Tarihin melodileri
Ali KETENCiGiL
SULTANAHMET Sogukcesme Sokagi'ndaki 300 yillik ahsap evden, usta bir elin sessiz sedasiz urettigi enstrumanlar araciligiyla binlerce yil oncesine ait melodiler yayiliyor. Sarayda kalan pasalar icin yapilmis, disaridan bakildiginda yikik dokuk goruntusuyle pek dikkat cekmeyen, bir zamanlar unlu bestekar Arif Sami Toker kalip ders verdigi ev, simdi 1994'te Feridun Obul tarafindan acilan Turk Muzik Evi olarak yasiyor. Kokleri Turkistan'a uzanan Turk musikisi arastirmalarinin yapildigi evdeki ufacik bir atelyede, Orta Asya kaynakli 200'e yakin enstruman aslina sadik kalinarak imal ediliyor. Cerkez asilli Feridun Obul, kendine amac edindigi muzik tarihi ve enstruman yapimi konusunda ilginc asamalardan sonra bu gunlere gelmis. Hazirliklari 1987'de baslayip 1991'de resmen kurulan Cerrahpasa Tip Fakultesi Etnomuzikoloji Bolumu'ne giren Obul, uc sene sonra hicbir neden gosterilmeden bolumun kapatilmasindan dolayi okulu bitirememis. 20 kisilik okulun alet bolumunde okuyan iki kisiden biri olan Obul'un arkadasi, muzik arastirmalarini birakmis, ama kendisi yilmamis ve simdi sahibi oldugu Turk Muzik Evi'ni kurmus. Obul, Orta Asya'daki her Turk boyunda, muzik ve muzikli oyunlarin vazgecilmez bir unsur oldugunu belirtiyor. O donemlerdeki geleneklerin gunumuzde de Kirgiz, Turkmen ve Kazaklarda devam ettigini kaydeden Obul, "dombra" calmasini bilmeyen, "karacorga" oynayamayan erkeklere kiz verilmedigini belirterek, Turk musikisinin temelini olusturan bu enstrumanlarin Anadolu'da zamanla unutuldugunu vurguluyor. Sekiz degisik enstrumani donusumlu olarak 15 gunle bir ay arasinda yapabilen Feridun Obul ilgisizlikten yakinirken, onumuzdeki gunlerde dunyaya acilmak icin Internet'te sayfa acmayi dusunuyor. Bildiklerini ogretmek icin cirak yetistirecegini de belirten Obul'un urettigi, dunyada New Age ve caz muzisyenlerinin de ilgi gosterdigi enstrumanlarin satis fiyatlari 2 milyondan 25 milyona kadar degisiyor.
Feridun Obul'un yaptigi calgilar arasinda ceng, kilkopuz, tar, dombra, rebab, nefir, rubab, gubuz, cetigen, kudum gibi calgilar bulunuyor.
Tarihi enstrumanlar
Kiltopuz: Uc veya dort telli. Telleri at kuyrugundan yapilir. Dize dayanarak yayla calinir. Rubab: Bes tellidir. Uzun sapli agac govdesinin uzerine deri gerilerek kullanilan, daha cok Ozbekistan'da yaygin olan bir muzik aleti. Rebab: Govdesi hindistancevizi, teli at kuyrugundan yapilir. Cevizin uzerine yayin baligi derisi gerilir. At kuyrugu telle diz uzerinde calinir. Tar: Bes veya 11 telden olusur. Dut agacindan oyma uzun sapli ve mizrapla calinir. Azerbaycan'da oldukca yaygindir. Turk muziginde kullanilir. Ceng: Asya orjinli 10 veya 24 telli, sol koltuk altina tutularak calinan bir alettir. Bilim adamlari 3 bin yillik gecmisi oldugunu tesbit etmistir. Dombra: Dede Korkut'un sazi olarak bilinir. iki telli, govdesi dut agacindan, teli kuzu bagirsagindan yapilir. Bes sesli ozellige sahip olup hala Kazakistan ve Kirgizistan'da kullanilir.
|