İRAN ile Azerbaycan arasındaki Hazar Denizi ihtilafı, ısınıyor.
Türkmenistan İran'a, Rusya ve Kazakistan ise Azerbaycan'a yakın duruyor.
İhtilafın temel sebebi, her ülkenin haklı olarak kendi çıkarına öncelik vermesi... Ne İran'ın 'dinciliği' ne de 'Türki cumhuriyetler'in ortak kültürleri 'çıkar'ın önüne geçebiliyor!
Hazar Denizi'ndeki çekişmeden önce, İran'ın iç politika durumuna bir bakalım.
Doç. Dr. Ümit Özdağ diyor ki: - İran'da dini lider Hamaney, etnik bakımdan Azeri'dir ama Azerbaycan'a karşı en sert politikaların izlenmesini savunan grubun başında o var! Neden? - Çünkü 'dış düşman' yaratılması, rejimi içeride güçlendirir. Bütün totaliter rejimlerde bu eğilim vardır.
* * *
ETNİK bakımdan İran, bölgenin en heterojen ülkesidir. Devletin temel karakteri ve toplumun egemen kültürü 'Fars'tır. Nüfusun yarısı Fars, yüzde 20'si Azeri, yüzde 9'u Kürt'tür.
Şiilik, İran Azerilerini İran'a bağlayan en güçlü kültürel bağdır. Kürtler ise Sünnidir. Bu bakımdan İran'ın milli bütünlüğünde hem Şiilik hem "mezhepler arası ilişkiler" devlet politikası olarak önem taşımaktadır.
Dr. Özdağ'ın söylediklerine devam edelim: - İran Azerilerinde son zamanlarda milliyetçi eğilimler daha belirgin hale geliyor. Hazar Denizi'nde bir gerilim çıkarmak, ülke içinde bir 'İranlılık' duygusu yaratmak da rejimin lehinedir. Ve, İran askeri uçakları iki defa, birincisi 27 - 28 Temmuz'da ikincisi de geçtiğimiz hafta, Bakü üzerinden uçuş yaptı! Eylülde de İran ordusunun Azerbaycan sınırında 'manevra' yapacağı açıklandı!
Azerbaycan'ı sıkıştırmak isteyen Tahran, Ermenistan'a da büyük destek veriyor.
* * * TAHRAN'A göre Hazar Denizi bir "göl" olduğu için, sahildar ülkeler arasında eşit olarak beşe bölünmeli, yüzde 20'si İran'ın olmalı.
Azerbaycan ise Hazar'ın "deniz" olduğunu vurgulayarak uluslararası deniz hukukunun uygulanmasını istiyor: Böylece Azerbaycan, uzun sahile sahip olduğu için, Hazar'ın yüzde 35'ine sahip olacak, zengin petrol havzası Kepez üzerindeki Azeri egemenliği korunacak.
Mesele, Hazar Denizi'nin dibinden geçecek boru hatları için de çok önemli: Hazar böyle kavgalı bir deniz olursa, Türkmen doğalgazı İran'dan, Kazak petrolü Rusya'dan dünyaya açılmak zorunda kalır; Türkiye dışlanır...
Rusya Hazar'da İran'a büyük pay kaptırmak istemiyor ama sorunun kısa sürede çözülmesine de pek taraftar değil.
Ve, Türk Dışişleri, Ankara'daki İran büyükelçisini çağırarak üç konuda uyarıda bulundu: "Kuvvet kullanılması kabul edilemez... Sorunları görüşmeler yoluyla çözün... Azerbaycan yalnız değildir, Türkiye'nin kesin desteğine sahiptir..." Kardeş Azerbaycan'la Türkiye arasında, iki halkın birbirine yürekten bağlılığının yanında, her konuda tam bir çıkar birliği de vardır.
Türkiye elbette Azerbaycan'a her türlü desteği verecektir.
