Basli basina bir intihar

Buket ASCI

iKi parmaginizi birbirine bantlasaniz, yani dort parmakli kalsa eliniz, ne olurdu? Cay icmeniz, oturmaniz, ses tonunuz ayni kalir miydi?
Ersin Tezcan alfabenin 29 harfinden e'yi kullanmayarak bizi, bu sorunun dildeki yansimasiyla karsilastiriyor. icinde e harfi bulunmayan yapit yazimini dunya edebiyatinda, daha once Georges Perec, Ernest Vincent Wright ve Lope de Vega denemisti. Turk edebiyatinda ise lipogramme adi verilen bir harfin kullanilmadigi metinle yazan ilk Ersin Tezcan oldu.
Ersin Tezcan "e'siz potkal" isimli yapitinin "e yayinlari"ndan cikmasini, "Bunun ozel bir nedeni yoktu. Yayinevi sahibi cok sevdigim biri. Onceki kitabim 'Entelektuel Yazilar'da oradan yayinlanmisti. Kendiliginden bir etik olustu" sozleriyle acikliyor. Kitabin turunu roman olarak nitelendirenlerin yani sira deneysel calisma oldugunu belirtenler de var. Tezcan ise kitabin turunu kendine ozgu uslubuyla "bulunc akis yontemiyle yazilmis cekmecelerim" olarak ifade ediyor.
Parmak sayimiz eksildiginde davranislarimiz nasil degisirse, bir harf kullanilmadan yazilan metinde de "yazin kurallari"nin, tamlamalarin, cumlelerin degistigini farkli bir format kazandigini goruyoruz. Ersin Tezcan kitabinda devrik cumlelerin fazla olmasini, bazi tasvirleri yapamamasini "Emile Zola gibi yazip hem de e harfini kullanmasaydim zaten dunyanin en iyi edebiyatcisi olurdum" diye acikliyor.
Ersin Tezcan ayni zamanda bulmaca yapimcisi. Turkce sozlugun yuzde doksanini bildigini soyluyor. Dille oynama gucunu de buradan aliyor. "Benim derdim dille" diyerek, Wittgenstein'in "Dilin sinirlari dunyanin sinirlaridir" ifadesinden yola cikarak tarih boyu en onemli iletisim araci olan dilin sinirlarini zorluyor.
Ersin Tezcan iletisimin varligina inanmiyor. "e'siz potkal (denize salinan icinde mektup olan sise)" iki kisinin mektuplasmasini konu aliyor. Kitap, bir adamin hic tanimadigi bir kadindan tek cumleden olusan bir mektup almasiyla basliyor: "Hala yasiyor musun?" Mektuptan da anlasilacagi uzere kitabin satir aralarinda hep intihar temasi dolasiyor. Mektuplarda adam bitiremedigi romanini, kadin duslerini anlatiyor. Kitle kulturu ogelerinin de yer aldigi kitapta sayfalar ilerledikce kitaptaki roman kahramanlariyla gercek kahramanlar birbirine karisiyor. Potkallar kirilmaya, sozcukler sadece cagristirmaya, dil kendinden bir seyler yitirmeye basliyor. Son sayfalara dogru okuyucu e harfini aramaz oluyor. Zaten, Ersin Tezcan e harfini kullanmamasini bir arkadasinin sozuyle acikliyor: "Basli basina bir intihar bu!"