|
İki yıl bekleyin
Türkolog Andreas Tietze’nin, Simurg Yayınları’ndan yayımlanmaya başlayan sözlüğü bugüne kadar Türkçe’de yazılmış en kapsamlı etimoloji sözlüğü.
MEHMET KENAN
Türk okuru Andreas Tietze ile ilk kez 1948 yılında, Rilke’nin o olağanüstü romanı "Malte Laurids Brigge’nin Notları"yla tanıştı. (Kitap Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanmıştı ve kapağında çevirmen olarak Behçet Necatigil ile Andreas Tietze’nin adı geçiyordu. Ama kitabın sonraki baskılarını okuyanlar Tietze adıyla bir daha hiç karşılaşmadı. Çünkü Necatigil çeviriye olan katkısı "sadece gözden geçirmek" olan bu Avusturyalı Türkoloğun adını diğer basımlarda çıkarmış ve deyiş yerindeyse ilk basımda gösterdiği "yüce gönüllü" tavrı bir daha yinelememişti. Tuhaftır, Necatigil’in ölümünden sonra bu isim eksiltmeye olan tepkilere, mesela Vedat Günyol’un yazısına şairin öğrencilerinden hiçbir yanıt gelmedi.)
Tietze o sıralar İstanbul Üniversitesi’nde Almanca okutmanıydı ve başta Oriens olmak üzere birçok dergide Türk dili üzerine yaptığı çalışmalar yayımlanıyordu.
İstanbul’a, Viyana Üniversitesi’nden gelmiş ve "Avrupa’nın bittiği yer Yunanistan ama ötesi de var," diyerek Arapça, Farsça ve Türkçe öğrenmişti. İlber Hoca’nın (Ortaylı) aktardığına göre Türkçe’yi o kadar kusursuz konuşuyordu ki birçok kişi Avusturyalı olduğuna inanmıyordu.
Tietze yine o yıllarda H. Ve R. Khane ile birlikte Türkçedeki Akdeniz sözcüklerinin etimolojisini veren ünlü yapıtı "Lingua - Franca"yı yayımladı, ortaoyunu, şive ve halk edebiyatı konusunda çalışmalar yaptı. 1952 yılında Süheyla Uyar ile evlendikten hemen sonra da Türkiye’deki üniversite macerasına nokta koyarak konuk profesör olarak ABD’deki Illinois Üniversitesi’ne çağrıldı.
Andreas Tietze, şimdi 88 yaşında ve Viyana’da yaşıyor. O maceralı Rilke çevirisinin, kıymeti pek bilinmemiş üniversite yıllarının, Akdeniz sözlüğünün üzerinden tam yarım asır geçti. Ama 68 yıldır Türkçe ile nefes alıp veren bu büyük bilim adamının Simurg Yayınları’ndan çıkan bir sözlükle Türkçe’ye bir armağanı daha var şimdi. Bu da, bugüne kadar Türkçede yazılmış en kapsamlı ve sistematik bir etimoloji sözlüğü.
"Tarihi ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugatı 1", Tietze’nin 6 cilt olarak tasarladığı büyük çalışmasının (A’dan E’ye kadar) ilk adımı. Ve 768 sayfada toplanan bu ilk adımda etimolojik kaynağı belli olan sözcüklerin yanı sıra Dede Korkut’tan Şeyh Galib’e, Vartani Paşa’dan Hilmi Yavuz’a Türk edebiyatının birçok durağından örnekler de var. Tietze bütün ömrünü adadığı bu kitap için: "Eski ya da yeni tüm sözcükleri aldım. Diyalektler de var. Yıllar önce yazdığım makaleler de sözlüğün bir parçası. Türkçe’ye Yunanca’dan, İtalyanca’dan ve diğer dillerden giren sözcükler var. Seçilen sözcükler eski ya da yeni. Modern veya değil diye ayıklanmadan etimolojik kaynağı belli olan tüm sözcükleri aldım. Şimdiye kadar hazırlanan sözlüklerde bazı sözcükler kasıtlı olarak alınmış, bazıları ise alınmamış. Benim hazırladığım sözlükte böyle bir şey olmayacak," diyor.
Meraklısı için "Tarihi ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lûgatı" periyodik olarak yayımlanacak yeni ciltlerle iki yıl içinde tamamlanacak. Ve sonunda İngilizlerin "Oxford"u, Fransızların "Robert"i, Almanların "Brockhause"u gibi bizim de bir sözlüğümüz olacak. Ne diyelim, bazen Tietze gibi bilimadamları, Simurg gibi yayınevleri çıkıyor ve hiç beklenmedik şeyler oluyor hayatta; ne güzel...
 Andreas Tietze
"Tarihi ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugatı, Cilt 1, A - E"
Simurg Yayınları
İstanbul - Wien 2002
768 s.
 KÜLTÜR & SANAT
 İngiliz havalı Hollywood çocuğu
Çok dinlenenler
Haberiniz olsun
Çok izlenenler
Çok okunanlar
Kalemi tutkulu Viktoryen kadınlar
"İçtenlikle soyunup dökündüm!"
Yazar, yönetmen, ressam!
İki yıl bekleyin
"Sefiller" bende devrim yaptı!
Sophie Calle’ın sadistik dünyası
Aman yazmayın!
"Bir misafirhane burası,, bu dünya,,,"
Seçim afişleriyle siyasi nostalji
Camdan tuvale yansıyan öyküler
Çallı ve Atölyesi Eskişehir’de
Senfonik resimler
Beyninize kan yürüyecek
Kalbi sabıkalı olanlar utansın!
Sonbahar festivalle geldi
Aynı yola devam
Bu adamlar ‘olmuş’
Rahmaninof’dan Ravel’e "klasik" şöleni
"Bin Yılın Türküsü" İstanbul’da
Aşk ateşiyle yanmak
Siyah deri tayt giyen kadınlar
Yabancıların gözü üzerimizde
Bodrum otogarı ve başka şeyler
Hayat atölyesi
Gölgeler daha ürkektir insanlardan
Yeni yayınlar
SAYFA BAŞI
|
|
|
