 Ozgurluk ve ekmek bir arada gerek...Sami KohenGORUNTU hemen hemen ayni: ister Belgrad'da, ister Sofya'da olsun, on binlerce - hatta zaman zaman yuz binlerce - insan, sokaklara dokulup, Balkanlar'in o dondurucu soguguna ragmen, gosterilerini surduruyor. Amaclari bugunku yonetimi (her ikisi de sosyalist) alasagi etmek ve en kisa zamanda secimlere gidilmesini saglamak. Gercek bir halk hareketine donusen bu gosterilere basta ogrenciler ve isciler olmak uzere, halkin cesitli kesimleri katiliyor. Bir ortak ozellik de meydanlari dolduranlarin seslerini esprili yontemlerle - ornegin duduklerle - duyurmaya calismasi, guvenlik guclerinin de uygar bir davranisla mudahale etmekten kacinmasidir.Simdi buna benzer gosteriler - daha ufak capta - ucuncu bir Balkan baskentinde, Tiran'da goruluyor. Burada da insanlar, hukumeti hedef alarak, sokaklara dokuluyor. Onceki gun Reuter ajansi, bir haber - analizde, bu benzerliklere ragmen, Belgrad ve Sofya'daki gosteriler arasinda onemli bir farka parmak basiyordu: "Belgradlilar tek parti sistemine son verilmesi ve demokrasinin kurulmasi icin sokaklara dokuluyorlar. Sofyalilar ise, cok partili demokrasiden yararlanarak, yoksullugu ve yolsuzluklari protesto ediyorlar"... Pazar gunu gorevini devreden eski Bulgar Cumhurbaskani - ve felsefe hocasi - Jelyu Jelev, aradaki farki kisaca soyle belirtti: "Sirbistan'daki protestolar siyasal taleplere, Bulgaristan'dakiler ise ekonomik faktorlere dayaniyor." Veya yeni Cumhurbaskani Petar Stoyanov'un deyisi ile Belgrad'daki gosteriler "siyasal ozgurluk", Sofya'dakiler ise "ekmek" kavgasini yansitiyor. * * * KUSKUSUZ bunlar dogru gozlemler. Yakin tarih, dunyanin bircok bolgelerinde, "ozgurluk" ya da "ekmek" icin girisilen mucadelelerin ornekleri ile doludur. 1989 - 90 yillarinda, - Yugoslavya haric - Balkanlar'da ve tum Dogu Avrupa'da da, ozgurluge yonelik halk hareketleri (veya ayaklanmalari) sonucta rejim degisikligine yol acmistir. Ancak Belgrad ve Sofya'daki olaylari, birbirinden kopuk, iki ayri kategoriye sokmak, bizce dogru degil. Kuskusuz Sirplar icin ilk ve esas hedef, Milosevic yonetimini devirmektir. Cunku bu hukumet, gecen kasimda yapilan ve buyuk kismi muhalefet tarafindan kazanilan yerel secimlerin sonuclarini iptal etmekle, artik Avrupa'da (hatta Balkanlar'da) ortadan kalkmis diktatoryal bir zihniyeti sergilemistir. Sabri tukenen muhalefet ve de halk, bu duruma son vermek, yani ozgurluk icin, sokaklara dokulmustur. Fakat, ozgurlugun yalin olarak bir "amac" degil, bir "arac" oldugu unutulmamalidir. Sirplar neden demokrasi istiyorlar? icinde bulunduklari sikintilardan kurtulmak icin... Civardaki eski komunist ulkelerin cogu, giristikleri ekonomik reformlarla, halka daha iyi yasam kosullari saglamistir. Milosevic ise hala eski sosyalist zihniyetle ulkeyi yonetmekta israr ediyor. Kisacasi, Sirp halki on planda ozgurluk icin sokaklara dokuluyor ama, bunun gerisinde esas itici guc ekonomik faktordur. Yani hedef demokratik yoldan bugunku yonetime ve izledigi politikalara son vermek ve boylece, komsu ulkelerde yapildigi gibi, ekonomik reformlarla yasam sartlarinin iyilesmesini saglamaktir. * * * BULGARiSTAN, demokrasi alaninda Yugoslavya'dan daha sansli. 1989'da Todor Jivkov rejiminin yikilmasindan sonra, cok partili sisteme gecildi. Ancak 1991'de kisa bir donem disinda, eski komunistler veya bugunku adlari ile sosyalistler, yonetimdeki yerlerini koruyabildiler. Ne var ki, bu yoneticiler, bir turlu reform politikasina yonelmek istemediler. Sonucta, Bulgaristan yuzde 300'luk enflasyonu, yuzde 20'lik issizligi, ve ayda kisi basina 20 - 30 dolar ortalama geliri ile, Avrupa'nin en yoksul ulkesi durumuna dusmustur. Muhalefet - ve halk - cumhurbaskanligindaki nobet degisikligini firsat bilerek, sokaklara dokulmustur. Hedef, ulkeyi 3 - 4 ay icinde secimlere zorlamak ve boylece sosyalist iktidardan kurtulup, bir an once ekonomik reformlarin gerceklestirilmesini saglamaktir. Sofya'daki gosterilerde on plandaki faktor ekonomiktir. Gerci Bulgar ornegi, siyasal cogulculugun da tek basina ciddi "memleket meseleleri"nin halli icin yeterli olmadigini gosteriyor. Ancak ekonomik ve sosyal kosullarin duzelmesi de, ozgurluk yolundan gecer. Demokrasi bunun icin gereklidir. Belgrad'da, Sofya'da ve simdi de Tiran'da, sokak gosterileriyle sergilenen "halkin gucu", bu hedefe giden en etkin yollardan biridir. |
[Ana Sayfa] [Siyaset] [Ekonomi] [Dunya] [Magazin] [Sanat] [Yasam]
[Entellektuel] [Spor] [Kose Yazarlari] [Dizi Yazi] [Egitim]