 Demokrasilerde idam kalktiDemokratik ulkelerde olum cezasi ya tumden kaldirildi ya da savas halinde islenmis suclar ve vatana ihanetle sinirlandi. Turkiye de yasalarindaki olum cezalarini (hic degilse, savas hali disinda) yururlukten kaldirip omur boyu hapse cevirmeli. Omur boyu hapis cezalari ise mutlaka uygulanmali.Olum ya da idam cezasi, basta caydirici bir etkisi gorulmedigi ve telafisi imkansiz hatalara konu oldugu gerekcesiyle butun uygar dunyada giderek terkediliyor. Turkiye'de zaman zaman gundeme gelen bir tartisma konusu. Dunyada ve Turkiye'de gelismeler ne yonde? Ne yapilmali? Anayasa hukukcusu Prof. Dr. Bulent Tanor yorumluyor.BULENT TANOROlum cezasi, kisinin yasama hakkinin, bir baska deyisle "oldurulmeme hakki" nin yok edilmesidir. Ustelik devlet tarafindan, planli, programli, sogukkanli, ama torenli bir sekilde; yani tasarlanarak... Bu yuzden, Fransa'nin Adalet eski bakanlarindan Peyrefitte buna, "Devletin taammuden isledigi cinayet" tanimini uygun bulmus. Turkiye'deki duruma gelmezden once dunyaya bir bakalim. Avrupa'da bu ceza ya tumden kaldirilmis ya da savas halinde islenmis askeri suclara ve vatana ihanet gibi sinirli durumlara indirgenmistir. Tumden kaldiran ulkelere birkac ornek: Avusturya, Danimarka, Federal Almanya, izlanda, Luksemburg, Norvec, Portekiz, isvec, Fransa, ingiltere, Hollanda, Romanya... ikinci grupta da uc ulke adi verilebilir: italya, ispanya, isvicre. Avrupa disindaki ozgurlukcu demokrasilerde de egilim bu yondedir. ABD 'nin 50 eyaletinden 40'i, Yeni Zelanda ve Avustralya bu cezaya son vermistir. Kanada ve israil ise bu cezayi yalnizca askeri suclar icin muhafaza etmekte. Buyuk kismi Ucuncu Dunya'ya mensup Latin Amerika ulkeleri de olum cezalarini ya kaldirmis (Venezuella, Kolombiya, Dominik, Ekvator, Nikaragua, Honduras, Kostarika, Panama, Uruguay) ya da savas haliyle sinirlamistir (Arjantin, Brezilya, Meksika). Turkiye 'ye gelelim. Ulkemiz, Avrupa Konseyi uyesi olup da, baris zamaninda olum cezalarinin kalkmasini ongoren, Avrupa insan Haklari Sozlesmesi 'ne 6 No'lu Ek protokolu imzalamayan tek ulkedir. Turkiye'de 40 kadar sucun cezasi idamdir. 1982 Anayasasi bu konuda da tedbirli davranmis, olum cezalarinin anayasaya aykiriligi tezlerini goguslemek icin, degisik maddelerinde bundan soz etmistir (md.15, 17, 87). Ama bazi ic acici gelismeler de yok degildir: * 1990'da yapilan bir yasa degisikligiyle, 13 suctan olum cezasi kaldirilmis, bunlarin yerine omur boyu hapis cezasi getirilmistir (3679 sayi, 21.11.1990 tarihli yasa). * Terorle Mucadele Kanunu, 8.4.1991 tarihine kadar verilmis olum cezalarinin yerine getirilmeyecegini belirtmis, ayrica Hiyaneti Vataniye Kanunu 'nu da yururlukten kaldirmistir. (Bu yasa zaten "oluk" durumdaydi.) * Asil onemli gelisme uygulama, daha dogrusu uygulamama ile ilgilidir. Soyle ki, 1984'ten bu yana olum cezasi infazi yoktur. Kesinlesmis olum cezalarinin onaylanmasi konusunda TBMM isteksizdir. O tarihten bu yana hicbir infaz kanunu cikmamistir. Bu sonuncu gelisme son derece anlamlidir. Bundan cikan sonuc sudur ki, olum cezasi ulkede artik kamu vicdanina sigmamaktadir. Simdi ne yapilabilir? Hukuka ve hukukcuya dusen, bunun adini koymaktir. Baska ulkelerde de olum cezalari mevzuattan cikarilmadan once uzun sure "olum uykusu" na yatmisti. Sonra isin hukuki adi kondu ve bu ceza ya tumden kaldirildi ya da savas haliyle sinirlandi. Turkiye bu asamaya gelmistir. Onerim sudur: Turkiye, Avrupa insan Haklari Sozlesmesi 'ne Ek 6. Protokolu kabul etmeli; yasalarindaki olum cezalarini (hic degilse, savas hali disinda) yururlukten kaldirip, omur boyu hapse cevirmelidir. Omur boyu hapis cezalari ise mutlaka, sonuna kadar uygulanmalidir. |
[Ana Sayfa] [Siyaset] [Ekonomi] [Dunya] [Magazin] [Sanat] [Yasam]
[Entellektuel] [Spor] [Kose Yazarlari] [Dizi Yazi] [Egitim]