MİLLİYET İNTERNET

		24 Mart 2003 Pazartesi

BİZE ULAŞIN | ARŞiV | KÜNYE | HABER İNDEKSİ |

SIK KULLANILANLARA EKLE |

AÇILIŞ SAYFASI YAP

· YAZARLAR

Sayın Başbakan, bu raporu okudunuz mu?
     Lehman Brothers adlı uluslararası yatırım bankası, son Türkiye raporunda, AKP’nin dört aylık performansının "yatırımcılara öğrettiği dersleri" sıraladı. Raporun sunumunda, "Türk hükümeti, birçok yatırımcının ve uluslararası topluluğun güvenini yitirmiştir" deniliyor ve AKP’nin, bu yıl içinde Türkiye’yi bekleyen "muazzam" sorunların üstesinden gelebilmek için şimdiye kadarkinden çok farklı bir performans göstermesinin gerektiği vurgulanıyor.
     Rapor, Türk - Amerikan ilişkilerinin geldiği noktayı, özellikle de Washington’ın bu noktaya bakışını kanımca doğru saptıyor. Bununla kalmıyor, Irak pazarlığı sürecinin, uluslararası yatırımcılara, AKP ve Erdoğan hakkında neler öğrettiğini sıralayarak, bir bakıma Ankara’ya, piyasaların boy aynasını tutuyor.
     Lehman Brothers’ın raporunda, bazı açılardan çok eskimiş görünse de, aslında hala taze olan AKP hükümetinin, Irak pazarlığında yaptığı türden (eski dışişleri bakanı Yaşar Yakış’ın deyimiyle) "çok ciddi stratejik hataları" tekrarlamamasına yardımcı olabilecek uyarılar var.

Bölünmüş ve kararsız...     Lehman Brothers, son dört ayda, AKP’nin aslında nasıl "parçalı" ve "bölünmüş" bir yapı olduğunun anlaşıldığı iddiasında. "Tayyip Erdoğan’ın parti içindeki konumunun, bizim ve piyasanın algıladığından çok daha zayıf olduğu ortaya çıktı" diyen rapor, asker tezkeresinin reddedildiği oylamada AKP’nin verdiği firelerin, Erdoğan’ı yıprattığını, hatta liderliğinin geleceği konusunda bir tür "Tony Blair" sendromuna girecek kadar korkuttuğunu öne sürüyor. Rapora göre, AKP hükümetinin karşılaştığı en etkili muhalefet de, TBMM Başkanı Bülent Arınç’tan geliyor.
     Lehman Brothers’ın bir başka saptaması, Türkiye’nin "kendi önemini fazla abartmaktan kaynaklı yanlış hesaplara yatkın" olduğu yönünde. ABD’nin Türkiyesiz savaşa girişemeyeceğine, askeri takvimini TBMM’nin takvimine sonuna kadar uyduracağına inananların hatasını böyle açıklıyor rapor. Lehman Brothers, "ABD’nin sabrı sonunda taştı, Türkiye yola girdi ama ABD hükümeti ve uluslararası topluluk nezdindeki güvenilirliği çatırdadı" diyor.
     Piyasaların AKP’de "sorumluluk üstlenememe" illetini gözlediğine inanan Lehman Brothers’a göre, Irak vaziyetinin yanısıra, Kıbrıs’ta adım atılamamasında, IMF’nin benimseyecebileceği bir bütçenin hazırlanmasının çok uzamasında, hatta hükümetin kendi aldığı ek vergi kararına bile sahip çıkmayarak, TBMM, ABD askerlerine izin verirse, bu vergilerden vazgeçileceğini ima etmesinde hep "hükümetteki felç" etkiliydi. "Bütün bunlar sadece deneyimsizlikten değil, aynı zamanda hükümetin popüler olmayan kararların sorumluluğunu üstlenme ve arkasında durma konusundaki isteksizliğinden kaynaklandı."

