 Demokrasilerde idam kalktıDemokratik ülkelerde ölüm cezası ya tümden kaldırıldı ya da savaş halinde işlenmiş suçlar ve vatana ihanetle sınırlandı. Türkiye de yasalarındaki ölüm cezalarını (hiç değilse, savaş hali dışında) yürürlükten kaldırıp ömür boyu hapse çevirmeli. Ömür boyu hapis cezaları ise mutlaka uygulanmalı.Ölüm ya da idam cezası, başta caydırıcı bir etkisi görülmediği ve telafisi imkansız hatalara konu olduğu gerekçesiyle bütün uygar dünyada giderek terkediliyor. Türkiye'de zaman zaman gündeme gelen bir tartışma konusu. Dünyada ve Türkiye'de gelişmeler ne yönde? Ne yapılmalı? Anayasa hukukçusu Prof. Dr. Bülent Tanör yorumluyor.BÜLENT TANÖRÖlüm cezası, kişinin yaşama hakkının, bir başka deyişle "öldürülmeme hakkı" nın yok edilmesidir. Üstelik devlet tarafından, planlı, programlı, soğukkanlı, ama törenli bir şekilde; yani tasarlanarak... Bu yüzden, Fransa'nın Adalet eski bakanlarından Peyrefitte buna, "Devletin taammüden işlediği cinayet" tanımını uygun bulmuş. Türkiye'deki duruma gelmezden önce dünyaya bir bakalım. Avrupa'da bu ceza ya tümden kaldırılmış ya da savaş halinde işlenmiş askeri suçlara ve vatana ihanet gibi sınırlı durumlara indirgenmiştir. Tümden kaldıran ülkelere birkaç örnek: Avusturya, Danimarka, Federal Almanya, İzlanda, Lüksemburg, Norveç, Portekiz, İsveç, Fransa, İngiltere, Hollanda, Romanya... İkinci grupta da üç ülke adı verilebilir: İtalya, İspanya, İsviçre. Avrupa dışındaki özgürlükçü demokrasilerde de eğilim bu yöndedir. ABD 'nin 50 eyaletinden 40'ı, Yeni Zelanda ve Avustralya bu cezaya son vermiştir. Kanada ve İsrail ise bu cezayı yalnızca askeri suçlar için muhafaza etmekte. Büyük kısmı Üçüncü Dünya'ya mensup Latin Amerika ülkeleri de ölüm cezalarını ya kaldırmış (Venezuella, Kolombiya, Dominik, Ekvator, Nikaragua, Honduras, Kostarika, Panama, Uruguay) ya da savaş haliyle sınırlamıştır (Arjantin, Brezilya, Meksika). Türkiye 'ye gelelim. Ülkemiz, Avrupa Konseyi üyesi olup da, barış zamanında ölüm cezalarının kalkmasını öngören, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 'ne 6 No'lu Ek protokolü imzalamayan tek ülkedir. Türkiye'de 40 kadar suçun cezası idamdır. 1982 Anayasası bu konuda da tedbirli davranmış, ölüm cezalarının anayasaya aykırılığı tezlerini göğüslemek için, değişik maddelerinde bundan söz etmiştir (md.15, 17, 87). Ama bazı iç açıcı gelişmeler de yok değildir: * 1990'da yapılan bir yasa değişikliğiyle, 13 suçtan ölüm cezası kaldırılmış, bunların yerine ömür boyu hapis cezası getirilmiştir (3679 sayı, 21.11.1990 tarihli yasa). * Terörle Mücadele Kanunu, 8.4.1991 tarihine kadar verilmiş ölüm cezalarının yerine getirilmeyeceğini belirtmiş, ayrıca Hıyaneti Vataniye Kanunu 'nu da yürürlükten kaldırmıştır. (Bu yasa zaten "ölük" durumdaydı.) * Asıl önemli gelişme uygulama, daha doğrusu uygulamama ile ilgilidir. Şöyle ki, 1984'ten bu yana ölüm cezası infazı yoktur. Kesinleşmiş ölüm cezalarının onaylanması konusunda TBMM isteksizdir. O tarihten bu yana hiçbir infaz kanunu çıkmamıştır. Bu sonuncu gelişme son derece anlamlıdır. Bundan çıkan sonuç şudur ki, ölüm cezası ülkede artık kamu vicdanına sığmamaktadır. Şimdi ne yapılabilir? Hukuka ve hukukçuya düşen, bunun adını koymaktır. Başka ülkelerde de ölüm cezaları mevzuattan çıkarılmadan önce uzun süre "ölüm uykusu" na yatmıştı. Sonra işin hukuki adı kondu ve bu ceza ya tümden kaldırıldı ya da savaş haliyle sınırlandı. Türkiye bu aşamaya gelmiştir. Önerim şudur: Türkiye, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 'ne Ek 6. Protokolü kabul etmeli; yasalarındaki ölüm cezalarını (hiç değilse, savaş hali dışında) yürürlükten kaldırıp, ömür boyu hapse çevirmelidir. Ömür boyu hapis cezaları ise mutlaka, sonuna kadar uygulanmalıdır. |
[Ana Sayfa] [Siyaset] [Ekonomi] [Dünya] [Magazin] [Sanat] [Yaşam]
[Entellektüel] [Spor] [Köşe Yazarları] [Dizi Yazı] [Eğitim]