 |
 |
Testus Dersalmalıyus Duygularımın adı Nazım Hikmet'in "Bahri Hazer" şiirinde. "Çıkıyor kayık... İniyor kayık..." Üniversitelerimiz üzerine bir haberde okuduklarımla iniyor duygularım. Vaah... Üniversitelerimiz üzerine hoş bir kitaba aşina oluşumla çıkıyor duygularım. Ahhhh... Ağustos 2003 tarihli Milliyet'te. Derya Sazak'ın Sohbet Odası'nda. Trakya Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Osman İnci'nin YÖK taslağı eleştirisini ürpererek okurken... Sayfalarında gülerek, üzülerek, sevinerek, şaşırarak dolaştığım bir eseri sunmalıyım bu haftanın testusu olarak diye karar verdim. İstanbul Bilgi Üniversitesi yayınlarından Prof. Dr. Emre Dölen ve Prof. Dr. Nuran Yıldırım'ın "Darülfünun'dan Günümüze Üniversite Yayıncılığı ve Yaşamı" kitabından söz ediyorum. Gerçekte bu kitap aynı adlı serginin kataloğu olarak düşünülmüş. Ama katalog yerine adeta bir belgesel çıkmış ortaya. Hiçbir üniversiter geçmişi olmayan ve sıfırı tüketmek üzere olan bir toplumun sıfırdan başlayarak ürettiği canlılık sergilenmiş. Yazarların ikisi de bilim tarihimiz üzerine çok değerli eserler vermiş hocalarımız. Kitapta sundukları belgelerden fırlayan yüzler çok ilginç. Yaklaşık 160 yıllık üniversite tarihimizin insan yüzleri, kitap kapakları, bina cepheleri, yaşam profilleri. Bildik yüzlere... Yer yer kırış kırış... Yer yer kıpır kıpır cildine dokunuyorsunuz sanki üniversitelerimizin. Bugünün muktedirlerine birkaç soru çıkartılabilir mi kitaptan? Ders alınır mı? Kimler geldi? Kimler geçti? Üniversiteler iktidarın baskısı altında sürekli tutulabilir mi? Tarihinde siyasi erkten hiçbir zaman azade olamamış üniversitemizin yüzü bu yasayla daha da kırışacak zahir diye inerken duygularım... İyi bir kitabın verdiği hazla çıkıyor duygularım... Kitabı temel alarak derlediğim üniversitelerimizden yapraklar testusuna buyur ola bu kez de... 
1- Tanzimat'ın uygulanması için gerekli sivil yöneticileri yetiştirmek üzere ilk sivil yüksek öğretim kurumu 1859'da açılmıştı. Varlığını kesintisiz olarak sürdürerek Cumhuriyet döneminde "Siyasal Bilgiler" adını alan okulun orijinal adı neydi? a. Kapı Ağası Medresesi. b. Galatasaray Sultanisi. c. Darülfünun-ı Sultani. d. Mekteb-i Mülkiye. 2- Darülfünun eski dilde üniversite demek. Osmanlı'da darülfünun kurulması düşüncesi 1860'larda ortaya atılmış. İlk girişim 1863'te serbest derslerle başlamış. İstanbul'da Çemberlitaş'ta öğretime başlayan okul 1865'te kapanmış. Ne olmuş? a. Bilimsel düşünceyi bir türlü tesis edemediğinden eriyip gitmiş. b. 1860'taki Çanakkale merkezli 9 şiddetindeki depremle yıkılmış. c. Bütün araç ve gereçleriyle yanmış kül olmuş. d. Sultan Abdülaziz döneminde devlet yönetimi ağırlıklı olarak Babıali'ye geçmişti. Muktedirler darülfünundan hazzetmedi. 3- İkinci darülfünun girişimi 1869'da yine serbest dersler ile başlamış. Ömrü ancak iki yıl sürmüş. Başına gelmedik aşağıdakilerden hangisi? a. Eğitim tarihimizde, o yıllarda girişilen yenileşme hareketine "usul-i cedid" denir. Yenilikçi ve bilimsel kafalı müderrislerden birinin yazdığı "Kısa Osmanlı Tarihi" kitabında ilk kez deprem hakkında tarihi bilgi verilmişti. Bu kitap bazı nazırları rahatsız etmiş. Okul yine yakılmış. b. Okul müdürü Hoca Tahsin Efendi'nin yaptığı deneyler dinsizlikle suçlanmış, bu biir... c. Afganlı Hoca Cemaleddin Efendi "Nübüvvet (peygamberlik) bir sanattır" dediği için kafirlikle suçlanmış, bu ikiii... d. Okul 1871'de kapanmış. 4- 1900'da dördüncü kez yeniden kurulduğunda, darülfünunda Fransızlar etkilidir. 1915'te gelen Alman hocalarla 1918'e kadar Alman etkisi sürer. Cumhuriyetin hemen ardından 1925'te Fransa'dan alimler çağrılır. Darülfünun 1933'e kadar iki Fransız bir Alman derken... Ne olur? a. İstanbul Darülfünun'u kapatılır ve İstanbul Üniversitesi kurulur. b. Almanya'daki Nazi teröründen kaçan alimler Türkiye'ye davet edilir. c. Tevhidi Tedrisat Kanunu çıkartılarak, öğretim ve eğitimden tek sorumlu Milli Eğitim Bakanlığı olur. d. Hepsi. 5- Türkiye'nin ilk mühendis mektebi donanmaya teknik bilgili subay yetiştirmek üzere kurulur. Adı, Mühendishane-i Bahri-i Hümayun yani İmparatorluk Deniz Mühendishanesi. Sene kaç? a. 1776. b. 1795. c. 1839. d. 1982. 6- 6 Haziran 1933 günü İstanbul Darülfünunu kapatıldı ve yeni bir üniversite kurulmasına dair kanun çıktı. İstanbul Üniversitesi kuruldu. Pek çok konu sıfırdan ele alınıyordu. Nazi Almanya'sından kaçarak Türkiye'de yeni kurulmuş üniversitelere sığınan Alman hocalara ne zorunluluk getirildi? a. Sakal kesme zorunluluğu. b. İdari görevlere getirilip sonra da üstündeki idarecilerin dediklerini yerine getirme zorunluluğu. c. "Ders kitabı yazma" zorunluluğu. d. Hepsi veya hiçbiri. 7- 1896'da fotokopi makinesi ne gezsin? Çalışkan öğrencilerin tuttuğu ders notları ne yolla çoğaltılarak tembellerin istifadesine sunulurdu? a. Ezberleyerek. b. Kopya kağıdıyla. c. Şapirograf denen basit makineyle. d. Ozalit tekniğiyle güneşte. 8- 1868'de inşa edilen ilk darülfünun binası Ayasofya müzesinin yanında idi. Bir dönem Meclis-i Mebusan binası olarak da kullanılan ve 1933'te yanıp biterek kül olan darülfünun binasının mimarını kestirebilecek misiniz? a. Mimar Mongeri. b. Mimar Vedat Tek. c. Mimar Gaspare Fossati. d. Müteahhidi evvel Temel bey. Yanıtlar: 1) d, 2) c, 3) a, 4) d, 5) a, 6) c, 7) c, 8) c Yazara e-mail
|
 Ahmet Turhan Altıner |
| Ali Rıza Kardüz |
| Nevsal Elevli |
| İlber Ortaylı |
| Ülkü Tamer |
