OSMANLI istatistikleri hem bizim için, hem bütün Balkan ve Ortadoğu ülkeleri, hatta Akdeniz tarihi için fevkalade önemlidir.
Devlet İstatistik Enstitüsü (DİE) 6 cilt halinde Osmanlı istatistiklerini yayımladı. Son olarak da Prof. Şevket Pamuk'un hazırladığı "500 Yıllık Fiatlar ve Ücretler" ile, ayrı bir cilt halinde Prof. Halil İnalcık ve Prof. Şevket Pamuk'un hazırladığı "Osmanlı Devletinde Bilgi ve İstatistik" adlı derlemeyi yayımladı.
Bu yayınlar için DİE'yi kutluyorum. İmzalayarak bana gönderme lütfunda bulunan Prof. Pamuk'a teşekkür ediyorum.
Bu yayınlardan bugün "Osmanlı Devleti'nde Bilgi ve İstatistik" adlı kitaptan bahsedeceğim. 11 akademisyenin makale ve istatistik verilerinden oluşan bu eserde Yrd. Doç. Dr. Mehmet Ö. Alkan'ın "Osmanlı İmparatorluğu'nda Eğitim ve Eğitim İstatistikleri, 1839 - 1924" konulu araştırması, iktisat tarihine olmasa bile genel tarihe ilgi duyan herkes için önemli...
* * * SULTAN Abdülhamid dönemi... Kitapta Dr. Alkan, Tanzimat'la başlayan modern (usul - i cedid) eğitimin asıl Abdülhamid döneminde geliştiğini belirtiyor: "Abdülhamid dönemi eğitimin kurumsallaşması açısından en önemli evredir. Maarifi Umumiye Nezareti (Genel Eğitim Bakanlığı), merkezi bir eğitim bakanlığı olarak yeniden düzenlenmiştir. Her düzey okul sayısında ve okullaşma oranında, cemaat ve yabancı okullar da dahil, en çok artış bu dönemde olmuştur.
Geleneksel eğitim yapan sibyan okulları bu dönemde modern iptidailere (ilkokullara) çevrilmiş, yeni iptidailer açılmıştır. Özellikle idadi (lise) düzeyi eğitime büyük önem verilmiştir... Birçok meslek okulu bu dönemde açılmış, özel okullar da yine bu dönemde gelişmiştir. Hukuk, Güzel Sanatlar, Ziraat, Ticaret, Orman, Maden, Baytar... gibi yüksek okullar kurulmuş, Mülkiye Mektebi yeniden yapılanmıştır." Ve bu hamlenin tarihi önemi: "Bu okullar II. Meşrutiyet ve Cumhuriyet'in yönetici eliti / seçkinleri için de bir kaynak olacaktır..." Abdulhamid'in siyasi gayesi tabii ki Cumhuriyet değildi, sonuç o olmuştur. Bilgi"nin dönüştürme işlevinden habersiz Yüksek Öğretim Komiserliği (YÖK) ise şu çağda üniversite kapatıyor, "bilgi"ye yasaklar koyuyor!
* * * LAİKLEŞME süreci! İslamcı ve Kemalist tarih tasavvurlarından farklı bir tarihi olgu: "Abdülhamid dönemi ulema ve medresenin sistem dışına itildiği dönemdir. Başlı başına Hukuk Fakültesi'nin kurulması bile, büyük ölçüde ulema ve medresenin elindeki 'hukuk' tekeline indirilen en ağır" darbelerden biridir... Üniversitede Yüksek Din Bilgileri (İlahiyat) şubesinin kurulması, ulemanın elindeki son kozlardan biri olan medreseye indirilen son darbelerden biridir..." (Sf. 133)
Bizde resmi "İnkılap Tarihi" derslerinde öğretilen ise başka türlüdür: "'İstibdat rejimi' ile yenileşme hareketleri sona erdi ve baskı rejimi kuruldu. Batı uygarlığı doğrultusunda yarım yüzyılı aşan zamandan beri süren çabalar durdu. Din - devlet ayırımı yönündeki gidiş, yeni bir din - devlet bileşimiyle sonuçlandı..." (Prof. Ergün Aybars, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi, I, sf.40)
