MİLLİYET İNTERNET

		25 Aralık 2003 Perşembe

BİZE ULAŞIN | ARŞiV | KÜNYE | HABER İNDEKSİ |

SIK KULLANILANLARA EKLE |

AÇILIŞ SAYFASI YAP

· SİYASET

İŞTE KÜRTLERİN ANAYASA TASLAĞI
Milliyet, Kürt Parlamentosu'nun hazırladığı Irak Federal Anayasası'nı ele geçirdi. Irak Federal Cumhuriyeti Anayasası, Arap ve Kürtler'in yönetimine dayanıyor. Irak iki bölgeye ayrılacak. Musul'un bir bölgesi Araplara bir bölgesi ise Kürtlere bırakılacak

    Namık Durukan


    Irak'ta bir Kürt federasyonu için faaliyetlerini artıran Erbil'deki Kürt parlamentosu, "Irak Federal Cumhuriyeti Anayasası" ve "Kürdistan Anayasası" başlığı altında hazırladığı iki Anayasa Taslağı'nı, Irak Geçici Yönetim Konseyi ile ABD'ye sundu. Taslakta, Irak Federal Cumhuriyeti'nin Arap ve Kürtler'in yönetimine dayandığı belirtildi.
    Erbil'deki yerel Kürdistan hükümetinin 8 kişiden oluşan Anayasa Komisyonu tarafından hazırlanan Federal Irak Cumhuriyeti ve Kürdistan Anayasası taslağı bir süre önce parlamentoya sunuldu. 37 Kürt partisi temsilcisi tarafından okunup onaylanan iki proje parlamentoya sunuldu.

    Konsey'e gönderildi
    Parlamentoda kabul edilen federalizm ve Kürt anayasası ile ilgili iki taslak, değerlendirmeye tabi tutulması için Irak Geçici Hükümet Konseyi Anayasa Komisyonu'na gönderildi. Aralarında Celal Talabani ve Mesut Barzani'nin de yer aldığı Geçici Yönetim Konseyi'nde görev yapan 5 Kürt üye, Irak'ta bir Kürt federasyonu oluşturulması için yasa taslağının kabul edilmesini istedi. Milliyet'in ele geçirdiği iki yasa taslağında, Kürtlerin sınırları çizilirken, Cumhurbaşkanı ya da Başbakan'ın Kürtler'den seçilmesi ve Kürt bölgesinin güvenliğinin peşmergeye devredilmesi öngörülüyor.

    'Cumhurbaşkanı Arapsa, Başbakan Kürt olur..'    Maddeler:
    1-Irak birleşik (Federal), demokrat, parlamenter bir Cumhuriyet'dir. İsmi de Irak Federal Cumhuriyeti'dir.
    2- Irak Federal Cumhuriyeti şunlardan oluşmaktadır:
    a.) - Arap bölgesi; Orta ve Doğu olmak üzere iki bölgeden oluşmaktadır. Musul kenti, istisna olarak da ikinci fıkrada belirlediğimiz ilçe ve kasabalar dışındaki Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı bölgelerdir.
    b.) - Kürdistan bölgesi; Dohuk, Erbil, Kerkük, Süleymaniye kentleri, Musul kentine bağlı olan Telahfer, Seyhan ve Sincar ilçeleri, Basika, Kus ve Eski Kelek kasabaları, Diyala kentine bağlı olan Hanekin ve Mendeli ilçeleri de 1968'den önce çizilen sınırları kapsar. Kürtlerin yoğunlaştığı diğer bölgeleri de kapsıyor.
    3- Halk, hükümeti ve kanunları belirler
    4- Irak, Kürtler ve Araplar olmak üzere iki asli halktan oluşmaktadır. Bu anayasada Irak Federal Cumhuriyeti çerçevesinde kavmi grupların meşru haklarını federal bir şekilde belirler.
    5- Bağdat, Federal Irak Cumhuriyeti'nin başkentidir. İstisna halinde diğer bir kent geçici olarak başkent seçilebilir
    6- a). Irak Federal Cumhuriyeti'nin kendi bayrak, milli marş ve parolası vardır. Bunlar yasal bir şekilde halklar arasında birlik ve kardeşlik duyguları içinde yaşamak içindir.
    b).Kürdistan bölgesi için özel bayrak, bunun yanında Irak Federal Cumhuriyeti'nin bayrağı, marş ve parolası, milli bayramı ( 21 Mart Nevroz) yasa ile yapılmaktadır.
    7- Arapça ve Kürtçe dilleri resmi dil olarak Arap bölgesinde Arapça dili, Kürdistan bölgesinde Kürtçe dili resmi dildir.

