|
 Gayya kuyusu Marmara
Testus Pismarmaralıyus
Marmara Denizi bir tektonik atık yerinden trajikomik bir çöplüğe dönüştü. Bütün belediyeler pisliklerini denize boşaltıyor. Bütün dereler lağım haline geldi. Kimse Marmara’da yüzmüyor artık. Derya kuzuları yok oldu. Kökümüz balık, vardığımız yer alıklık, aman bir kalabalık, bir kalabalık. Buyrun Marmara mı, öldürücü gargara mı testusuna...
Bundan milyonlarca yıl evveldi. Anadolu diye bir yer yoktu o zamanlar. Bugünün Güney Anadolu’su başka bir kıtada... Bugünün Kuzey Anadolu’su başka bir kıtadaydı. Bütün buraları Tetis adlı bir okyanustan ibaretti. Ama okyanuslar bir oluşuyordu, bir boşalıyordu. Karalar da ha keza bir oluşuyordu, bir yok olup okyanusla doluşuyordu. İşte bugün Anadolu diye bildiğimiz yerdeki okyanus da karaya dönüşmüştü. Ama kara da yerinde duramıyordu. Sert ve yaşlı Avrupa’ya karşın genç ve oynak Afrika uzaktan dirsek darbesiyle saat yönünün aksi istikamette buraları hababam ittiriyordu. Bunları nereden mi çıkardım? Jeoloji ve paleontoloji profesörü olan kardeşimden öğrendiklerimden. Hata nisyan müstesna! Efendim, derken...
Bu "ittir kaktır"a dayanamayan Anadolu’muz doğuda ve kuzeyde çatladı, zahir. Doğu Anadolu Fayı ve Kuzey Anadolu Fayı diye biliyoruz onları bugün. Afrika’nın dirseği ise hiç durmuyordu. İki fay kırığının makası içinde batıya kaymaya çalışırken sıkışan kara parçası bırtlayıp bir göçük oluşturuvermişti sonunda... Rumların Propontus dedikleri, sonra mermerci ada Marmara’dan ad alarak Marmara Denizi olan bu göçük deniz oluşmuştu.
Ben bugün oluşumu bir tektonik atık yeri olarak başlayan bu denizin bizzat tarafımızca nasıl bir trajikomik çöplüğe dönüştüğüne değineceğim. Marmara Denizi’nin pisliği bir başka afet değil mi? Kimse Marmara’da yüzmüyor artık. Yüzemiyor. Kızıl lekeler yüzüyor sadece. Derya kuzuları yok oldu. Onları da soracağım. Lüfer, palamut, kılıç, levrek, sinagrit, kolyos, uskumru, orkinos, nerede onlar? Yunuslar yarışmıyor artık vapurlarla. Daha 1960’lı yıllarda bol bol avlanan ıstakoz ve pavurya gibi kabuklular sırra kadem bastı. Göz göre göre bütün belediyeler pisliklerini denize boşaltıyor. Bütün derelerimiz lağıma dönüştü. Boğazlardan geçen onca gemi de Marmara’yı kirletmeye devam ediyor. Aman of, Marmara mı, öldürücü gargara mı, nafile yaygara mı testusuna buyur ola bu kez de, kökümüz balık, vardığımız yer alıklık, aman bir kalabalık, bir kalabalık, bir kalabalık...
1 Mitolojideki yer tanrıçasının adı Gaia. Yunancadaki geo, yani yer, Gaia’dan geliyormuş. İddiaya göre gayya kuyusu da oradan geliyor. Peki, bizdeki gayya kuyusu ne anlama gelir?
a. Cehennemde bir kuyu veya bir dere
b. İçine düşenin kolay kolay çıkamayacağı belalı yer
c. Dipsiz kuyu
d. Hepsi
2 Etimolojiye argoyla devam... Derya kuzusu nedir? Balık pazarında bu haykırışı duyabiliyor muyuz hâlâ, "Derya kuzuları bunlar, derya. Çifti liraya!"
a. Anlayana torik balığı. Arife günü, herkes evine kurbanlık koyun götürürken, Bektaşinin biri elinde kocaman bir torikle gidiyormuş.
- Erenler, kurban yerine torik mi?
