|
 Bankalar para kazanamıyor zarar ediyor (...ama vergi ödüyor)
Cumartesi günü Maliye Bakanı İstanbul’da banka sahipleriyle bir araya geldi. Toplantıda banka sahipleri, sektörün üç sorununu dile getirdi:
(1) Mevduat sigortası primi olarak bankalar Türk lirası ve döviz mevduatı faizlerine ek olarak bir puan ödeme yapıyor. Türk lirası faiz oranı yüzde 80, döviz mevduatı faizi yüzde 22 iken bir puan yük hazmedilebilir yük idi. Şimdilerde Türk lirası mevduatı faizi yüzde 43, döviz mevduatı faizi yüzde 3 dolayında. Bu faize ek 1 puan sigorta primini bankaların hazmetmesi güç. Prim oranı düşürülmelidir.
(2) Bir müşteri yabancı bankadan dış kredi kullandığında damga resmi, harç, vergi yok. Türk bankasından kullandığında bunların yükü kredi maliyetini artırıyor. Bu nedenle iş aleminin kullandığı dış kredi miktarı, iç kredi miktarının üzerine çıktı. Kredi üzerindeki bu ek yükler kaldırılmalıdır.
(3) Bankalar enflasyon muhasebesi uyguluyor. Fakat Maliye vergiyi enflasyondan arındırılmamış, klasik bilanço rakamlarına dayalı olarak tahsil ediyor. Bu durumda zarar eden bankalar vergi ödemek zorunda kalıyor. Kâr eden bankalar kârdan fazla vergi ödüyor. Vergi tahsilatı da enflasyon muhasebesine göre düzenlenmiş bilançoya dayandırılmalıdır.
Bu toplantıda, Bankalar Birliği’nin enflasyondan arındırılmış 2002 yılı 9 aylık bilanço sonuçlarına göre toplam olarak 370 trilyon kâr ettikleri, buna karşılık 706 trilyon lira vergi yükümlülükleri nedeniyle 336 trilyon lira zarar gösterdikleri belirtildi.
Bankalar kâr edemez ise, gelişemez. Kâr etmeyen banka sistemine kimse sermaye koymaz. Banka sistemine özkaynak girmedikçe de iyilik beklenemez.
Bankalar Birliği’nin Maliye Bakanlığı’na verdiği dosyadaki rakamları bilemiyoruz. Bizim bulabildiğimiz rakamlar Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu’nun açıkladığı ve bankaların ABD doları olarak 2002 yılının ilk 9 ayındaki durumunu ortaya koyan rakamlar. Bu rakamlardan, bankaların toplam gelirinin, bir önceki yıla göre artmadığı, tersine yüzde 20.9 oranında azaldığı görülüyor.
Bankaların gelirinin yüzde 88’i faiz geliri, faiz gelirinin ise yüzde 64’ü tahvil ve bono faizi geliri. Kredi faiz gelirlerinin bankaların toplam gelirleri içindeki payı yüzde 19’a kadar gerilemiş durumda. Açık anlatımıyla bankalar için ekonomiye kredi vermenin önemi kalmamış...
Bankaların çoğunun iştiraki ve bağlı kuruluş var. Bunlara da önemli ölçüde sermaye ve kredi aktarılıyor. Fakat, iştirakler ve bağlı kuruluşlar bankalara gelir sağlamıyor. İştirak ve bağlı kuruluşların gelirlerinin toplam gelirler içindeki payının yüzde 1 gibi çok düşük ölçüde kaldığı görülüyor.
Gelelim bankaların giderlerine... Bankalarda faiz giderleri toplam giderlerin yüzde 62’si, faiz gelirlerinin ise yüzde 70’i büyüklüğünde.
Personel giderlerinin 2002 yılının ilk 9 ayında bir yıl öncenin aynı dönemine göre yüzde 24 artış dikkati çekiyor. Personel giderleri toplam giderlerin sadece yüzde 6’sını teşkil ediyor.
2001 yılında kur ayarlaması nedeniyle 9 ayda 5.9 milyar dolar olarak gerçekleşen bankaların kambiyo zararlarının 2002 yılının aynı döneminde 1.6 miyar dolara düştüğü görülüyor.
Büyük ölçüde kambiyo zararlarındaki bu azalmanın etkisinde bankaların 9 aylık toplam zararları 2001 yılında 3.329 milyon dolar iken 2002 yılının aynı döneminde 204 milyon dolara gerilemiş durumda.
Bu sistem nasıl kâra geçer? Eğer tahvil ve bono faizleri geriler ise sistemin büyüyen zararı nasıl karşılanır? Bu ölçüde zayıf bir banka sistemi yatırımları ve üretimi nasıl finanse eder? Bunları tartışmak zorundayız... Aksi halde yatırımların ve üretimin artışı için biz daha çoook bekleriz.
| Bankaların Gelir / Gider Tablosu (Ocak - Eylül) (Milyar $) |
| |
2002 |
2001 |
Değişim % |
| I- GELİR |
23.269 |
29.438 |
-20.9 |
| (1) Faiz Geliri |
20.436 |
27.166 |
-24.8 |
| a) Kredi faizi |
4.405 |
7.899 |
-44.2 |
| b) Bono-Tahvil faizi |
13.054 |
9.564 |
26.7 |
| c) Diğer faizler |
2.977 |
9.073 |
-67.1 |
| (2) Faiz Dışı Gelirler |
2.833 |
2.272 |
24.7 |
| (İştirak Geliri) |
(269) |
(329) |
(-18.0) |
| II- GİDER |
23.044 |
32.331 |
-28.7 |
| (1) Faiz Gideri |
14.218 |
18.576 |
-23.5 |
| a) Mevduat Faizi |
11.376 |
12.860 |
-11.5 |
| b) Bankalara Verilen Faiz |
1.193 |
4.145 |
-71.2 |
| c) Diğer Faiz Giderleri |
1.649 |
1.571 |
4.9 |
| (2) Faiz Dışı Giderler |
5.086 |
4.112 |
23.7 |
| (Personel Gideri) |
(1.523) |
(1.228) |
(24.0) |
| (3) Alacak Karşılığı |
1.899 |
2.763 |
-31.2 |
| (4) Diğer Giderler |
1.841 |
6.880 |
-73.2 |
| III- VERGİ ÖNCESİ KAR |
225 |
-2.893 |
-107.8 |
| IV- VERGİ |
428 |
436 |
-1.8 |
| V- NET ZARAR |
-204 |
-3.329 |
-93.9 |
guras@milliyet.com.tr
SAYFA BAŞI
|
|
|
