Dünya hiç beklemediği bir gelişmeyle karşı karşıya. ABD, terörist saldırının ardından bundan sonra yapacağı hamleleri düşünürken, diğer ülkeler de özellikle ekonomi alanındaki olasılıkları hesaplıyor
Turizm
Pasta küçülebilecek
DÜNYA:
Gelişmelerden olumsuz etkilenecek sektörlerin başında turizm geliyor. Kısa vadede, dünya turizminin genelinden çok ABD’den çıkış ve gidişlerinin olumsuz etkileneceğini belirten uzmanlar, güven sorunu yüzünden ABD’de hava trafiğinde yaşanan tur iptallerine dikkat çekiyor. Yılda 52 milyon turist alan ve turizm gelirleri 85 milyar doları bulan ABD’nin turizm gelirleri azalacağı gibi, ABD yurttaşlarının tedirginlik dolayısıyla turizm programlarını ertelemeleri de bütün dünyada turizm pastasının küçülmesine yol açabilecek. Orta vadeli projeksiyonlara göre gerginliğin Ortadoğu’ya sıçraması halinde, dünya turizm daha da olumsuz etkilenecek. Ayrıca petrol fiyatlarının artması da olumsuz etkide bulunacak.
TÜRKİYE:
İç pazarda şu anda iptaller yaşanmıyor. Türkiye turizm gelirinin büyük bir kısmının Avrupa ülkelerinden aldığı için şimdilik bir sorun görünmüyor. Olayın Ortadoğu’ya yansıması ihtimali ile İncirlik Üssü’nün kullanılması, sektörü endişelendiriyor. Türkiye ABD’den her yıl 500 bine yakın turist alıyor. ABD’li turist başına düşen harcama ise bin 250 dolar. Türkiye’ye gelen ABD’lilerin yüzde 80’i günübirlik gemi turlarıyla gelenlerden oluşuyor. Bu nedenle iç turizm piyasasının olumsuz etkilenmesi beklenmiyor. Ancak, İncirlik’in kullanılması halinde sektörün çok olumsuz etkileneceği ve iptallerin başlayacağı belirtiliyor. Gerginliğin derinleşmesi halinde ise bütün dünya turizmi gibi Türkiye turizmi de daha fazla oranda olumsuz etkilenecek.
Dış ticaret
Dünya ticaret hacmi daralabilir
DÜNYA:
Olayların, geniş kapsamlı bir misillemeye dönüşmesi halinde dünya ticaretinin olumsuz yönde etkilenmesi bekleniyor. ABD’nin Afganistan, İrak gibi öteden beri ‘terör destekçisi’ saydığı ülkelere yönelik olası bir misillemesi, bütün Ortadoğu’yu ticaret için güvensiz hale getirecek. Karşı saldırılar da 7 trilyon dolar civarındaki dünya mal ticaretinin yüzde 15’ini gerçekleştiren ABD’ye ihracatta, özellikle nakliye yönünden aksamalara yol açabilecek. Kısa vadede dünya ticaret hacminde daralma olabilecek.
TÜRKİYE:
Kötümser senaryoların gerçekleşmesi ve ekonomide bir daralma olması halinde, Türkiye’nin bu ülke ile 7 - 8 milyar doları bulan dış ticaretinde daralma olabilecek. Ancak, olayların bölgesel nitelikli bir savaşa dönüşmesi halinde, hem dünya ticareti daralacağından hem de Türkiye’nin pazarı olan bölgenin, dış ticaret için güvensiz hale gelmesinden dolayı Türkiye’nin olumsuz etkilenmesi bekleniyor. Ancak, Euro - dolar paritesinde, Euro lehine olan gelişmeler, ticaret gelirleri üzerinde olumlu bir etki yapacak.
Petrol
Fiyatlar istikrarsızlaşacak
DÜNYA:
Gerginliğin tırmanması, savaş ihtimali ülkeleri petrol kaynaklarını artırmaya yöneltecek. Stok yapmak için yapılacak alımlar ilave talep yaratacak. Bu kaynaktan gelecek olan aşırı talebin fiyatları yukarı itmesi bekleniyor.
Ayrıca, gerginliğin petrol bölgelerine sıçraması daha da ciddi bir risk yaratıyor. Bu ihtimalin gerçekleşmesi halinde, petrol üretiminde meydana gelebilecek aksamalar da fiyatları artırıcı yönde rol oynayacak.
Ancak, dünya ekonomisinde beklendiği gibi bir durgunluk dönemi başlarsa bu durum gelişmiş ülkelerdeki sanayi mallarına, dolayısıyla da enerjiye olan talebi azaltacak. Bu da petrol fiyatları üzerinde düşüş etkisi yaratacak.
