|
Sade’ın kırbacı şakladı
Marquis de Sade yeniden gündemde. Ünlü markinin yaşamını anlatan iki film gösterime girdi. En ünlü romanı "Justine" de ikinci baskısını yaptı
 SEMA ASLAN
Edebiyat ve düşünce tarihinin en tartışmalı isimlerinden Marquis de Sade, akılları karıştırmaya devam ediyor. Toplumsal yapıdaki aksaklıkları ve kurumlardaki çürümüşlüğü cinsel güdüleri kullanarak ifade etmesinin bedelini, yalnız bırakılarak, yaşamının yaklaşık otuz yılını hapishanelerde geçirerek ve anlaşılmayarak ödedi Fransız yazar. Yaşamı sırasında da yeterince ünlü olan Sade’a, yine de asıl değeri ölümünden sonra verildi.
Şehvet düşkünlerinin tanrısı Şehvet düşkünlerinin tanrısı Marki, 2000 yılı yapımı, biri Fransa diğeri ABD etiketi taşıyan iki filmle sinema ve edebiyat tutkunlarını aynı noktada buluşturdu. Filmlerden ilki Türkiye’de henüz gösterime girmeyen ve Benoit Jacqout’nun yönettiği "Sade". Fransız yapımı filmde Marki rolünü Daniel Auteuil canlandırıyor. Geçtiğimiz günlerde Türkiye sinemalarında da gösterilmeye başlayan "Quills / Düşlerin Efendisi"nde Geoffrey Rush’ı görüyoruz Sade rolünde. Pek çoğumuzdan daha şanslı olarak her iki filmi de görme şansını elde eden sinema eleştirmeni Alin Taşçıyan’ın filmlere ilişkin yorumu şöyle: "Birbirinden çok farklı tonlarda gelişen filmlerden Fransız olanı başarısıyla orantılı tepkiler topladı. Pek kimseyi heyecanlandırmadı. Quills ise birçok Oscar adaylığı bekliyordu. Oysa Sade’dan daha iyi bir film değil. Avrupa ve Amerika arasındaki promosyon ve popülarite farkı bu kadar açık!"
Gerek sinema gerek edebiyat çevrelerinde filmlere ilişkin yapılan yorumlar, Sade’ın kurmacanın altında ezildiği yönündeydi. Sade’ın yaşamından kesitler sunan "Quillsöde olayların tarihsel sıralamasının gözardı edildiği, artık filmi gören-görmeyen herkes tarafından biliniyordur. Marki’nin Charenton Kimsesizler Yurdu’nda kaldığı dönemi anlatan filmde, bir de peynir ekmek gibi satan bir kitap görüyoruz: "Justine". Her bir nüshası çamaşırcı kız tarafından dışarıya kaçırılan kitap, el altından satılmaktadır. Marquis de Sade’ın, biri erdemi diğeri kötülüğü tercih eden iki kızkardeşin yaşamını anlattığı romanı "Justine" 1787’de kaleme alınmış. Kitap, 1790 yılında Sade’ın imzası olmadan yayımlandı. Yani, yazarın Charenton Kimsesizler Yurdu’na giriş tarihinden (1803) epey önce.
 Birsel Uzma’nın çevirisiyle Çiviyazıları tarafından yayımlanan "Justine", ikinci baskısını yaptı. Daha önce Oğlak Yayınları (1999) ve Bilgi Yayınevi (1974) tarafından yayımlanan kitap, Sade’ın ağzından suça övgü niteliğinde. Birsel Uzma, yazdığı önsözde buna değiniyor: "Gırtlağına kadar suça ve pisliğe bulaşmış insanların dünyasında, onların belirlediği kurallara uymanın adı erdemse, Sade bunlara temelden karşıdır." Filmde de iyiliksever ve yeniliğe açık, Charenton Kimsesizler Yurdu’nun yöneticisi rahibe sorduğu bir soruyla bu gerçeği bir kez daha hatırlıyoruz. Zira Sade, rahibe saflık inancının ne kadar katı olduğunu soruyor. Rahip özelinde saflığı sembolize eden kiliseye sorulan bu soru, asıl saplantılı olanın, her fırsatta cinselliğe ve şiddete gönderme yapan Sade olmadığını da anlatıyor.
Kitaba özen... "Justine"e ilişkin son bir anekdot: Yayınevi, Sade’ın "Justine"e verdiği önemin altını özellikle çizmiş ve eserinin kaderiyle yaşantısının birbirlerini sanıldığından çok daha fazla etkilediğini vurgulamış. Fakat yayınevinin kitaba göstermiş olduğu özen oldukça şüpheli. Tashihler maalesef okumayı güçleştirecek boyutta.
Türkçe’de Sade• Sodom Sodom’un 120 Günü / Marquis de Sade / Çiviyazıları
• Justine ya da Erdemin Felaketleri / Marquis de Sade / Çiviyazıları
• Marquis de Sade’ın Uşağı / Nikolaj Frobenius / Güncel Yayıncılık
• Sade’ı Yakmalı mı? / Simone de Beauvoir / Yapı Kredi Yayınları
• Marquis de Sade Dişi Kartal, Matmazel... / Griffo, Jean Dufaux / Milliyet Yayınları
• Sade’ı Yakmalı mı? Günümüzde Sağcı Fikirler / Simone de Beauvoir / Broy Yayınları
• Erdemle Kırbaçlanan Kadın / Marquis de Sade / Oğlak Yayınları
• Aşkın Suçları / Marquis de Sade / Milliyet Yayınları
• Aşkın Suçları / Marquis de Sade / Gece Yayınlarıı
• Erdemle Kırbaçlanan Kadın / Marquis de Sade / Bilgi Yayınlar
Sinemada Sade Marquis de Sade, sinemaya da oldukça esin vermiş bir isim.
Çekilen çok sayıda film arasında, Marki rolüyle karşımıza çıkan isimlerden bazıları şöyle:
• Geoffrey Rush / "Quills", 2000
• Daniel Auteuil / "Sade", 2000
• Nick Mancuso / "Marquis de Sade", 1996
• Klaus Kinski / "Marquis de Sade: Justine", 1969
• Serge Gainsbourg / "Valmy", 1967
• Conrad Veidt / "Napoleon", 1927
 PAZAR
 HENDRICKS İstanbul’da
KİM NE OKUYOR?..
Sade’ın kırbacı şakladı
Ruhumu sex shop’ta bulabilirsin
Çalış yorul, dinlen yorul
Ofisin köşesini yuvarladı
40 Ergin İnan sergileniyor
Rehineniz itinayla kurtarılır
Hortumlu dokunulmazlık
Ayşegül Aldinç’in İstanbul’u...
Beyoğlu’nun Keyfhan’ı
sanat BORSASI
‘Ben bir isyancıyım’
Seksolojiden çaktım
İşsizlik öğretir!
Mütevazı bir analiz
Dave Holland geliyor
Hacıbaba Lokantası
Hırsız ve çapkın bakan
‘Londra Sularının Horozu’
Büyükelçiler ve anıları
Bir erkek gibi kırılgan
"Karanlığın Kahkahası"
Felekten bir Harlem gecesinin sonunda
SAYFA BAŞI
|
|
|
