Türkiye'nin yolsuzluk alanını daraltmak için denetim alanını genişletmesi gerektiğini sık sık vurguluyoruz. Bu amaçla Meclis'te bekleyen ve KİT'lerle fonların denetimini düzenleyen yasa teklif ve tasarılarının da bir an önce yasalaşması dileğinde bulunmuştuk. Bu dileğe "bağımsız ve güçlü" bir denetim mekanizması oluşturulması açısından Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu'nun (BYDK) tümüyle bağımsız hale getirilmesini ekleyebiliriz.
Denetimin bağımsız, özellikle de siyasi otoritenin etki alanı dışına çıkarılması, yolsuzluk ve skandalların birbirini kovaladığı Türkiye için yaşamsal önemi bulunduğu açık. Özellikle siyasilerin arpalık gibi kullandıkları ve birçok bakanlıktan çok daha büyük fonlara sahip olan KİT'lerin denetimi için "bağımsız" denetim, vazgeçilmez bir zorunluluk. KİT'lerin denetimini yürüten BYDK'nın yapısı değiştirilerek ve güçlendirilmesi bu ihtiyacı karşılayabilir.
KİT'lerin daha etkin denetlenmesi gerektiğini vurgularken, BYDK'nın meslekten olmayan elemanlarla daha çok şekli sayılabilecek bir denetim uygulaması olduğunu ve bunun da yetersiz kaldığını belirtmiştik. BYDK yetkilileri, kurula denetim mesleği dışından atama yapılabildiğini ancak bu kişilerin de KİT hukuku ve yönetimi konusunda uzman kişiler olduğunu vurguladılar. Kurulun, 18 üyeden oluştuğunu ve her üyenin başkanlığında denetim birimleri oluşturularak incelemelerin yapıldığını kaydettiler. Üyelerin başkanlık ettiği denetim birimlerinin meslekten gelen denetçi ve başdenetçiler tarafından gerçekleştirildiğini, ancak, kurulun soruşturma yetkisi taşımadığı bilgisini verdiler.
Bu vesile ile BYDK'nın yeniden yapılandırılmasına ilişkin bir yasa tasarısının da askıda beklediğini öğrenmiş olduk. Başbakan Ecevit'in, hükümet programında da yer verdiği bağımsız denetim kurumunun oluşturulması amacıyla ilgili bakan olduğu dönemde Prof. Dr. Hikmet Sami Türk döneminde hazırlanan tasarının askıda kaldığı anlaşıldı.
Tasarı, "BYDK"nın başından "Başbakanlık" sözcüğünü kaldırıyor ve Kurul'un güçlendirilmesi amacıyla şu değişiklikleri öngörüyor:
- Denetleme Kurulu'nun görevleri:
. TBMM Başkanı'nın görevlendirmesi halinde incelemeler yapmak,
. Soruşturma gerektiren konuları yetkili organlara bildirmek,
. Özelleştirme İdaresi çalışmaları, Özelleştirme Fonu kullanımları ile özelleştirme sırasındaki her türlü hizmet ve uygulamaları denetlemek,
Tasarı, kurulun başkan ve üyelerinin atanması konusunda ise şu prosedürü belirliyor:
. 18 olan üye sayısının başkanla birlikte 15'e indirilmesi,
. Kurul Başkanı'nın üyeler arasından salt çoğunluk ve gizli oyla seçilip, Bakanlar Kurulu Kararı ile atanması,
. 15 üyenin 9'unun başdenetçi ve denetçilerce belirlenecek iki misli aday arasından Üyeler Kurulu'nca,
. 6'sının Yargıtay Birinci Başkanlık Kurulu, Danıştay Başkanlık Kurulu ve Sayıştay Daireler Kurulu tarafından ikişer üyelik için gösterilecek iki kat aday arasından TBMM Başkanı'nca,
Seçilmesi öngörülüyor.
Tasarı bu öngörüleriyle BYDK'yı, Başbakanlık'tan tümüyle ayırarak "Yüksek Denetleme Kurulu" haline getiriyor ve yapısını Yargıtay, Danıştay, Sayıştay gibi yüksek yargı organlarının yapısına yaklaştırıyor.
Bu tasarı yasalaşırsa, bağımsız denetim yolunda bir önemli adım daha atılmış olur.
