 |
 |
 Testus Gerikazanmaliyus Bir çınar ağacı her yıl en az 150 kilo yaprak çöpü üretir. Günde 410 gram. Onun ürettiğine çöp diyemiyoruz çünkü o çok organize. Anahtar burada. Atık yönetimi başarılabilse... Yani organize olunabilse... Çöp sorun olmaktan çıkıp bir kamusal değer haline gelecek. Alındıktan birkaç dakika sonra çöpe gidecek her nesneye karşı savaş başlatmak gerekmez mi? Tehlikeli atıklar konusu yakın geleceğimizi istila etmiş durumda değil mi? Peki yapılacak hiçbir şey yok mu? İki hafta önce, İTÜ’deki "Tehlikeli Atık Yönetimi" dersi kapsamında Dr. Caner Zanbak hocamızla İzmit’te İzaydaş’ı ziyarete gittik. Tesis müdürü Saim Salman’ın davetlisi olarak... İzaydaş, İzmit belediyesine ait, "İzmit Atık ve Artıkları Arıtma Yakma ve Değerlendirme A.Ş." şirketi. Türkiye’deki tek lisanslı tehlikeli atık yakma ve düzenli depolama tesisi. Bölgenin yıllık yaklaşık 400 bin ton olan tehlikeli atıklarının tümünü sağlıklı biçimde bertaraf edebilecek kapasitede. Saim Salman’ın yönetiminde yetkin bir ekip tarafından işletiliyor. İzmit eski anakent belediye başkanı, şimdi CHP milletvekili M. Sefa Sirmen tarafından 1990’larda yaratılmış. Tehlikeli atıkları gelişmiş bir sistemle yakarak ve düzenli depolayarak bertaraf ediyorlar. Dünün en kirli bölgesi sayılan Kocaeli, Körfez’de yitirdiği yüzlerce balık türüne, Sivritepe’nin meşhur çavuş üzümüne, asırlık çınarlarına yeniden kavuşabilecek mi? Bence, Türkiye’ye has birçok ilginç bir olgunun örneği olan İzaydaş gibi gerçekleştirilmiş ütopyalar sayesinde, evet. Ama bir de başka öteki yüzü var meselenin. 105 milyon dolarlık tesis, tam kapasiteyle çalışabilmek için yaşama savaşı veriyor. Çünkü artık pek az endüstri kuruluşu tehlikeli atıklarını İzaydaş’a gönderiyormuş. Tabii ki, "tamamen duygusal" nedenlerden... Tehlikeli atıkları bertaraf ücreti fiyatlara eklenince rekabet şansları azalıyormuş sanayicimizin. Teşvik edilmedikçe, yaratıcı kolaylıklar icat edilmedikçe, tehlikeli atıkları çarnaçar hasır altı etmeye (!) devam edecek zahir, üreticiler... Bütün belediye başkanlarımızın dikkatlerine! Buyur ola çerden çöpten görünse de gerçekte devasa çöp empası testusuna bu kez de...  1- İstanbul’un çöpünün yüzde 45’ini organik madde oluşturuyor. İkinci çöp yüzde 10 ile naylon. Üçüncü sırada ne var? Günde çıkan toplam 9-10 bin ton çöpün, yaklaşık yüzde 9’unu hangi çöp oluşturuyor? a. Hatıra defterleri b. Rakı şişeleri c. Yarıda bırakılmış projeler d. Çocuk bezi 2- New York çöpünün yüzde 35’i kağıt. Peki ya İstanbul’daki kağıt çöpünün yüzdesi? a. Yüzde bir b. Yüzde 9.99 c. Yüzde 7.76 d. Hiçbiri 3- Çöple baş etmek için önce sorunun farkına varmalıyız. Çöp sorununun üç temel elemanı var. Hangisi değil? a. Çöpü toplamak b. İçindeki kaynakları geri kazanmak c. Yok etmek d. Yok saymak 4- "Çöptopya"nın yani "Yaşama sanatı" kavramlarından çöp ütopyasının temeli, çöpün geri kazanılması değil mi? Peki, hangi atık kesinlikle geri kazanılamaz? a. Dünkü gazete b. Lingo lingo "pet" şişeler c. Eski bir transformatör d. Naylon kızlar 5- Tehlikeli atıkların temel kaynağı nedir? a. Fareler b. İnsanlar c. Nükleer santraller d. Endüstri 6- Tehlikeli atık ile gündelik kimyevi madde arasında ne fark vardır? a. Üzerindeki etiketten anlarsınız b. Tehlikeli atık radyoaktiftir c. Tehlikeli atık, düzensiz olarak depolanmış, sızmasına göz yumulmuş, insan ve çevre sağlığına zarar veren kimyevi madde veya üründür d. Hepsi 7- Tehlikeli atıklar bakımından hangi ilimiz başı çekiyormuş? a. İstanbul b. Şırnak c. Kocaeli d. Sakarya 8- Türkiye’de tıbbi atıklar, patlayıcı maddeler, radyoaktif atıklar, mezbaha atıkları ve kadavralardan oluşan tehlikeli atıklar nasıl bertaraf edilir? a. Genelde komşunun bahçesine havale ederek! b. Hooop denize boca! c. Çöp mafyasının abrakadabra yöntemleriyle! d. Hepsi 9- Türkiye’de her yıl üretilen toplam tehlikeli atık miktarı ne kadar tahmin edilmekte? a. Belli mi olur? b. Bir milyon ton c. Hiç yok! d. 2,5-7,5 milyon ton. İzaydaş misali kurulacak tesislerin önemi ortada! 10- Aşağıdakilerden hangisi tehlikeli atık yakma işleminin yararları arasında değil? a. Ağırlıkta yüzde 75 tasarruf b. Hacimde yüzde 90 tasarruf üretilebilir c. Enerji elde edilir d. İyi bir yakma yapılmazsa çıkacak dioksin gazı ve diğerleri hayati tehlike arz eder Yazara e-mail  
|
 Ahmet Turhan Altıner
|
| Ali Rıza Kardüz
|
| Mine G. Kırıkkanat
|
| İlber Ortaylı
|
| Ülkü Tamer
|
