toolbar

milliyet logosu
congar.gif

ABD'nin ilkeleri, tercihleri

Yasemin Congar


THE Washington Post gazetesi icra Kurulu Baskani Katharine Graham'in kizi Lally Weymouth'un 4 Mart'taki yazisi ibretlikti.
Weymouth, RP uyelerinin silahlanmasinin Turk ordusunda ic savas korkusu dogurdugu gorusunu de aktardigi yazisinda, Refahyol'la is yapilabilecegini savunanlari, "Ne yazik ki, Washington'da bu gorusu tasiyacak kadar saf olan bazilari var" cumlesiyle selamliyordu.
ABD'nin "Turkiye'de islam'in ehlilestirilmesi" fikrinden derhal vazgecmesini isteyen Weymouth, RP'nin "iyi niyetli demokratlardan olusmadigi" ve laiklik mucadelesi verenler "generaller bile olsa", Washington'un onlari desteklemesi gerektigi kanisindaydi.
Uzaktan gozlem ve yukaridan hukum malulu yaklasimlara en iyi yaniti aslinda, ABD'nin Ankara Buyukelcisi Marc Grossman, 20 Subat'ta verdi:
"ABD, bugun Turkiye'yle is yapabilir mi? Elbette yapabiliriz, Turk demokrasisi ve bizim ilkelerimiz saygi gordugu surece."
Avrupa ve Kanada islerinden sorumlu Disisleri Bakan Yardimcisi olmasi beklenen Grossman'in Washington'daki konusmasinda aktardigi ilkesel cerceve, Clinton yonetiminin Turkiye'ye bakisini belirliyor. Grossman bu cerceveyi, nasil bir Turkiye'yi desteklediklerine iliskin sifatlari siralayarak cizdi:
* Basarili, laik, demokratik,
* insan haklarini gelistiren,
* NATO uyeliginin gereklerini yerine getiren,
* AB ile mumkun olan en guclu iliskiye sahip,
* Serbest piyasa ekonomisi uygulayan, bu ekonomide Amerikan sirketlerine yer veren.
* * *
ABD'nin Turkiye'deki son gelismelerle ilgili degerlendirmesi, bu cerceveyle tutarli.
MGK - RP: Bir Beyaz Saray yetkilisinin MGK kararlarina iliskin gorusu soyle: "Demokratik secimle isbasina gelmis, guvenoyu almis hukumeti uyaracak kurum, TBMM olmaliydi. Sincan olaylarina kamuoyu tepkisini, muhalefet partileri kanalize edebilmeliydi. Secilmislerden olusmayan bir kurulun uyarisi, demokrasi hakkinda soru isareti yaratabilir. Ancak dogrudan bir askeri mudahale cok buyuk hata olurdu. Boylesi belki yumusak gecisi mumkun kilar."
Clinton yonetimi, RP'yi kendisine yakin gormuyor; Refahyol'u Turkiye icin "ideal hukumet" saymiyor; ancak Grossman'in siraladigi ilkeler cignenmedikce, bu koalisyonla diyalogu ve isbirligini kesmeyi de planlamiyor. Laik duzeni sarsacak girisimlere, iran ve Libya gibi ulkelerle yakinlasmaya karsi "uyarici" tonunu koruyan Washington'un Turkiye icin tercihi ozetle "ne seriat, ne darbe".
Sivil toplumun gelismesine, demokrasinin olgunlasmasina sekte vuracak girisimler Washington'un destegine sahip degil. Bunun ilkesel gerekcesinin yanisira, taktik nedenleri de var.
Birincisi ABD, askeri mudahalenin, Ankara'nin Avrupa'yla baglarini koparacagindan emin. Disisleri Sozcusu Nicholas Burns bu kaygiyi, "Darbe, AB'yle iliskilerde dev bir geri adim olur" diye aciklamisti.
ikincisi, RP'nin iktidardan tankla uzaklastirilmasinin, islamci radikalizmi guclendirecegine inaniliyor. ABD, bu haliyle Erbakan'i "Nerede duracagini bilen cinfikirli bir duzen politikacisi" olarak goruyor. Bati'ya kapali ve siddet yanlisi bir islami harekete karsi, Erbakan ve cevresi "tampon" sayiliyor.
Washington'da bazi yetkililer, Genelkurmay Baskani ismail Hakki Karadayi'yi da "ilimli" buluyorlar. Karadayi'nin, AB'den kopus ve islami radikallesme risklerini anladigini ve bu nedenle darbe yanlisi olmadigini bir ABD'liden duymak ilginc.
CANKAYA - MERKEZ: Turkiye'de siyasi rejim tikanirsa, darbe ya da tikanikligi gidermeyecek bir erken secimden "medet" ummayan ABD'ye gore, boyle bir durumda Cumhurbaskani Suleyman Demirel'e onemli gorev dusecek. Washington, Demirel'in "alternatif hukumet" olusturmak icin hem makamini, hem de nufuzunu kullanabilecegi kanisinda.
ABD'nin bas hayalkirikligi ve pismanligi ise, Tansu Ciller. Basbakan Yardimcisi'nin Washington'daki prestiji cok geriledi ve bir daha yukselecege benzemiyor. ABD'li analistler, Erbakan'in Ciller'e basbakanligi vermek yerine, secime gidebilecegine inaniyorlar.
Turkiye'de siyasi merkezin cokmesinde lider hatasi goren Washington, ANAP Genel Baskani Mesut Yilmaz'in, Refahyol'un "ana muhalifi" olarak gosterdigi performansi da "basarisiz" buluyor. ANAP'in bazi onde gelenleri, "sagin alternatif lider adayi" olarak mercek altinda.
AB - EGE - KIBRIS: Washington, Turkiye'nin AB'ye tam uyelik hakkinin tescilini istiyor. Hiristiyan Demokratlar'in kararina tepkisini ifade eden Clinton yonetimi, simdi AB baskentlerindeki buyukelcilerine talimat verdi. ABD'li diplomatlar "Turkiye'yi dislamayin" mesajini AB hukumetlerine bu hafta bir kez daha iletecekler.
Ege'de NATO Genel Sekreteri'nin olusturdugu guven artirici onlemlerin, Madrid zirvesi oncesinde hayata gecmesi, Kardak krizinin bir benzerinin yasanmamasi ABD icin onemli dis politika hedefi.
KKTC lideri Rauf Denktas'in Nisan basinda BM Genel Sekreteri Kofi Annan'la New York'ta yapacagi gorusmeye onem veren Washington, Turk - Rum dogrudan gorusmelerinin yakinda yeniden baslatilmasina ugrasiyor.
[Ana Sayfa] [Siyaset] [Haber] [Ekonomi] [Dunya] [Sanat] [Yasam]
[Entellektuel] [Spor] [Kose Yazarlari]