Bir iktidar oyunu
Dilek GİRGİN CAN
"Oidipus Kral" ve "Oidipus Kolonos'ta"yı bir arada sahneleme sebebiniz nedir?
"Oyunlar ayrı ayrı yazılmış, bu Sofokles döneminin özelliğinden kaynaklanan bir şey. Fakat aralarında müthiş bir öykü birliği ve devamlılığı var. Ancak Türkiye'de profesyonel sahnelerde şimdiye kadar hep "Oidipus Kral" oyunu oynanmıştır ve bence eksik kalmıştır. Çünkü bu oyun, "Oidipus Kolonos'ta" ile birlikte izlenmezse, küçük bir katil kim hikayesi halinde kalır. Zaten biraz da dedektif hikayesine benzer. Yani, katilin kim olduğunu araştıran kişi aynı zamanda katildir. Bu yanıyla oyun biraz da anam avradım olsun oyunudur. Katil cezasını kendi kendine verir, oyun biter. Halbuki "Oidipus Kolonos'ta"yı eklediğiniz zaman çok gizli ve çok kalın bir atar damar görüyorsunuz için için; politika. O zaman bu oyunun bir iktidar oyunu olduğu ayan beyan ortaya çıkıyor."
Nasıl bir iktidar oyunu bu?
"Aynı zamanda bir erdem oyunu, bir demokrasi araştırması. O dönemlerde Atina'da demokrasiden söz edilse de, sürekli kesintiye uğrayan bir demokrasidir bu. Galiba bir başka ülkeye de çok benziyor... Atinalılar bu olayın sancılarını çok çekmiş olacaklar ki, düşünürleri buna ilişkin yapıtlar vermiştir. Etik, estetik ve bilgi sorunları dönüp dolaşmış `Nasıl yöneteceğiz, yöneticilerin sorumlulukları nedir, hangi insanlar gerçekten yöneticiliğe layıktır'ı sorgulamaya dönüşmüştür. Sofokles'de de hep bir sorgulama görmekteyiz. `Oidipus Kral'da anlatılmak istenen yöneticinin, kendine zarar verecek bile olsa gerçeğin peşinde koşan kişi olduğudur. Buradaki iktidar savaşını, çok daha kanlı canlı, çok daha içgüdüsel hırslarla bezenmiş olarak varetmeye çalıştım sahnede. Herkesin iktidarı ele geçirebileceğini biliyoruz. O iktidara layık olup olmadıklarının sorgulamasını yapmak adına ben bu oyunlara `iktidar oyunları' gözlüğüyle baktım".
Bütün bunlara rağmen, niye bu kadar az bir arada sahnelenmiş Oidipus Oyunları?
"Ticari nedenlerden. Birinci oyun, dedektif oyunu. İkinci oyunun zahmetine pek girmek istememiş tiyatrolar. Gurbette övünmeye kalkmayayım ama, dünyanın tiyatro merkezlerinde de, yeni yeni bu mantık, yani bir arada sahneleme keşfedilmeye başlandı."
Oyunlar kısaldı sanıyorum. Nasıl bir ayıklama yaptınız?
"2500 sene önce yaşamış bir ustanın işiyle boğuşuyorum, daha da eskiye gidiyorum. Sofokles karşılaştığında, Oidipus temalarının bin ya da binbeş yüzyıllık bir geçmişi vardı. Ben Oidipus temalarını o tarihsel düzleme geri getirdim. Oyunları süre olarak da seyircinin ürkmeyeceği bir boyuta indirdim, 2 saate. Beni ilgilendiren iktidar varyasyonlarıydı. Bu nedenle dinsel varyasyonları ayıkladım, ciddi bir kısalma oldu. Ama anlamsal olarak benim aradığım şeyleri vermesi açısından kılcal bir damar bile eksilmedi".
OIDIPUS
Yazan: Sofokles, Türkçesi: Bedrettin Tuncel - Serra Yılmaz, Yöneten: Cüneyt Türel, Sahne Tasarımı: Ersin Satgan, Giysi Tasarımı: Sevim Çavdar, Hareket Yönetmeni: Selçuk Borak, Müzik Düzenleme: Selim Atakan, Işık Tasarımı: Cahit Kök - Sabahattin Gündoğdu, Dramaturg: Serra Yılmaz, Oyuncular: Aytaç Yörükaslan, Avni Yalçın, Erhan Abir, Devrim Parscan, Arslan Kacar, Kamran Usluer, Tomris İncer, Sükan Kahraman, Oktay Sözbir, Naşit Özcan, Bensu Orhunöz, Cengiz Keskinkılıç, Gökhan Mete, Sevtap Çapan, Zümrüt Erkin, Ahmet Uz.