|
 Geçici hükümet
AFGANİSTAN'DA özel harp uzun süre devam etse de, kıştan önce Taliban hükümetinin Kabil'den atılacağı, yeni bir hükümetin kurulacağı öngörülüyor.
Önce geçici hükümet... Sonra, yeni bir anayasa, seçilmiş meclis ve hükümet.
Rejim ve hükümet deyince yollar çatallaşıyor. Çünkü bölge ülkelerinden Türkiye, İran, Pakistan ve Suudi Arabistan kendilerine "dost" bir geçici hükümet kurulmasını istiyorlar.
"Teröre karşı olma" bayrağı altında geniş bir siyasi koalisyon kuran ABD, çıkarların çatışacağı "geçici hükümet" meselesini açıkça gündeme getirmiyor.
Ancak, Ankara'nın nabzını yokladığını öğrendim.
Diplomasi kulislerinde söylenen şu:
- ABD, Sovyetler çökünce, Afganistan'ı bırakıp gitti, geriye Taliban'ın yeşereceği bir ortam kaldı. Amerika, bu defa 'terörü temizledim, çekiliyorum' demeyecek. Yeni bir rejim, ilk önce de geçici bir Afgan hükümeti kurulacak.
* * *
ŞU anda Türkiye ve herkes Kuzey İttifakı'nı destekliyor; İran dahil!
Ancak Taliban sonrası için bölge ülkelerinden dördünün farklı tezleri var:
İran: Fars kuşağı: Şii Hazaralarla, Farsça konuşan Sünni Taciklerin oluşturduğu coğrafi kuşağı, İran kendi nüfuz bölgesi olarak görüyor. Yeni hükümette bunların ağırlıklı olmasını istiyor.
Pakistan: Peştun ağırlığı: Etnik bakımdan Pakistan'la Peştunlar arasında yakınlık var. Pakistan'ın Taliban'ı desteklemesi de Peştun olduğu içindi. Pakistan, Taliban'dan sonra Peştun ağırlıklı bir rejim ve hükümet istiyor.
Arabistan: Vehhabi doktrini: 1840'larda modernleşen Osmanlı'ya karşı Arabistan'da bedevi isyanının ifadesi olarak ortaya çıkan Vehhabi doktrini Taliban üzerinde çok etkiliydi. Suudiler bunun için Taliban'ı desteklemişti. Suudiler şimdi, kendileri gibi, yani militan olmayan yumuşak bir 'fundamentalist' rejim istiyorlar.
Türkiye: Birleşik Afganistan: Bunun anlamı, yukarıdaki formüllerin dışladığı Özbek ve Türkmenlerin de temsil edildiği karma bir geçici hükümet ve çoğulcu bir anayasal düzen...
* * *
TÜRKİYE'NİN Afganistan'daki nüfuzu önemli ama abartmamak da gerekir. Adı çok geçen Özbek General Raşit Dostum pek etkili bir isim değil.
Kuzey İttifakı'nın hakim olduğu bölgede Türkiye'nin kurduğu bir tıp fakültesi var, öğrencilerin üçte biri kız! Yine Türkiye'nin kurduğu iki hastanede kadınlara hiçbir kısıtlama yok. Bunlar öteki "mücahid" gruplarıyla, bağnaz Taliban arasındaki anlayış farkını gösterir.
Taliban bölgesindeki Türk hastanesinde kadınlara kısıtlamalar var!
Taliban'ın ilk icraatından biri, Fethullah Gülen çevresinin kurduğu modern Türk okulunu kapatmak olmuştu.
Türk tesislerine en çok Özbeklerle Türkmenler ilgi gösteriyor. Özellikle Kuzey'de Türkiye sempatisi çok güçlü ancak örgütlenebilmiş değil. Türkiye sırf bunlara dayanarak Afganistan'da kurulacak geçici hükümeti de, anayasal rejimi de fazla etkileyemez. Türkiye "koalisyon"daki ağırlığı ile Afganistan'daki Taliban sonrası dönemi etkileyebilir.
Türkiye'nin "herkesin temsil edilmesi" tezi Batı tarafından da akla uygun kabul edilebilecek gerçekçi bir tezdir.
t.akyol@milliyet.com.tr
SAYFA BAŞI
|
|
|
