MILLIYET KOSE YAZARLARI SAYFALARI

Turkiye'den uzun tek dis gezisi Cin'e
7 yildir ABD Baskani olan Clinton'in yurt disi gezilerinde Yeltsin'le tam 9 kez bulusmus. Gecen yilki Cin gezisi ise 9 gun surmus

ABD Baskani Bill Clinton, 1993 ocak ayindan beri gorevde. Turkiye'ye geldiginden bu yana israrla "ABD Baskani oldugundan beri en uzun 2. dis gezisini" yaptigi vurgulaniyor.

       Pekiyi bizimkinden uzun yegane dis gezisi hangi ulkeye idi?
       Amerikan Baskonsoloslugu'nun yardimlariyla ABD Disisleri Bakanligi'nin Internet'teki web sitesine ulastik ve sadece bizimkinden uzun tek dis seyahatini degil, en fazla hangi ulkeye gidip en cok hangi liderle gorustugunu, dis gezilerinde en sik neler yaptigini da ogrendik. Ornegin Clinton'un ziyaret ettigi ulke parlamentolarinda konusma yapmaya merakli oldugunu farkettik.
       Internet'in olanaklari sagolsun. Bizden daha uzun kaldigi tek ulke olan Cin'deki temaslariyla ilgili carpici fotograflar da bulduk.
       Yandaki resimlere lutfen bir goz atin! Sizce Clinton'un Erkan bebegi kucaginda hoplatmasi tesaduf mu? Cin bayraginin altinda Cin yelpazesiyle nasil da bulundugu ortamla tam uyum icinde duruyor?
       Clinton demek ki bunu hep yapiyor! Dunyanin bu tek supergucunun baskaninin atacagi her adimin her karesinin onceden mukemmelen planlandigi, hicbir seyin tesadufe birakilmadigi goruluyor. (AGIT nedeniyle Turkiye'ye gelen Amerikan delegasyonunun tam 1500 kisiden olustugunu biliyor muydunuz?)
       Simdi gelelim Clinton'un dis gezilerine:

       Ilk dis gezi Kanada'ya, ama Vancouver'de Rusya lideri Boris Yeltsin'le gorusmus. (3 - 4 nisan 1993)
       Temmuzda Asya'ya yaptigi 5 gunluk geziye Japonya'daki G - 7 zirvesini, Yeltsin'le bulusmayi, Kore Devlet Baskani Kim'le gorusmeyi ve Kore Parlamento'sundaki konusmasini sigdirmis.
       Clinton'un 9 - 16 ocak 1994'te Bruksel'de NATO zirvesiyle baslayan gezisi Prag, Ukrayna ve Belarus'ta ulke liderleriyle gorusmelerle suruyor. Moskova'da Yeltsin'le ve Cenevre'de Suriye Devlet Baskani Hafiz Esad'la gorusme de var.
       ABD Baskani, Italya, Ingiltere ve Fransa liderlerini ilk kez 1994 haziraninda ziyaret etmis. 5 gunluk gezide Fransiz Parlamentosu'nda da bir konusma yapmis.
       Temmuz 1994'te Litvanya'da Baltik Devletleri'nin devlet baskanlariyla yapilan bir gorusmeyle baslayan gezide ise Bonn'da basbakan Kohl ve diger Alman yetkililerle yapilan gorusmeler, Varsova'da Polonya Parlamentosu'nda yaptigi konusma ve Italya'daki 3 gunluk G - 7'ler zirvesi var.
       Clinton'un ilk Ortadogu gezisi 25 - 28 ekim 1994'te. Misir'da baslayip, sirasiyla Urdun, Suriye, Israil, Kuveyt ve Suudi Arabistan liderleriyle gorusmus. Israil Parlamentosu'nda ve ardindan Urdun Parlamentosu'na birer konusma yapmis. Amman'da Israil - Urdun baris anlasmasinin imza toreninde bulunmus.
       Kasimdaki 4 gunluk dis geziye Filipinler'i ziyaret ve Endonezya'daki Asya Pasifik Ekonomik Konseyi var. 1994'un 1 gunluk son dis gezisi, Budapeste'deki AGIK zirvesi.

1995'te nerelere gitti?

