 Her köşe başında mağaza açıp hızla büyüyorlar, ama halka açık zincirlerin 6 aylık bilançoları zarar gösteriyor. Tek istisna Migros, ancak yüksek faizle para kazanmanın da sonu geldi... Migros'tan Tansaş'a Gima'dan Carrefour ve Real'e Türk perakendecilik piyasasının oyuncuları son dönemde, mağaza sayılarını (değişik boy ve çaplarda da olsa) sürekli artırma çabası içinde görünüyorlar. 50 milyar dolarlık bu piyasada kıran kırana bir büyüme yarışı sürüyor. Perakendecilik dünyada da gözde ve gelişen bir sektör. Dolayısıyla hipermarket ve süpermarket zincirlerinin Türkiye'de de büyümelerinde yadırganacak bir durum yok ilk bakışta. Ancak Tansaş ve Gima gibi halka açık şirketlerin bilançolarının kar / zarar tablolarına göz attığınızda ve ardından da halka açık olmayanlarınkileri kurcaladığınızda pek de iç açıcı bir tablo çıkmıyor ortaya. Hafta sonu açıklanan 6 aylık bilançoları okumasını bilenler, perakendecilik sektörümüzdeki büyüme histerisinin örtülü bir krizin de habercisi olabileceğine işaret ettikten sonra diyorlar ki: "Hemen tüm firmalar, operasyonel faaliyetlerinden ciddi zararlar ediyorlar. Dahası ikinci yarı yılı daha da karanlık. Çünkü operasyonel faaliyetlerden edilen zararı, yüksek faiz gelirleriyle kapatmak, hükümetin yılbaşından bu yana izlediği ekonomik politika ile mümkün değil. Faizden para kazanma döneminin son demleri de bugünlerde tarihe karışıyor." Bir başka deyişle bugüne kadar işletme sermaye fazlasını (vadeli alıp peşin satmadan kaynaklanan nakit fazlasını) yüksek faizle değerlendiren sektör, bugünden sonra operasyonel karlılığa yönelerek, yani asıl faaliyetten kar ederek ayakta kalmak ve büyümesini sürdürmek mecburiyetinde. Pekiyi bu mümkün mü? 6 aylık bilançolarTansaş ve Gima'da ise hem operasyonel faaliyetler, hem de net dönem karı kırmızı çizgide. Tansaş'ın 1999'un ilk yarı yılında esas faaliyetlerinden 318 milyar lira olan zararı, Doğuş Grubu tarafından satın alındıktan sonra yapılan yatırımlar ve büyüme politikasının da katkısıyla bu yılın ilk yarısında 2.7 trilyon liraya fırlamış. Faaliyet dışı gelirleri de önemsiz olduğu için özetle net dönem zararı da bir önceki yılın eş dönemine göre 561 milyar liradan 3.1 trilyon liraya yükselmiş. Gima'da da pek farklı bir tablo görünmüyor. Hızlı büyüme politikası izleyen, ancak halka açık olmayan CarrefourSa ve Real Market'le ilgili veri yok. Ancak ikisinin de ilk yarı yıl operasyonel faaliyet zararlarının 3-4 trilyon lira mertebesinde olduğu belirtiliyor. Zaten CarrefourSa'nın geçen yılki bilançosu da operasyonel faaliyetlerde 6.5 milyon dolarlık zarar gösteriyor. 14 milyon dolarlık faaliyet dışı gelirlerle bu zararın dengelendiği ve şirketin 1999'u 5 milyon dolar karla kapattığı belirtiliyor.
Parantez içindeki rakamlar zarardır Daha çok mağaza, daha çok zarar!Ancak yukarıdaki sütunlarda da değindiğimiz gibi bu piyasayı yakından izleyenlere göre sektörde hızlı büyüme ve kıran kırana rekabetten kaynaklanan hastalık belirtileri var. Hipermarket ve süpermarket zincirlerinin tümü, pazar payını arttırmak ve rakiplerine karşı pozisyonunu güçlendirmek motifiyle bir süredir var güçleriyle büyüyorlar. İçlerinden bazılarının hedefi belki de "Ne pahasına olursa olsun büyüyeyim. Karlılık önemli değil. Sonra borsada bunu bir yabancıya satar, paramı alırım" olabilir. Zaten bu kuruluşların borsadaki hisselerinin senetlerinin, bilançolarına göre iyi fiyattan işlem gördüğü belirtiliyor. Gelişme vaadeden perakendecilik sektöründe de, yeni ekonominin parlayan şirketlerinde olduğu gibi şimdilik verimlilik ve kar/ zarar değil, anlaşılan büyüme prim yapıyor. Yazara E-Posta: mtamer@milliyet.com.tr | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||