Rüşvet, yolsuzluk ve usulsüzlüklere projektör tutulacak. Üst düzey bürokrata ABD’deki gibi ‘etik yemini’ ettirilecek. Yolsuzlukla mücadele komitesi, ihale komisyonlarına sivil meslek örgütlerinden temsilci alınmasını ve mal bildirimlerinin yaygınlaştırılmasını önerecek
ZÜLFİKAR DOĞAN Ankara
Başbakan Bülent Ecevit’in genelgesiyle Başbakanlık Teftiş Kurulu Başkanı Osman Nuri Oduncu başkanlığında oluşturulan ‘Etkin Yönetim ve Yolsuzluklarla Mücadele’ komitesi eylem planı oluşturuyor.
Oduncu, çalışmaların 21 Eylül’de Ankara’da düzenlenecek uluslararası konferansla yeni bir aşamaya geçeceğini ve TBMM’nin çıkartacağı yasalarla etkinlik kazanacağını söyledi. Şubata oluşturulan komitenin, bürokrasi, sivil toplum örgütleri, meslek kuruluşlarıyla görüşerek değerlendirmelerini aldığını belirten Oduncu dün de bazı gazetelerin temsilci ve yazarlarıyla görüştü.
Hazine, MASAK, Adalet Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Başbakanlık bürokratlarıyla, denetim elemanlarının yer aldığı komite, ilk aşamada atılacak en önemli adımın, "Mal Bildirimi ve Yolsuzlukla Mücadele" kanununda yapılacak kapsamlı değişiklik olduğu görüşünde. Komitenin çalışmaları sonucunda ortaya çıkacak strateji "gün ışığı projesi" adıyla uygulamaya konulacak. Yapılan çalışmalarda ortaya çıkan tespitler şunlar:
Küçük çaplı rüşvet yaygın
• TESEV ve Dünya Bankası tarafından yapılan araştırmalarda, polis, gümrükler, lisanslama, kamu ihaleleri öncelikli rüşvet ve yolsuzluk alanları olarak görülüyor. • Rüşvet denilince akla ilk gelen trafik polisleri, zabıtalar vb. meslek grupları. Küçük çaplı rüşvetin yaygın olduğu kanısı genel kabul görüyor. • Sadece kamuda değil, özel kesimde de iş adamları ve patronlar düzeyinde mal beyanının, varlık artışının beyanında şeffaflık genel beklenti. • Denetim raporlarının kolay ulaşılır ve kamuya açık olması, denetim birimlerinin özerkliği öne çıkıyor. • Merkez Bankası eski Başkanı Gazi Erçel ile ilgili inceleme sırasında fark edildi ki SPK kanunu dışında, üst düzey bürokratlara yükümlülük getiren herhangi bir düzenleme mevcut değil.
Partilerin denetimi yetersiz
• ABD’de üst düzey atamalarda, atanan kişiye "etik yemini ettiriliyor" ve "devletle etik sözleşmesi" imzalattırılıyor. Türkiye’de de benzer uygulama için hükümete öneride bulunulacak. • Partilere, siyasilere yapılan yardım, bağış, destek ve diğer mali kaynakların denetimi, incelemesi yetersiz. • Merkezi Nüfus İzleme Sistemi (MERNİS) ve vatandaşlık numarası uygulaması, yolsuzlukların, mal varlığının izlenmesinde kilit önemde. • MERNİS sistemiyle, tapu kayıtlarından, banka hesaplarına kadar tüm izlemeler yapılabilecek. Sistemin bir an önce yaşama geçirilmesi zorunlu. • Maliye’nin, Emniyet’in, Tapu’nun ayrı bilgi sistemleri ve bilgi bankaları var. Bunların tek elde toplanması, izlenmesi, gerek. • Bir yandan vergi kimlik numarası, diğer yandan sosyal güvenlik numarası, nihayet MERNİS birlikte yürüyor. Oysa sistemi basitleştirmek, tek numaraya indirgemek israf ı önler. • Yolsuzlukla mücadelede ihtisas mahkemeleri kurulmalı. • Kamu ihalelerinde şeffaflık temel esas olmak zorunda. 5 milyon doların üzerindeki ihale, alım ve benzeri kamu işlerinde, komisyonda, ilgili sivil toplum örgütü ya da meslek kuruluşu temsilcisinin de yer alması ihale yasası değişikliğinde önerilecek.
Önce siyasi kararlılık
• ‘Gün ışığı projesi’ kapsamında, tüm kamu kuruluşları ve bakanlıklarda yolsuzlukla mücadele ve etkin yönetim alt komiteleri oluşturuldu. Strateji ve eylem planı tamamlandığında, etkin mücadele başlayacak. • Ancak, sivil toplum örgütleri ve özellikle yurttaşların doğrudan çalışmalara katılımı önemli. • Genelde varmış gibi görünen yolsuzlukla mücadele konusundaki toplumsal mutabakata karşın, yapılan çalışmalar "vatandaşların kendi alanlarının bunun dışında tutulmasından yana olduklarını" gösteriyor. • Eğitim ve küçük yaştan itibaren, yolsuzlukla mücadele bilincinin, haksızlığa direnme yaklaşımının yerleştirilmesi önemli. • Fonların kapatılmasına karşın, kamu kuruluşları, bakanlıklar ve resmi kuruluşlarda binlerce "vakıf" faaliyette. • Bu vakıflar vasıtasıyla, bütçe dışında, kamu maliyesi dışında çok önemli katrilyonlara varan bir kaynak denetim dışı kullanılıyor. • Komitenin belirleyeceği önerilerin yaşama geçirilmesi konusunda siyasi kararlılık ve tavır önemli.
ZÜLFİKAR DOĞAN Ankara
EKONOMİ
Bürokrata etik yemini
