|
 Sen neden daha iyi olasın ki?
ABD Başkanı Bush, Saddam’ı devireceğinden emin. Saddam ise Irak’ta iktidarını sürdüreceğinden...
AKP lideri Tayyip Erdoğan, şu anda seçim olsa 3 Kasım’daki oyları ikiye katlayacağına bahse girer. CHP lideri Deniz Baykal da herhalde tek başına iktidara geleceğinden emindir!
Ecevit, Bahçeli ve Yılmaz, barajın altında kalacaklarını, akıllarının ucundan geçirseler, erken seçime evet derler miydi?
İyi ki Daniel Kahneman var. Artık her türlü saçmalığı şıp diye izah ediveriyoruz. İş Yatırım’ın toplantısı için geçen ay Türkiye’ye gelen 2002 Nobel Ekonomi Ödülü sahibi psikoloji profesörü Daniel Kahneman’la ilgili olarak epey yazılıp çizildi, ama şu ilginç araştırmasına pek değinen olmadı:
Tüm iyi şeyler bana Kahneman’ın Princeton Üniversitesi’ndeki ekibi, insanın kendisi için ne denli aşırı iyimser olduğunu kanıtlamak üzere ilginç bir anket çalışması yapmış. Üniversitedeki binlerce öğrenciye, gelecekte başlarına gelebileceklerle ilgili olarak aşağıdakilere benzer 30 ihtimal sıralanmış:
• Alkolik olma
• 3 kere evlenip boşanma
• Kanser olma
• İşsiz kalma
• İflas etme
• Trafik kazasında ölme
• Kalp krizi geçirme
• Eşi tarafından terk edilme
• Çocuğunun ani ölümü
Öğrencilere, önce "Bu risklerden hangileri sizin başınıza gelebilir?" diye sorulmuş. Ve anket sonuçları göstermiş ki, kimse kendisinin başına kötü şeylerin gelebileceğine ihtimal vermiyor.
Kötü şeyler arkadaşa
Aradan birkaç gün geçtikten sonra aynı deneklerden 30 ihtimalli aynı anketi oda arkadaşları için yanıtlamaları istenmiş. Bu kez sonuçlar bayağı kötümser çıkmış. Kendisi kanser de olmayacak, kalp krizi de geçirmeyecek, 3 kere evlenip de boşanmayacak, ama bunların hepsi oda arkadaşının başına gelebilir!
Oysa hayatın gerçeği böyle değil tabii... Dolayısıyla Bush ya da Saddam’dan biri pes edecek. Bugün seçim yapılsa oylarını ikiye katlayacağını zanneden Tayyip Bey, belki 3 Kasım’da aldığı oyun yarısını alabilecek. CHP’nin barajın altında kalması bile mümkün.
Kahneman’a göre insanlar her yaşta "İyinin de daha iyisi benim başıma gelir" ya da "Başka insanların başına gelenden daha iyisi benim başıma gelir" düşüncesindeler. Yani insanlar, kendileri için iyimserlikte önyargılı.
Kahneman’ın farklı formatlarda yaptırdığı başka araştırmalar da insan doğasındaki aşırı iyimserlik ve özgüvene işaret ediyor:
Ben çok komiğim• İnsanların yarısı vasatın altında olduğu halde, ancak yüzde 15’i bunun farkındadır.
• Çoğu insan, kendi mizah anlayışının, diğerlerinden çok daha zengin olduğunu düşünür. (Demek bu yüzden soğuk esprilerden geçilmiyor!)
• Kendilerini başkalarından çok daha zeki zannederler.
• Yeni iş kuranlar, başkalarına göre daha başarılı olacaklarından emindirler. Ama kurulan şirketlerin büyük çoğunluğu 5 yıla varmadan kapanır.
İnsan doğasındaki bu aşırı iyimserlik ve özgüvenin en çarpıcı örneği kuşkusuz siyasi ve askeri liderlerin kişiliklerinde temayüz ediyor. Tarihin sayfalarını geriye çevirip şöyle bir düşünün: Hangi komutan, kaybetmek üzere savaşa girer ki? Hemen hepsi savaşı kazanacağından emindir. Ama sonunda o kendinden emin komutanlardan yüzde 50’si mutlaka savaşı kaybeder.
Kahneman soruyor: Aynı bilgi herkeste olduğuna göre sen neden en iyi olasın?
mtamer@milliyet.com.tr
SAYFA BAŞI
|
|
|
