Deng'in mirasi Mao'yu golgede birakacak
Ocak ayi baslarinda televizyon sahibi 800 milyondan fazla Cinli, her aksam saat 8'den itibaren ekran karsisinda Deng'in hayatina iliskin 12 bolumluk bir diziyi seyrederken, "Kucuk Dev Adam"in gunlerinin sayili oldugunu biliyordu.
Koca ulkeyi dis dunyaya acarak, reformlari gerceklestiren ve 1.2 milyari yerinden oynatan Deng, basarilarini, tutarli, sabirsiz, pragmatik ve kararli tutumuna borcluydu.
"UZUN Yuruyus" kusaginin son temsilcisi Deng Siaoping, yine uzun sayilabilecek yasam yuruyusunu tamamladi. Cin'i bugunku kuvvetli konumuna tasimis olan 92 yasindaki "Kucuk Dev Adam" en son 1994'te kameralara yakalanmisti, bir daha da hicbir yerde goruntusu cikmadi. Son uc yildir, hem giderek kotulesen saglik durumu hem de perde gerisinde kalma istegi nedeniyle ortalikta gorunmedigi icin kendisi ile ilgili gercek ya da asilsiz haberler surekli gazete sayfalarina, TV kameralarina yansiyordu. Ozellikle Hong Kong ya da Sanghay Menkul Kiymetler Borsasi'ni biraz silkelemek isteyenler zaman zaman Deng Siaoping'in olum doseginde oldugu, bir iki haftaya kalmaz gozlerini yasama kapatacagi haberlerini kasten sizdirdilar. Ve iyi borsacilar bu tahminlerinde yanilmadilar. Olumuyle birlikte dunya borsalari adeta "tepetakla" gitti.
Ocak ayi baslarinda televizyon sahibi 800 milyondan fazla Cinli, her aksam saat 8'den itibaren ekran karsisinda Deng'in inisli cikisli hayatina iliskin 12 bolumluk bir diziyi seyretti. Dizi, hic supheye yer vermeyecek bir mesaj tasiyordu: Zorla yasatilmaya calisilan ulu liderin gunleri artik sayili idi. Resmi sozculer, Deng'in sagligi ile ilgili merakli sorulari, artik yalanlamaktan usanmis olacaklar ki, "yasindan beklenecek kadar saglikli" diye yanitliyorlardi. "Kucuk Dev Adam"in en azindan Hong Kong'un Cin egemenligine gececegi 30 Haziran 1997 gunu safak sokene kadar hayatta kalabilmesi cok isteniyordu. Zira, Cin'in yuzyil suren utanci o gun sona erecekti. Tiananmen Meydani'nin tam ortasina yerlestirilen bir saat geriye dogru aylari, gunleri, saatleri, hatta dakikalari sayiyordu. Ancak bu gerceklesmedi. "Kucuk Dev Adam" bu gunu goremedi.
Margaret Thatcher ile 1984'te Hong Kong'un devir anlasmasini sonuclandiran kisi Deng Siaoping idi. Deng' in olumuyle Mao sonrasinda oldugu gibi, kimse Cin'in karismasini ve iktidardakilerin mesruiyet eksikligi hissetmelerini beklemiyor. Yine de, siyaset dunyasinin yeniden darbeler, karsi - darbeler donemine sahne olabilecegi endisesi, hem Cinlileri, hem bolge ulkelerini, hem de Batililari tedirgin ediyor. Deng, karsi cikmasina ragmen, kendisi de bir anlamda yeni bir "Mao" haline gelmisti. Kimse ona karsi birsey soylemeye cesaret edemiyordu. Mao, olumunden once kendi yerine iki halef - Devlet Baskani Lin Shoqi ve Savunma Bakani Lin Biao - 'yu secmis, ancak onlari bir sure sonra safdisi birakip ucuncu secimi olan Hua Guofeng'i basa getirmisti. Tarihin cilvesi bakin ki, Deng, Hua'yi devirip "ulu onder" koltuguna oturmustu. Baska bir deyimle, Mao'nun zamaninda gerceklestiremedigini bugun daha karmasiklasan siyasi sistem icinde Deng'in ayarlamasi hic beklenemezdi. Dolayisiyla, Cin ekonomik bakimdan atbasi giderken siyasette patolojik kalmaya mahkum gibi gorunuyor. Bu arada, sol guclerin ulusal birlik, Cin kulturel gururu ve kollektif degerler adina Mao bayragi altinda yeniden kuvvet kazanmalari da pek ihtimal disi gozukmuyor.
