|
|
1 Topal Ördek ve 2 Topal Kaz
Amerikan seçimleri şimdiye kadar seçmenlerin sandık başına gittiği Kasım başıyla yeni Başkanın yemin edip işbaşı yaptığı Ocak sonu arasında bir "Topal Ördek" bırakırdı. Bu, yeni Başkan yemin edip işbaşı yapıncaya kadar eski Başkana verilen isimdir. Eski Başkan artık bir topal ördektir; çünkü yetkileri sürse bile onları "hiç bir şey olmamışçasına" kullanması yakışık alır bir davranış değildir.
Tabii, Amerika'da... Yoksa başka "bazı ülkeler"de başka "bazı başkanlar" neler yapmazlar.
Seçmenin sandık başına gitmesiyle yeni Başkanın işbaşı etmesi arasındaki bu süre neyin nesi?
Amerikan seçmeni sandık başına gittiğinde Başkana değil, onu asıl seçecek 538 "ikinci seçmen"e oy verir. Amerika'da seçimler iki dereceli. Amerikalı ikinci seçmenler oylarını 18 Aralıkta kullanacaklar. Yeni Kongre ortak toplantısında bu oyları 6 Ocakta sayacak. Onun ilan ettiği Başkan ayın sonlarında yemin edip işbaşı yapacak. Amerika Birleşik Devletlerini oluşturan her bir devletin ikinci seçmen sayısı belli. Birinci seçmen oylarının çoğunu 1 farkla dahi alan parti oradaki ikinci seçmenlerin tümünü kazanmış sayılıyor. Böylece 538 ikinci seçmenin yarısından 1 fazlası olan 270'i bulan - veya aşan - aday Beyaz Saraya geçip oturuyor.
Peki bu 538 ikinci seçmenden "kalleşlik edip" oyunu, taahhüt ettiği partinin adayına değil de, ötekine veren çıkarsa ne olur? Bu da Amerika'da "yakışık alır bir davranış" sayılmaz ama, olmuştur. Aradaki fark böylesine kılpayı bulunmadığından sonuçu değiştirmemiştir.
Bu sefer, ilk defa, sandık başına giden seçmenler Beyaz Sarayda bir "Topal Ördek" bırakmamışlardır. Ortaya 2 tane de "Topal Kaz" salıvermişlerdir.
Bizim 1946/50 arası yaşanacak
Şimdi, ooo, aradan geçen 54 senenin sonunda Türkiye'de tek dereceli ilk seçimin yapıldığı 21 Temmuz 1946'nın gecesini hatırlıyorum. Gazetem - Cumhuriyet - başkent ekibini takviye diye beni Ankara'ya göndermişti ve ekibin şefi Mekki - ağabey - Sait Esen'le köylerde oyların sayımını izliyorduk. Buna, "izlemek" denilirse.. Çünkü seçim sistemi değiştirilmişse de oy verme usulü aynı bırakılmıştı: Oy kullanma açık, oy sayımı kapalı.
Gerçi çok "yolsuzluk"a rağmen seçimi aslında kazanan CHP idi ama, 1950'ye kadar iktidarda hep bir "Topal Kaz" olarak oturdu. 1950'de oy verme usulü yeniden düzenleninceye kadar..
Beyaz Sarayda ister Bush, ister Gore otursun: Sadece bir "Topal Kaz" olarak oturacaktır ve 200 yıllık seçim sistemi 2000 seçimlerinde son uygulamasını yaşamıştır.
Amerika'da seçimler bir daha asla "eskisi gibi" olmayacaktır.
|
|