Bush’la barışmak zor...     Lehman Brothers, yatırımcılara akıl verirken "Hükümet, hızlı karar alma yeteneğine sahip değil. Türkiye’nin kriz yönetme becerisine güvenmeyiniz" diyecek kadar ileri gidiyor. Zira bu kuruluşa göre, etkin bir yönetim için üç şey gerekli: Bir, hükümetin Türkiye’yi nereye götürmek istediği konusunda bir yol haritası olması. İki, belirli bir hedef etrafında, hükümetin bütün kademeleri ile bürokrasi arasında etkin işbirliği yapılabilmesi. Üç, hükümetin sıkışık durumlarda doğru kararları hızla alabilmesi. Lehman Brothers, AKP’nin bu üç yeteneği de sergileyemediği kanısında.
     Rapor, bu süreçten yatırımcıların çıkardığı dersleri şöyle özetliyor:
     "AKP’nin seçimleri kazanarak tek parti hükümeti kurmasının, Türkiye için harika bir fırsat olarak karşılandığı günler geride kaldı. Şimdi AKP, sıfırdan başlayıp kendini kanıtlamak zorunda. Birçok yatırımcı, ABD yardımı olmaksızın ve ABD ile Türkiye arasındaki ayrıcalıklı ilişkinin de kırıldığı bir ortamda, ekonominin serbest düşüşe geçebileceğini ve bunun sorumlusunun da AKP olacağını düşünüyor."
     Lehman Brothers raporunun, benim Washington’daki izlenimlerimle birebir örtüşen bir tahmini, "Türkiye, ABD için önemli olmayı sürdürecektir, ancak bu hükümet artık önemli olmayabilir" şeklinde. Gelinen noktayı, iki ülke arasındaki ilişkilerde "felaket" saymanın "abartılı" olduğunu vurgulayan rapor, "Ancak bizim görüşümüz, mevcut Türk hükümetinin, mevcut ABD yönetimi ile ilişkisine önemli ölçüde zarar verdiğidir" diyor.
     Rapora göre, Başkan Bush, AKP’nin iktidarını sıcak karşılayıp Erdoğan’a siyasi yatırım yaparken, Türkiye - ABD ilişkilerinin ortak stratejik çıkarlara ve kısa dönemli mali ve siyasi ödüller yerine, değerlere (uzun erimli kazanımlara) dayandığını varsaymıştı ve bu varsayımında yanıldı.
     Öte yandan Lehman Brothers, AKP hükümetinin "Irak nedeniyle ABD ile ilişkimiz biraz yıpransa da, Avrupa ile yakınlaşıverdik" diye kendini avutmasındaki sığlığın adını da koyuyor: Kıbrıs. Rapor, sonunda Türkiye’nin, AB toprağını işgal eder hale düşebileceği bu çizgi değiştirilmez ve Kıbrıs sorunu çözülmezse, Türkiye ile AB’nin asla kucaklaşamayacağını hatırlatıyor.

Ekonomide hata payı yok     Lehman Brothers, Türkiye’nin savaştaki konumu nedeniyle, stratejik rolünün tümden yok olacağı kaygılarını "abartılı" sayıyor ve "Dahası, Irak’a karşı savaşın kısa sürmesi, örneğin nisan sonuna dek bitmesi halinde, Türk ekonomisine vereceği zarar sınırlı kalacaktır" saptamasını yapıyor.
     Devamında "kulaklara küpe" bir tespit var:
     "Aslında Türk ekonomisi ayakta kalmak için büyük bir Amerikan yardım paketine muhtaç değildi. Sorun, bir algılama sorunudur. Türk hükümetinin, savaşın ekonomiye etkisini ısrarla abartması, yatırımcıları, ABD yardımı olmazsa Türkiye’nin borçlarını ödeyemeyeceğine şartlandırdı. Yatırımcıların borç dinamiklerinin sürdürülemeyeceğine inanmaya başlamasıyla, bu vehimleri doğrulayan bir krizin gelişmesi riski doğdu."
     Lehman Brothers, bundan böyle Türkiye’nin, ABD’den son dakikada gelecek kurtarıcı kredilere güvenemeyeceğini, bu nedenle de yatırımcıların Türkiye’nin risk primini yükselteceklerini öngörüyor.
     AKP hükümetinin artık IMF programını harfiyen izlemek dışında çaresi kalmadığını vurgulayan rapora göre, vergi idaresinin güçlendirilmesine yönelik "acıtıcı" önlemlerin, kamu sektörünün küçültülmesinin ve kamuda işten çıkarmaların hiçbir alternatifi yok.
     "Büyük tresmi göremeyen" AKP hükümetinin kafasını değiştirmemesi halinde, sadece uluslararası yatırımcıların güvenini zedelemekle kalmayıp, Türkiye’deki siyasi desteğini de yitirmeye başlayacağını yazıyor Lehman Brothers.

     ycongar@erols.com