TÜRKİYE:
Petrol fiyatlarındaki gelişmeler Türkiye’nin döviz dengelerini en çok etkileyen unsurlardan biri. Türkiye yılda 2 -3 milyar dolar civarında bir petrol faturası ödüyor. Fiyatlarda varil başına 1 dolarlık artış Türkiye’nin petrol faturasına 180 milyon dolar, 5 dolarlık artış ise 1 milyar dolar ekstra ödeme gerektiriyor.
Dünyada petrol fiyatları şu sıralar 28 dolar civarında seyrediyor. Varil fiyatındaki değişmeler, pompa fiyatlarına yansıyacak. TÜPRAŞ Yönetim Kurulu Başkanı ve Genel Müdürü Hüsamettin Danış, Türkiye’nin stoklarının yeterli olduğuna dikkat çekerek aşırı panik için bir neden olmadığını söylüyor. Petrol fiyatlarındaki dalgalanmaların geçici olduğunu belirten Danış, OPEC’in eylül ayında yapacağı toplantıda daha önce alması beklenen üretim kısıtlamasından vazgeçmesinin beklendiğini söyledi. Danış, TÜPRAŞ’ın petrol bağlantılarının iyi durumda olduğunu, ürün stokunun ve satışlarının da planlandığı gibi sürdüğünü belirtti.
Ulaştırma
Uçmak yürek ister
DÜNYA:
Hava yolu trafiğinde şimdiden sıkıntı başladı. Lojistik ve nakliye sektörleri olumsuz etkilendi. Gerginliğin tırmanması halinde, çatışmalı bölgelere yönelik hava, kara ve deniz ulaşımında büyük sorunlar çıkabileceği belirtiliyor. Bu bölgelere yönelik yolcu, turizm ve ticaret taşımaları azalacak.
TÜRKİYE:
Olayların bölgeye yayılması durumunda sektör olumsuz etkilenecek. Türkiye’nin Avrupa’ya yönelik taşımalarında bir sorun beklenmemekle birlikte, bir misilleme halinde, Körfez ve Ortadoğu’ya yönelik bütün taşımalar riskli hale gelecek.
Bankacılık
Finans, kâr değil, güven arayacak
DÜNYA:
Dünya Ticaret Merkezi’nde 500’e yakın finans kuruluşu bulunuyordu. Merkez’in yok olmasıyla dünya finans sektörü büyük zararlara uğradı. Uluslararası fonların siyasi gelişmeler nedeniyle yüksek kâr tercihlerinden ziyade güvenli saydıkları kendi ülkelerinde kalacakları belirtiliyor. Ayrıca dünya bankacılığının gündeminde olan birleşme ve evlilik girişimlerinin de askıya alınacağı beklentisi var.
TÜRKİYE:
Olayın Türkiye bankacılık sektörüne etkilerinin sınırlı olacağı tahmin ediliyor. Uluslararası bir aracı kurumun Türk yetkilisi ABD’de yaşanan gelişmeler nedeniyle Türkiye’nin jeopolitik öneminin artacağını ve bunun da Türkiye’nin finansal profilini yükselteceğini söyledi.
Türkiye’nin Müslüman bir ülke olarak ABD’nin müttefiki olduğunu belirten Turkish Bank Genel Sekreteri Tuğrul Belli de bu yönde görüş belirterek, "ABD’nin Türkiye’ye desteği devam edecek. IMF’den Türkiye’ye aktarılacak kaynaklarda aksama olmayacak. Belli, "Belki sendikasyon kredilerinde bazı aksamalar olabilir" dedi.
Sigortacılık
Sigorta sektörü büyük zararda
DÜNYA:
Saldırının dünya sigortacılık sektörüne vereceği zararın 20 ile 40 milyar dolar arasında çıkması tahmin ediliyor. Dünya Ticaret Merkezi’nde faaliyet gösteren kuruluşların üst düzey yetkililerinin yaşamlarını kaybetmeleri nedeniyle bunların hayat sigortalarının çok yüksek olduğu ve mal, sorumluluk, kâr kaybı ve iş durması sigorta poliçeleri ile hayat sigortalarının tazminatlarının büyük rakamlara ulaşacağı bildiriliyor.
TÜRKİYE:
Gelişmelerden Türk sigorta şirketlerinin de olumsuz etkilenmesi bekleniyor. Türk şirketlerinin her yıl sonbahar aylarında reasürans şirketleri ile anlaşma şartlarını belirlemek üzere görüşmelerde bulunduğunu belirten Yapı Kredi Sigorta Genel Müdürü Erhan Dumanlı, "Bu şirketler uğradıkları büyük zararları Türk firmalarına da yansıtacaklardır" dedi. Swiss Re gibi uluslararası sigorta şirketlerinin sektör ile çalıştığını bildiren Dumanlı, zaten yüksek olan terör sigortaları pahalılaşacağını ya da teminat dışı kalacağını söyledi.
EKONOMİ
Ek kaynak istenecek
