MİLLİYET DÜNYA SAYFALARI

Darbeciye internet dersi
Fiji'de darbeci işadamıhaberleşmeyi felç etti. Ancak interneti unutunca, dünya darbeyi internetten izledi. Çıkan ders: Darbeciler bundan sonra interneti de hesaba katmak zorunda kalacak

Dış Haberler Servisi

       Güney Pasifik'in ada devletlerinden Fiji'de kızgın bir işadamı, yedi silahlı adamıyla parlamentoyu basarak darbe yaptı. George Speight adlı kişi, toplantı halindeyken yakaladığı başbakan ve bakanları bir odaya kapatıp muhalefetteki parlamenterlerden bir hükümet kurdu. Daha sonra da parlamento binasına en yakın radyo istasyonunu basıp darbe bildirisi yayınladı.
       Her darbeci gibi Speight da önce ülkenin içinde bulunduğu sorunlardan bahsetti ve sabık hükümetin bunların altından kalkamadığını söyledi. Speight, "darbenin genel kuralları uyarınca" iktidara halk adına el koyduğunu açıkladı. Yine darbeci gibi, anayasayı askıya aldığını belirtti ve devrik başbakan Mahendra Chaudhry ile bakanların "güvenli bir yerde misafir edildiklerini" açıkladı. Son olarak, her darbeci gibi halka da "sükunet" çağrısında bulundu.
       Ve nihayet, her darbe ülkesinde meydana geldiği üzere, ülkenin dış dünyayla bağlantısı kesildi.
       Ancak teknolojinin son olanaklarından yeterince haberdar olmayan darbeciler "internet"i unuttu. Fiji'den yayın yapan "fijilive.com" adlı bir internet sitesi olayları dakikası dakikasına bütün dünyaya bildirmeye başladı. Böylece darbecilerin el koymayı akıl edemediği internet, ilk defa, darbeye sahne olan bir ülkenin dış dünyayla tek haberleşme aracı haline geldi.
       Bugüne kadar geleneksel darbeler, devlet radyo ve televizyonlarına el koyulmasıyla başlamaktaydı. Bunun ardındaki düşünce "radyo ve televizyona hakim olan, ülkeye de hakim olur" şeklindeydi. Nitekim cumhuriyet tarihi boyunca üç darbe yaşayan Türkiye'de de böyle olmuştu. Bu çerçevede, TRT radyo ve televizyonlarının girişleri yasayla asker korumasına bırakıldı. Bu uygulama halen sürmekle birlikte, özel radyo ve televizyonların çoğalması söz konusu uygulamayı etkisiz hale getirdi. Yine de olası bir darbede bunları susturmak mümkün. Ancak internetin önüne geçecek teknoloji henüz var olmadı.
       Darbeciler karşısında tarafsız tavır alan "fijilive.com"un her onbeş dakikada bir yenilediği haberlere göre Fiji Devlet Başkanı Ratu Sir Kamisese Mara, olaylar üzerine önce olağanüstü hal, sonra da gece sokağa çıkma yasağı ilan etti. Ancak sokağa çıkma yasağına hiç kimsenin uymadığı ve paniğe kapılan halkın başkent Suva'daki dükkan ve mağazaları ateşe vererek yağmaladığı bildiriliyor.
       Dış dünyada darbeyle ilgili gelişmelerin tek haber kaynağı olan "fijilive.com", darbeci işadamının, kendisine karşı tavır alan Devlet Başkanı Mara'yı görevden aldığını bildirdi. Ancak Parlamento içindeki yedi adamından başka gücü olmayan Speight'in bu kararını uygulama şansı bulunmuyor.
       "Fijilive.com"un bildirdiğine göre, öğle saatlerinde meydana gelen darbe sırasında parlamentoda 50'ye yakın ilkokul öğrencisi de bulunmaktaydı. Öğrencilerin parlamentoda bulunmasının nedeni ise, demokratik ve parlamenter sistemin nasıl işlediğini bizzat yerinde görmek için getirilmeleriydi.
       Demokrasinin faziletleri yerine nasıl yerle bir edildiğini bizzat yerinde görmek durumunda kalan öğrenciler, darbeciler tarafından hemen serbest bırakıldı.

