|
 7’DEN 77’YE OKUL DIŞI BİLGİLER
Gözboncuğu
Yıllar önce "Nazarlık" diye bir şiir yazmıştım...
Amacım, hemen hemen hepimizin ceketinde, cebinde, ya da annemiz tarafından giysilerimizin bilmediğimiz bir yerine gizlenen gözboncukları konusunda çocukları düşündürmekti. Küçükken benim de cebimin içine bir kilteli (çengelli) iğneyle tutturulmuş, simli iple örülmüş küçük bir şapım ve ona bağlı bir deve boncuğum vardı. Deve boncukları, aslında deniz kabuklarının bombeli yüzü kırılmış biçimidir.
Bu kabukları çoğunuz bir yerlerde görmüş, belki de omzunuzda bile taşımışsınızdır. Benim çocukluğumda, Anadolu’da genellikle çocukların omzuna deve boncuğu takılır, gözboncuğu daha çok atların koşumlarına, heybelere, küçük çocukların yeleklerine dikilirdi.
Yıllar sonra, yalnızca Karapınar’a özgü diye düşündüğüm bu kabukların, dünyanın başka ülkelerinde de olduğunu; Afrika’da, Arap ülkelerinde, Uzakdoğu’da özellikle de daha önce denizlerle kaplı kara parçalarında yaşayan ülke insanlarının nazar değmesin diye taktıklarını öğrendim.
Nazar, Anadolu’da oldukça yaygın bir inanıştır. Özellikle mavi gözlü insanların nazar değdirdiğine inanılır. Böyle kişilere "kem gözlü" denir. Dünyanın hemen hemen her yerinde insanlar nazara inanırlar. Hatta bir Slav masalı vardır: Baba çocuklarını öylesine sever ki, çocuklara nazarı değecek diye kendi gözlerini kör eder.
Yetişkinlerimize dikkat edin, birinin yanında küçük bir çocuğu severken, "Nazar değmesin, ben nazar edecek söz söylemiyorum," demek istercesine, çocuğu kötüleme sıfatlarıyla severler: "Hadi seni ordan, çirkin şey. Seni maskara seni. Aman şu sümüklüye de bir bakın, nasıl da aptal aptal bakıyor" gibi... Ardından da, "Tüüü tüüü!" diye yalancıktan tükürme taklidi yapıp, "Maşallah," derler. Bir oyun oynar gibi de, bir çocuk tekerlemesi söylerler: "Elemtere keyfe fiş, kem gözlere şiş!" Ayrıca, "Allah nazardan saklasın," da derler.
Evlerin kapısına nal, sarmısak, çocuk patiği, diş de nazar değmesin diye asılır. Ülkemizde gözboncuğu kullanımı çok yaygındır. Hatta bir modaya dönüşmüştür. Ev alan, işyeri açan birine gözboncuğu götürülür. Yeni doğan bir çocuğa altın ve gözboncuğundan yapılmış nazarlık takılır. Nazarlık küpeler, yüzükler, kolyeler, bilezikler günümüzde insanların yanlarından ayırmadıkları takılar haline geldi.
Ülkemizde içlerinde Paşabahçe de olmak üzere pek çok gözboncuğu üreticisi var. Bunlardan biri de İzmir’e bağlı Görece köyü.
Bu köy, 2000’li yıllarda ayda 600 bin nazar boncuğu satıyormuş.
Bugün üreticiler, "Yoksulluk arttıkça, gözboncuğuna ilginin de arttığını," söylüyorlar. Aslında gözboncuğu kem gözlü kişinin nazar değdirmesini önlemek için takılıyor. Bu yüzden normal gözden daha büyük. Ve nazar değdirebilecek kişinin gözünden de daha mavi...
İnsanlar "nazarcı"yı korkutacak daha mavi ve daha büyük bir gözü asarak nazarı kovmaya çalışıyorlar.
Şöyle de bir öykü var: Bir kral yıllardır uğraşmasına karşın istediği düşman kalesini topla, tüfekle yıkamıyor. Sonunda yardımcıları kısa boylu, "gök gözlü" bir adamın bu kale duvarlarını yıkabileceğini krala söylüyorlar. Çaresiz kalan kral, "Ne isterse vereceğim, gelsin de yıksın bakalım," diyor. Gerçekten "gök gözlü" adam geliyor, "Hangi kaleyi yıkmamı istiyorsunuz kralım?" diye soruyor. Kral, "Şu kale," der demez, adam dönüp kaleye bakıyor, "Aman Tanrım! Ne muhteşem bir kale!" diyor ve işte o anda koca kale yerle bir oluveriyor.
Bazı şeyleri uğurlu saymak insanları mutlu kılıyor ve güven veriyor. Bilmiyorum, "Mavi bir cam parçası koruyabilir mi bizi?.."
yural@milliyet.com.tr
 CUMARTESİ
 Tribünün şefleri
Orhan Boran hayata döndü
Dünyayı kurtaran kadın
Tatilcinin konser rehberi
Şarkılarını söyleyecekler
Dünyanın en kötü grup liderinden yine bir başyapıt
Haftanın Buluşma Noktaları
Ne var, ne yok?
Aranıyor
DVD / Selim BOY
"Hayat bundan böyle senin adın ölüm olsun"
Vallahi "Yalan"ı okudum
Gözboncuğu
SAYFA BAŞI
|
|
|