       1995'in dis gezileri Kanada ve Haiti ile basliyor. 9 - 12 mayis 1995'te once Rusya'ya resmi ziyaret ve Yeltsin'le gorusme, ardindan Ukrayna'ya resmi gezi var.
       Haziranda G - 7'lerin toplantisi icin yeniden Kanada'ya gitmis ve Rus lider Yeltsin'le de gorusmus.
       5 kasimda gidip bir gece kaldigi Israil ziyaretinin nedeni, basbakan Rabin'in cenaze toreni.
       Clinton 28 kasim 1995'te Ingiltere ziyareti ile baslayan Avrupa gezisinde sirasiyla Irlanda, Almanya ve Ispanya'da devlet baskanlari ve basbakanlarla gorusmus, Ingiltere Parlamentosu'nda bir konusma yapmis ve gezinin son duragi olan Madrit'te Avrupa Birligi toplantisina katilmis.
       14 aralikta Bosna Baris Anlasmasi'nin imza toreni icin bir gunlugune Paris'e gitmis.

1996'nin gundemi

       13 ocak 1996'da Bosna - Hersek'te devlet baskani Izzetbegovic ve Hirvatistan devlet baskaniyla gorusmus. Martta Misir ve Israil'i kapsayan 2 gunluk gezinin gundemi terorizme karsi isbirligi. Nisandaki 6 gunluk Uzakdogu gezisinin ilk duragi Kore'de devlet baskani Kim'le baris gorusmelerine katilmis, oradan Amerikan - Japon guvenlik anlasmasi icin Tokyo'ya gecmis. Son duragi St. Petersburg'daki G - 7'ler toplantisinin ardindan yine Yeltsin'le gorusmus.
       27 - 29 hazirandaki Fransa gezisinin amaci G - 7'lerin bu kez ekonomik zirvesi. Ayrica BM Genel Sekreteri Butros Gali ve Rusya Basbakani Cernomirdin'le bulusma.
       19 kasimda Avustralya'dan baslayip Filipinler ve Tayland'a uzanan 1 haftalik Pasifik gezisinde Avustralya Parlamentosu'nda bir konusma ve Manila'daki Asya Pasifik Ekonomi Konseyi'ne katilim var.

Yine Yeltsin, yine Yeltsin

       1997'nin ilk dis gezisi 20 - 21 martta Rus lider Yeltsin'le zirve icin Finlandiya'ya. Mayis basinda Orta Amerika ulkelerine, mayis sonunda ise once NATO, ardindan Avrupa Birligi toplantisi icin Paris'e gitmis.
       Ertesi ay Ispanya'da NATO toplantisiyla baslayan yeni bir Avrupa gezisi, sirasiyla Polonya, Romanya ve Danimarka'da devlet baskanlariyla yapilan gorusmelerle son bulmus.
       Baskan'in ekimdeki Guney Amerika gezisi, Venezuella, Brezilya ve Arjantin'i kapsiyor. Kasimda 2 gunlugune Kanada'ya giden Clinton'un 1997'deki son duragi Bosna - Hersek.

1998'de Afrika ve Cin'e

       1998'in ilk dis gezisi 23 martta Gana'dan baslayan Afrika gezisi. Sirasiyla Uganda, Ruanda, Guney Afrika, Botswana ve Senegal'i kapsiyor. Clinton ulkelerin her birine 2'ser gun ayirmis. Guney Afrika'da Mandela'yla gorusen Clinton, Parlamento'da bir konusma yapmis.
       Nisanda 2. Amerikalar Zirvesi icin kisa bir Sili gezisi var. Mayista Ingiltere'de G - 8'lerin, Cenevre'de Dunya Ticaret Orgutu'nun toplantisina katilmis.
       24 haziranda baslayip 3 temmuzda biten Cin gezisi, Clinton'un tek ulkeye yaptigi en uzun gezi. Pekin'den baslayip HongKong'a uzaniyor. 1 - 3 eylulde Moskova'ya giden Clinton, yine Yeltsin'le gorusmus. Ayni gun basbakan Tony Blair'le gorusmek uzere Ingiltere'ye gitmis.
       19 - 20 kasimda Japonya'da Imparator Akihito ve basbakanla yapilan gorusmenin ardindan Kore'ye gecen Clinton, devlet baskani Kim'le bulusmus.
       Yil sona ererken Israil ve Filistin Ozerk Bolgesi'nde Netanyahu ve Arafat'la bulusmus. Filistin Ulusal Konseyi'nde bir konusma yapmis.
       Bu yilin ilk dis gezisi Urdun Krali Huseyin'in cenaze toreni icin Amman'a. Martta Guatemala'da yapilan Orta Amerika Zirvesi onceskinde bolge ulkelerine ziyaretler var.
       4 mayista Bruksel'deki Kosova konulu NATO toplantisinin ardindan 16 haziranda Cenevre'de ILO gorusmeleriyle baslayan Avrupa gezisi ise Fransa, Almanya ve Slovenya ve Makedonya'da liderlerle yapilan gorusmelerle devam etmis.
       Clinton temmuz sonunda Saraybosna'da Sirbistan'in demokratiklesmesiyle ilgili bir zirveye katilmis. Eylul ortasinda Asya Pasifik Ekonomi Konseyi icin Yeni Zelanda'ya gitmis. Clinton son olarak da kasim basinda Norvec'teki Ortadogu Zirvesi'nde hazir bulunmus.

