İsmet Paşa sağ olsaydı!
Yılmaz Çetiner
YEMEN'de görevli Erkanıharp Kolağası İsmet Bey'e (İsmet İnönü) 27 Mart 1911'de Edirne'den, Kazım Karabekir (Bey) Paşa'nın göndermiş olduğu mektup tam 21 gün sonra ulaşmış!..Zarfı ile damgası ve pulu ile belgesi mevcut.
Yine Kazım Karabekir (Bey) Paşa'nın, 15 Şubat 1911'de Edirne'den İstanbul'a Erkanıharp Kolağası İsmet Bey'e gönderdiği mektubun varış tarihi 16 Şubat 1911.
Üzerinde Sultan Reşat tuğralı 1 kuruşluk pul var... Yemen'e giden mektubun ücreti de aynen, 1 kuruş. Herhalde asker mektubu olduğu için fiyatlar yüksek değil!
Ve böylece karşılıklı yazışmalar.
1916'da ise 2. Ordu Erkanıharbiye Reisi Miralay İsmet Bey'e eşi Mevhibe Hanım mektuplar göndermiş. Ancak, o günler Osmanlı İmparatorluğu dünya savaşının içindedir, zarfın üzerinde bu nedenle sansür damgası vardır. Anlaşılan, Mevhibe Hanım çok sevdiği, "torunu Gülsüm Bilgehan'ın nefis kitabında anlattığı gibi" eşine masum, nazlı, içli işveli satırlar yazıp gönlünden geçenleri kağıda dökememiştir!..
* * *
İNÖNÜ Vakfı'nın tertiplediği "Ölümünün 23. yıldönümünde pullarla İnönü" sergisinde yapılan konuşmaları dinlerken geçmişe döndük.
Sahi, ne çabuk geçmiş 23 yıl! Bu büyük devlet ve siyaset adamını sanki birkaç yıl önce kaybetmiş gibi bir duygu içindeyiz!..
Ülkenin bugünkü halini görseydi, Paşa öyle bir laf ederdi ki; insanı günlerce düşündürür, geniş kapsamlı, "öyle mi dedi, böyle mi?" yorumlarını yaptırır, ama yol gösterecek anahtarı verir, bu da anlayana yeterdi!
* * *
DEĞERLİ araştırmacı, tarih yazarı Taha Toros ufak bir kitapçığında İsmet Paşa'dan belgeler ve bilgiler verirken, Paşa'nın hiç unutamayacağımız ünlü sözlerinden birini hatırlatıyor. Bunu çeşitli dönemlerde söylemişti Paşa, ama değişik kelimeler kullanmıştı, anlamı ise aynı! Demek ilk kez 1931'de Meclis'te sarfedilmiş bu sözler.
"Bir memlekette erbabı namus laakal eşirra (kötü insanlar, hainler) kadar cesur olmazsa o memleket behemehal batar..."
Şimdi gelin de bu sözleri hatırlayıp yorumlamayın!..
* * *
İSMET Paşa'nın yakın silah arkadaşı Emekli General Ali Fuat Erden iyi bir yazardı da. Anıları, gözlemleri ilginçtir...
Fuat Paşa "İnönü" adlı kitabını büyük devlet adamı Churchill'in savaşın sonunda İsmet Paşa'ya gönderdiği şu mektupla bitiriyor...
Londra 31 Mayıs 1950
General İnönü'ye
Aziz Generalim,
Her ne kadar benim Türk politika işlerine karışmaklığım doğru olmayabilirse de, Türkiye'nin mukadderatına riyaset ettiğiniz uzun devrenin kapanmış olduğunu, şahsen büyük teessür duyarak, okumuş bulunuyorum.
Bana öyle geliyor ki, tarih general olarak kazandığınız zaferlerden başka Türk Cumhuriyeti'ni 2. Cihan Harbi'nin vahim tehlikeleri içinden nasıl sıyırıp geçirdiğinizi ve aynı zamanda Mustafa Kemal tarafından sert mücadelelerle kurulmuş olan liberal ve müterakki hükümet sistemini nasıl muhafaza ettiğinizi hayranlıkla kaydedecektir.
Dostça ve zevkli olan mülakatımızı daima hatırlarım ve politika sahnesinden çekilişinizde size en iyi dileklerimi yollarım.
Pek samimiyetle sizin
Winston Churchill
Churchill'in dostça zevkli mülakat dediği ve unutamadığı, Adana'ya kadar gelip, İsmet Paşa'yı savaşa sokmak için sıkıştırdığı saatlerdir!..
Zaman zaman geçmişi ve sahip olduğumuz değerli devlet ve siyaset adamlarımızı hatırlamak yüreğimizi rahatlatıyor, kıvanç veriyor...
------------
NOT: İsmet İnönü: Ali Fuat Erden,
İsmet Paşa'dan bazı belgeler, bilgiler: TAHA TOROS