 Ayse Hanim Teyzem aksam is donusu yolumu kesti. "Gel bir kahvemi ic" dedi. Mutekaid Ali Bey Amcam ile oturmuslar. Masanin uzerine gazeteyi yaymislar. Ekonomi sayfasini acmislar. "Herkes faiz vergisi verecekmis. N'ooolacak bizim halimiz?" diyerek telas icindeler. Ayse Hanim Teyzeme sordum. "Teyzecigim sizin faiz geliriniz nedir?" Anlatti: "Bankada uc kurus param var. Faiz aliyorum. Repoda bes kurus param var. Repo geliri aliyorum. Gittik 2 milyar liralik hisse senedi fon satin aldik... Ne durumda diyerek korkudan soramiyorum." Ayse Hanim Teyzeme mahcup olmamak icin vergi kanunlarini izler oldum. Mustafa Ozyurek'i okuyarak, Sukru Kizilot Hoca'ya sorarak ogrendiklerimde Ayse Hanim Teyzeme akil satiyorum. "Ayse Hanim Teyzecigim" dedim. Telaslanmaniza luzum yok. (1) Bankadaki Turk Lirasi ve doviz (Alman marki, dolar) mevduat hesaplarindan gelen faiz icin vergi yok. Bunlarin faiz vergisi banka tarafindan kesilip odenecek. Mevduat faizi alan ayrica bir vergi odemeyecek. (2) Eger faize tamah edip, "off - shore" denilen yurtdisindaki kiyi bankalarda Turk Lirasi veya doviz mevduat hesabi actirmis olsa idiniz, ya bu bankalar bugune kadar battigindan tum paraniz gitmisti, ya da "off shore" bankalardan gelecek faiz kac lira olursa olsun, vergiye tabi tutuldugundan, mutlaka beyanname verecektiniz. Faiz 100 Turk Lirasi da, 1.000 Turk Lirasi da olsa beyanname doldurmak ve vergi vermek mecburiyeti olacak idi. (3) Ayse Hanim Teyzecigim, 2 milyar liranizi borsaya 2000 yili icinde yatirdik. 1999 yilinda hisse senedi alip satmadiginiza, devlet tahvili alip satmadiginiza, daha once alinmis hisse senediniz veya tahviliniz olmadigina gore de baskaca vergi odemeyeceksiniz. Bunlari dinleyince Ayse Hanim Teyzem rahatladi ama, mutekait Ali Bey Amcam huzursuz... "- Evladim benim durumum farkli... Ben neyim var, neyim yok ise satip parasini hisse senedine, Hazine bonosuna yatirmistim... Ben ne yapacagim?" diye soruyor. Ali Bey Amcama da Sukru Kizilot Hoca'dan ogrendiklerimi anlattim: (1) Ali Bey Amcacigim, 1999 yilinda alip sattiginiz hisse senetlerini insallah bir yere kayit etmissinizdir. Cunku alim satim tarihi ve alim satim fiyati cok onemli. Alim satim tarihi arasindaki sure 3 aydan uzun ise, baska anlatim ile hisse senedi 3 aydan daha uzun sure elde tutulmus ise bu hisse senedinden ne kadar kazanirsaniz kazaniniz hicbir sekilde vergi beyannamesi verilmeyecek. Vergi odenmeyecek. Satin alinma tarihinden sonra 3 ay gecmeden tekrar satilan hisse senetlerinden elde edilen kazanc (fiyat farki) toplami 1999 yili icinde net 3.5 milyar lirayi asiyor ise, beyanname dolduracaksiniz. 3.5 milyar lirayi asan kisim uzerinden hisse senedi vergisi vereceksiniz. (2) Hazine bonosu ve devlet tahvili alip satti iseniz, bono ve tahvilin elde tutma suresi ne olur ise olsun, alim ve satim degeri arasindaki toplam net kazanc 1999 yilinda 3.5 milyar lirayi asti ise, asan kismi degil tamamini bildirerek beyanname dolduracaksiniz, vergi vereceksiniz. (3) Ali Bey Amcacigim, hisse senetlerinizin kuponunu keserek sirketlerden kar payi topluyorsunuz ya... Buna temettu geliri deniliyor. Eger 1999 yilinda topladiginiz temettu geliri (kar payi) 2 milyar 625 milyon lirayi gecmiyor ise beyanname de yok, vergi de yok. Geciyor ise, topladiginiz net temettu rakamina 1/3 oranindaki vergi alacagini ekleyerek (bu bir teknik istir, fazla kurcalamayiniz) bulunacak rakam uzerinden beyanname vereceksiniz. Vergi odeyeceksiniz. (4) Evimi, tarlami, dukkanimi, arsami satip savdim diyosunuz. Eger 1999 yili icinde satip saydiginiz ev, arsa, dukkan ve tarlanin tapusu 4 yildan daha az sure uzerinize kayitli ise, bu gayrimenkullerin alim fiyatina enflasyonu ekleyip satis tarihindeki enflasyonlu alim fiyatini hesaplayacaksiniz. Sonra satis fiyati ile enflasyonlu alim fiyati arasindaki farka bakacaksiniz. Bu fark 3.5 milyar liradan fazla ise beyanname doldurup, vergi odeyeceksiniz. Dort yildan daha uzun sure tapusu uzerinizde kayitli kalan gayrimenkullerin satisinda vergi yok. Kazanciniz ne kadar olursa olsun, beyanname de doldurmayacaksiniz, vergi de odemeyeceksiniz. Ayse Hanim Teyzem ile mutekait Ali Bey Amcam beni dinlediler, dinlediler... "- Evladim anlattiklarin akilda kalmiyor... Sen sunlari bir yazsan" dediler. Ben de yazdim. Yazara E-Posta: guras@milliyet.com.tr |