Speight: Her şeye kızan işadamı

Fiji'deki darbe girişiminin lideri George Speight, "hayatı boyunca bir türlü başarıyı yakalayamamış bir işadamı" olarak tanımlanıyor. Ülkenin muhalif politikacılardan Sam Speight'ın oğlu olan George Speight'ın babası da, Mayıs 1987 yılında yapılan darbeye başkanlık eden asker kökenli eski Başbakan Stiveni Rabuka'nın yakın arkadaşı.
Nisan ve hazidan aylarında "Fiji Pine" ve "Fiji Hardwood" adlı devlete ait orman ürünleri kuruluşlarının başkanlığı görevlerinden Tarım Bakanı tarafından alınan Speight'ın, geçtiğimiz yıl bir sigorta şirketinden de "bütçeyi kötüye kullandığı" gerekçesiyle kovulduğu belirtiliyor. Ülke nüfusunun yüzde 43'ünü oluşturan Hint toplumuyla gergin ilişkileri olduğu bilinen Speight, geçen yıl Mayıs ayında seçilen ilk Hint asıllı Başbakan Mahendra Chaudhry ve hükümetini ırkçı politikalar izlemekle suçluyor.

Siber alemde darbe mümkün değil

       İnternet ortamında bilgiye sansür koymak mümkün değil. Bir internet sitesinin resmi yollarla kapatılabilmesi için öncelikle o sitenin tüzel kişiliklere maddi ve manevi zarar verdiğinin kanıtlanması gerekiyor. İnternette özellikle fikir özgürlüğü çok önemli olduğu için bu tip sitelerin kapatılmasına sıcak bakılmıyor. Örneğin ABD'de bulunan bir sitenin Fiji'den kapatılması mümkün değil, çünkü bu durum uluslararası hukuk kurallarıyla belirleniyor. Ülkeler sadece kendi fiziksel sınırları içinde bulunan siteleri kapatma hakkına sahipler. Ancak bilindiği gibi internet sitelerinin büyük bir çoğunluğu ABD'de tutuluyor.
       Teknik olarak bir sitenin bağlı bulunduğu internet sunucusunun bulunması ve kapatılması uzun uğraşlar gerektirirken, sitenin içeriğinin kopyalanarak başka adreslerde yayımlanmaya başlaması birkaç dakikada mümkün olabiliyor. Bunun için siteye "müdahale etmek" isteyen devlet kurumlarının işi her dakika katlanarak artıyor.
       Bunun yanında, ülkenin internet alt yapısına sahip olan hükümet kurumları için (çok zor olmakla beraber) "sadece o ülkede bulunanları engelleyecek" filtreler koymak mümkün. Ancak bu filtreler de o ülke kullanıcılarının girmek isteyeceği tüm adresleri bloke edeceğinden "interneti yasaklamak" anlamına geliyor.

Sorunların kaynağı, etnik çatışmalar

       Fiji'li işadamı George Speight'ın liderliğini yaptığı darbe girişimi, aslında bu ülke tarihindeki politik sorunların son halkası. 1874'den beri İngiliz kolonisi olan Fiji, 10 Ekim 1970'de bağımsızlığını kazandı. Ancak 19. yüzyılda adaya paralı işçi olarak getirtilen Hintlilerle Fijili yerliler arasındaki kültürel farklılıklar, ner zaman siyasi kutuplaşmaya neden oldu. 1987 yılındaki seçimlerde Hintlilerin ilk defa parlamentoda çoğunluğu ele geçirmesinin ardından General Sitiveni Rabuka yönetime el koydu. 1990 yılında sivil kimliğiyle başbakan olan Rabuka, anayasayı Fiji yerlilerinin siyasi ve ekonomik çıkarlarına uygun bir biçimde düzenledi.
       Ülkede nüfusunun yüzde 46'sını oluşturan Hintliler, ekonomi ve zenginliklerin hemen tümünü elinde bulunduruyor. Bu da yerli nüfusta hoşnutsuzluk yaratıyor. Nitekim son darbe de bu hoşnutsuzluğu çözme iddiasıyla yapıldı.
       İşçi Partisi'nin 1999 yılındaki seçimleri kazanmasının ardından ise partinin lideri Mahendra Chaudry ülkenin ilk Hintli başbakanı oldu. Hintlilerle Fijililer arasındaki etnik sorunları körükleyen bu gelişme, ülke tarihindeki darbelere bir yenisinin daha eklenmesine neden oldu.

       Daha ayrıntılı bilgi için : www.fijilive.com