Clinton ev sahibi, bizimkiler misafirdi!

       Hafta basindan beri Clinton ailesine endekslenmis durumdayim. Bill nerelere girip cikiyor, Hillary nerelerde konusma yapiyor, kizlari Chelsea bu seyahatin bastan sona her evresinde neden arz - i endam ediyor?
       Turkiye ABD'nin son goz bebegi. Avrupa'daki ve Ortadogu'daki basmuttefiki Ingiltere ve Israil'e simdi bir de Turkiye'yi eklemis bulunuyor.
       Olan biten, oldukca siradisi. Clinton sanki Turkiye'de degil Japonya'da! Bize birinci sinif dunya ulkesi muamelesi yapiyor.
       Lutfu Kirdar'daki Kultur Gecesi'nde Clinton ailesinin 3 ferdi tam kadro hazir ve nazir. Ustelik de ev sahibi Cumhurbaskani Suleyman Demirel ve esinden 10 - 15 dakika once geliyorlar. On siralardakilerle merhabalasip ayakustu sohbet ediyorlar. Hatta Nazmiye - Suleyman Demirel cifti salona girdiklerinde "hos geldiniz" diyerek ellerini sikip ev sahipligi bile yapiyorlar! Bill, Nazmiye hanimin yanaklarina opucukler konduruyor...

Demirel tutuna tutuna

       Ertesi gun AGIT'in acilisinda da Clinton her seye hakim. Demirel, zirvenin ilk oturumundan sonra verilen arada salonu terk ederken ancak yuksek arkalikli koltuklara tutuna tutuna yuruyebiliyor, ama Clinton kipir kipir bir orkestra sefi gibi. Tum dizginler elinde. Kendinden oylesine emin ki! Zaten Demirel'in de cocugu yasinda!
       Zirve oncesinde de zirve sirasinda da sanki marifetmis gibi defalarca belirtildi: 1975'teki Helsinki Belgesi'nin altina imza atan dunya liderlerinden sadece Demirel yine iktidarda. Demirel'in 25 yil onceki imza ortaklari ABD Baskani Richard Nixon'u, Almanya Basbakani Helmut Schmidt'i, Ingiltere Basbakani Harold Wilson'u coktan unuttuk. Sadece Fransa'dan Valery Giscard d'Estaing yakin zamana kadar gundemdeydi.
       Zirvenin ilk gununde toplantilari izlemeye calisirken yanima yaklasan bir Ingiliz gazeteci, "Sizin liderler neden hep yere bakarak yuruyorlar? Basbakaniniz da oyle, Cumhurbaskaniniz da..." diye sormaz mi? Demirel Clinton'la temaslari sirasinda da merdivenlerde tokezlenmisti. Zaten genelde Basbakan Bulent Ecevit'in parkinsonundan, alzeimerinden soz ediliyor, ama Demirel'in de son donemde katildigi her acilis ya da temel atma toreninde rahatsizlanarak bir sure dinlenmeye cekildigi kulaklara fisildaniyor.
       75'i devirmis, tapu islemi yapmak isteseler doktor raporu gerekli liderlerimizin bundan boyle isleri zor. Cunku ozellikle kadinlarimiz Clinton'a hayran kaldilar. Clinton yuzunden son gunlerde televizyon basindan ayrilamiyorlar: Bu sayede AGIT'in ne olup ne olmadigini da adeta ezberlediler. Ya secimlerde de Clinton gibi lider isteriz diye tuttururlarsa...

Yazara E-Posta: mtamer@milliyet.com.tr