|
|
8. Plan’a vergisel yansımalar
Vergi Dünyası / MUSTAFA ÖZYÜREK
Uzun Vadeli Strateji ve 8. Beş Yıllık Kalkınma Planı ile ilgili görüşmeler TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda devam ediyor. Vergisel gözlükle plana bakıldığında önemli bazı unsurlar öne çıkmakta.
Uzun vadeli strateji planına göre 2023 yılında Türkiye’nin GSMH’si 1.9 trilyon dolar olacağı ve tarım, sanayi ve hizmetler sektörünün toplam katma değer içindeki paylarının sırasıyla % 5, % 30 ve % 65 olması öngörülmektedir. Ancak bu tablonun vergisel boyutunun mevcut sistemle vergi hasılasına nasıl yansıyacağı konusunda herhangi bir belirleme yapılmamıştır. Bizim vergi sistemimiz daha çok mal hareketini takibe yönelik bir sistemdir. Nitekim bugün hizmetler alanında vergi alınması oldukça güçtür. Zira hizmetin akışını ve nakit akımını izlemek mevcut yapıyla mümkün değil.
Gelir dağılımı düzenlemesi
Tespitler bölümünde gelir dağılımı eşitsizliği ölçütü olan Gini Katsayısı 1987’de 0.43 iken 1994 yılında 0.49’a çıkmış ve gelir dağılımındaki adaletsizlik artmıştır. AB ülkeleri ortalamasının 0.29 olduğu dikkate alındığında, adaletsizliğin boyutu iyice ortaya çıkmaktadır. Verginin en önemli fonksiyonlarından birisi de gelir dağılımını düzenleyici etkisinin olmasıdır. Nitekim Anayasa’nın 73. maddesi vergide adaletli ve dengeli dağılımı vergi politikasının amacı olarak belirtmiştir. Ancak kalkınma planında bu konuda herhangi bir vurgu bulunmamaktadır.
Vergi gelirlerinin 1995 yılında % 17.2 olan GSMH’ye oranı sürekli artış göstererek 1999 yılında % 22.1’e yükselmiştir. Ancak buna rağmen kamu kesimi borçlanma gereğinin yüksekliği nedeniyle halen vergi gelirlerinin yetmediği aşikâr. Vergisel düzenlemeler yapmak zorunlu olabilir ancak en az onun kadar da harcama reformu yapmak zorunludur. Bu konuda hedefler arasında önemli bir vurgu bulunmamaktadır.
Yasa yok farzedildi
1998’de çıkarılan 4369 sayılı kanunla vergi sisteminde kapsamlı değişiklikler yapıldı ve Türkiye’nin tüm vergi problemlerinin çözüldüğü iddia edildi. Hatta yapısal reform olarak nitelendi. Amaçları ise vergi sisteminin basit ve anlaşılır hale getirilmesi, yeterli ve etkin belge düzeni ve otokontrol mekanizmaları kurularak kayıt dışı ekonominin önlenmesi, vergi kayıp ve kaçaklarının azaltılması, verginin tabana yayılması olarak sayılmıştı.
1998 yılından günümüze vergicilikte sürekli gel - gitler yaşanmasına rağmen kalkınma planı sanki yukarıdaki yasa hiç çıkarılmamış gibi aynı amaçları saymaktadır.
Kalkınma planı üniter vergilemeye geçileceğini öngörmektedir. 4369 sayılı ve daha sonra çıkarılan 4444 sayılı yasalardan sonra üniter yapıdan tamamen vazgeçildi. Gerekçesi ise sadece basitlik sağlamak. Basitlik sağlarken adaletli bir vergi yapısı oluşturmanın en önemli araçlarından biri olan üniter yapıdan vazgeçildi. Alınan basitlik, verilen adalet. Aradaki denge tercih meselesi.
Kalkınma planında mali sisteme ilişkin politikalar konusunda, “mali piyasalarda aracılık faaliyetinde bulunan kurumların sermaye yapılarının güçlendirilmesi amacıyla, birleşme ve devralmalar destelenecektir" deniliyor. Ancak bu konudaki vergisel düzenlemeler konusunda bir öngörü yok.
|
|
|