"Uzun Yuruyus" kusaginin kidemli komunistleri taa o zamandan bu yana ulkenin siyasi yasamina hukmettiler. 1949'dan bu yanaki donemin tarihi buyuk olcude iktidar icin sahsi mucadelelerin ve sosyalizmin farkli vizyonlarinin tarihi olarak gecti. Simdi de Cin'in gelecegi ile ilgili degerlendirmeler Mao'nun sahneden cekildigi 1976 yilindan bu yana yirmi yildir dunya nufusunun dortte birinin kaderine hukmeden kidemli vatandas ya da lider Deng'den sonra neler olabilecegine endeklemis durumda. Hic kusku yok ki, Cin'in makus talihini degistiren ve ulkeyi bugunlere tasiyan Deng'in mirasi Mao'nunkini golgede birakacak. Yine de, Deng sonrasi donem sadece ulke icinde degil dis dunyada da hala cevap bekleyen bir soru olarak kafalari mesgul ediyor. Sanghay Kligi ile ordu generalleri arasinda cereyan edecegi anlasilan kacanilmaz mustakbel liderlik kavgasinin, ozellikle de son aylarda yolsuzluga karsi mucadele bayragi altinda surdurulen siyasi tasfiyenin, nasil sonuclanacagi, reform ve disa acilim politikasinin gelisim yonu, bolgeler - arasi ekonomik dengesizligin nasil giderilecegi, komsulara yonelik mevcut pragmatik dis politikada degisiklik ihtimali ve hizli ekonomik buyumenin nasil surdurulebilecegi kafalardaki ana sorulari teskil ediyor.
1949'da Cin Halk Cumhuriyeti'nin kurulmasi, Kultur Devrimi ve Maoist donemin son bulmasi gibi dunyanin dikkatini ceken daha onceki olaylarin aksine bu ulkedeki suregiden ve 2000'li yillarda beklenilen gelismeler tum uluslararasi sistemi dogrudan etkileyecek. 1.2 milyarlik Cin'de olup bitenler onem bakimindan artik sadece bu ulkenin meselesi olmaktan cikmis, dunya sahnesinin tam merkezine kaymistir. Olumlu ya da olumsuz etkileri onemli baskentlerin siyasi kulislerinde, askeri komuta merkezlerinde, borsalarda ve banka yonetim merkezlerinde sicagi sicagina hissediliyor.
Cin'in gelecegine iliskin degerlendirmelerin odak noktasindaki Deng'in hayat hikayesi tam bir roman. Gerci cocukluk donemi ile ilgili elde fazla bir bilgi bulunmuyor, ama hakkinda resmi tarihciler, ideologlar, kendi cocuklari ve Batili sinologlar tarafindan yuzlerce kitap kaleme alindi. Hepsinin ortak kanaati, Deng'in hayati boyunca hep enerjik, sabirsiz ve inisiyatif sahibi bir kisilik sergiledigi noktasindadir. Fransa ve Sovyetler Birligi'nde ogrenci olarak bulunmus genclik yillarinda. Nedense yasam anlayisini derinden etkiledigi anlasilan bu donem ile ilgili birkac anekdot disinda etrafli bilgi yok. Suratli kararlar alma ve bunlardan geriye donmeme azmi Deng'in kisiliginin en belirgin ozellikleri. Dis dunyaya acarak ve reformlari gerceklestirerek 1.2 milyari yeriden oynatan Deng, basarilarini, belki de bu tutarli, sabirsiz, pragmatik ve kararli tutumuna borcluydu. 1979'da gozunu bile kirpmadan Vietnam'a karsi bu komsu ulkeyi cezalandirmayi amaclayan askeri istila talimatini verdi. Enflasyonu korukleyecegini bile bile 1988'de fiyat reformu kararinin suratle uygulanmasini sagladi. Kapitalist ya da sosyalist kaygisina dusmeden, "onemli olan kedinin fareyi yakalamasidir" pragmatizminin hararetli savunucusu oldu. Zhou Enlai, Den ile 1938 - 1950 arasinda askeri liderligi yuruten Liu Bocheng'i kiyaslarken soyle demis: "Liu, cok hafif konulari ciddiye alir, Deng ise onemli konulari hafife."
|