- Bu yıl sırat köprüsünü denizden geçmek niyetindeyim. Onun için derya kuzusu kurban edeceğim...
b. Lüfer
c. Kefal
d. Uskumru
3 Marmara’ya özgü bir dil vardır. "Baba" torik ise "çocuk" aşağıdakilerden hangisi?
a. Kılıç
b. Kalkan
c. Pisi
d. Palamut
 4 Marmaralı dilinde torik hangi anlama gelir?
a. İzmarit
b. Kafa
c. Penis
d. Hepsi
5 Marmara’ya özgü olan ve ne yazık ki kayıp giden mezelerin şahı salamura "lakerda" en iyi hangi balıktan yapılırdı?
a. Tabii ki hamsiden
b. Palamuttan
c. Çirozdan
d. Torikten
6 Marmara Denizi’nde tekir, barbunya, kırlangıç, mercan, sinagrit, kefal, pisi, hani, kalkan, gümüş, uskumru, palamut, torik, sardalya, lüfer, karagöz, lipsos, orkinos balıkları daha on yıl önce görülebiliyormuş. Uzmanlara göre ortalama derinliği 300 metre olan Marmara Denizi’nde balık yaşamasına elverişli ortam, artık yüzeyden ancak beş metre derinliğe kadarmış. Bu beş metrede de istavrit ve izmaritten başka tür bulabilirsen bul. Peki, nedeni neymiş bu kalabalık balık katliamının?
a. Haliç’i temizleyeyim derken eldeki Marmara’dan olmak
b. Balık avlama yasağı süresinin yanlış saptanmış olması
c. Marmara Denizi’nin yabancı bandıralı gemilerin çöp tenekesi haline gelmiş olması
d. Hepsi
7 Marmara’nın ölümüne bakarak titreyerek kendimize dönersek, Kaşgarlı Mahmut’un 900 yıl önce yazmış olduğu "Divanü Lügat-it-Türköte "balık" sözcüğünün üç değişik anlam taşıdığını görürüz. Birincisi "balık", ikincisi "şehir". Örneğin, Pekin’in öztürkçesi Hanbalık. Peki, "balıklık Marmara" sözcüğündeki üçüncü anlam ne?
a. Çamurlu Marmara
b. Umursanmayan Marmara
c. Yaralı Marmara
d. Arkadaşım Marmara
8 Uluslararası terminolojide balıkbilimine ne " -loji" denirmiş?
a. Balçıkoloji
b. Kılçıkoloji
c. İhtiyoloji
d. Kefaloji
9 Uzmanlara göre Marmara Denizi’nin ölümünü hızlandıran ve son darbeyi vuran bir "atık projesi." Bu projeye göre İstanbul kıyılarında yer alan kolektörler sayesinde İstanbul’un ve pis tabiatıyla Haliç’in pislik ve atıkları denize deşarj edilecekti. Sonuç: Marmara’nın ölümü, yirmiden fazla balık türünün yok olması, göçmeye çalışan balıkların topyekun ölüvermeleri. Peki bu meşhur projenin adı neydi?
a. RAMAK
b. DAMOC
c. AMOK
d. FOSSEPTİK
10 Marmara Denizi’nde yaşam çevrimine (life cycle) saldırı öyle amansız ve umulmaz yollardan geliyor ki. Örneğin, Boğaz’ın ve Marmara’nın süsü yunus balıkları mavzerle vurula vurula yok edilmiş. Yunuslar gidince meydan kofanalara kalmış. Canavar kofanalar küçük büyük ne varsa süpürür dururmuş. Kimmiş bu kofana?
a. Hamsi irisi
b. Pirana irisi
c. Lüfer irisi
c. Deniz dev anası
11 Yunustan başka Marmara’da artık yaşamayan bir memeli balık türü daha var. Kestirebilecek misiniz?
a. Deniz kızı Eftalya
b. Balina
c. Akdeniz foku
d. Köpek balığı
12Marmara Denizi’nin acıklı sonunu yaşıyoruz. Bir de yavru Marmara var: Marmara Gölü. Bu pislikle onun da aynı sonu beklemediğini kim bilebilir? Nerededir, dikkatle kestirebilir misiniz?
a. Hayırsız Ada’da
b. Adana’da
c. Salihli’nin kuzeybatısında
d. Marmaris’te
Yanıtlar: 1) d, 2) a, 3) d, 4) d, 5) d, 6) d, 7) a, 8) c, 9) b, 10) c, 11) c, 12) c
Yazara e-mail
 PAZAR
 Dürümcünün TIR filosu
Marksist rock’çıların Türkçe pop eşliğinde tuhaf dansları
Aşık katiller bu kitapta buluştu
‘Tekneyle uçuyorum’
"İstediğim evliliği İngiltere’de yapamazdım"
Magazinin ve taraftarın "Hulki abi"si
Saltanat suya indi
‘Birçok şeyden fedakarlık yaparak başarılı oldum’
Konuklarınıza restoranda yemek pişiri
Şaraplık üzüm, kuru üzüme karşı
Alman meclisinin Türk kadınları
Gayya kuyusu Marmara
Zanzibar’da yemek keyfi
Gıdı gıdı skandalı
Sultan V. Mehmed Reşad
"Muz gibi futbolümüz döndü çürük iğdeye"
Anne-baba kandırmacaları
Dönüp bakın yazınıza hele bir...
SAYFA BAŞI
|
|
|