    Esas Hak ve görevler
    8- a) Vatandaşlar kanun karşısında eşittir. Cinsiyet, renk, dil, din, yer ve medeni hali ayrımı yapılmaz.
    b.) Kanun yoluyla herkese eşit davranılacak.
    9-Aile toplumun bir parçasıdır. Devlet de onlara destek ve yardımcı olacak, çocuk ve anneleri de koruyacak.
    10- Kadınlar erkeklerle eşitlik haklarına sahiptirler.
    11- a.) Hiç kimse suçlu değildir; ta ki mahkeme onu suçlu bulana kadar.
    b.) Mahkeme kararını açıklayana kadar herkesin kendini savunma hakkı vardır.
    c.) Mahkemelerdeki duruşmalar açıktır, sadece mahkeme kanuna göre karar verdiği zaman gizli celse yapılabilir.
    d.) mahkeme kararını verene kadar herkesin cezası ayrıdır. Suça göre ceza verilir.
    12- a.) İnsan gururu yasal güvence altına alınacak, her türlü fiziki ve piskolojik işkence yasaklanmaktadır.
    b.) Mahkeme kararı olmadan kişileri yakalamak veya alıkoymak yasaktır.
    c.) Mahkeme kararı olmadan kimsenin evi aranamaz.
    13- Elektronik posta, normal posta, telefon ve fakslar kesinlikle hiç bir şekilde dinlenemez. Adalet ve asayişin sağlanabilmesi için mahkeme kararıyla kanunun yol verdiği ölçüde dinlenebilir.
    14- Vatandaşların ülke içi ve ülke dışına seyahat etmeleri engellenemez, sadece kanuni engeli bulunan kişiler seyahat edemez.
    15-Herkes düşünce ve dini görüşlerinde serbesttir. Dini törenler anayasa el verdiği ölçüde yapılabilir.
    16- İlk öğretim mecburidir. Devlet ve hükümet, okuma ve yazmayı teşvik etmeli. Okuma ve yazmayı herkes bilmeli. Ögretim bedavadır
    17-Bilimsel araştırmalar, kanunun yol verdiği ölçüde serbesttir, bilimsel araştırmaları teşvik etmek ve mükafatlandırmak, ilmi, kültürel, zihinsel ve sanat alanlarını teşvik etmek.
    18-Siyasi parti kurmak, dernekler, basın - yayın, basım evleri, toplantılar, grevler, gösteriler insanın hür isteğine göredir, fakat kanunların verdiği ölçüde.
    19- a.) Kimse Irak vatandaşlığından mahrum bırakılmaz.
    b.) Siyasi sığınmacılar teslim edilemez.
    20- a.) Her vatandaş istediği yerde çalışabilir. Devletin de ona iş verme sorumluluğu vardır.
    b.) Devlet, her vatandaşın ekonomik durumunu iyileştirme, sosyal güvence altına alma, işsizlik ve hastalık sigortası yapmaya yükümlüdür.
    c.) Devlet, kimseyi zorla bir işi yaptırmaya zorlayamaz. Sadece afet durumunda kanuna göre zararı karşılanır.
    21- Devlet, mülkiyet ve sınırların hakkına kefildir.
    22- a.) Devlet insanların genel sağlıklarını korumakla ve ilaçlarını temin etmekle mükelleftir.
    b.) Devlet doğal yaşamı iyileştirme ve korumakla sorumludur.
    23- Her vatandaş vergi verme ile mükelleftir. Vergi oranlarında değişme kanunla olur.
    24- Vatandaşların şikayetlerini bildirme hakları vardır, yasal güvence altındadır.
    25- Mahkemeler, hak arama kurumlarıdır.
    26- Birliğin gerçekleşmesi iki meclisten oluşmaktadır. Bunlar bölge meclisi ve birleşik parlamentodur.

    Birleşik parlamento
    27-a.) Birleşik parlamento, her iki bölgede halkın temsilcileridir. Bunlar da yılda açık ve gizli seçimlerle kanun yoluyla olmaktadır.
    b.) Her vatandaş 18 yaşını doldurduğunda seçme hakkı vardır.
    c.) Her vatandaş 25 yaşını doldurduğunda birleşik parlamentoda seçilme hakkı vardır.
    28- Parlamento seçimleri dört yılda bir yapılmaktadır. İlk toplantı geri sayımı belirler.
    29-Kanun, seçim ve seçilme hakkını belirler.
    30- a.) Parlamento üyesi bölgesel parlamento ve diğer organlarda yer alamaz.
    b.) Parlamentoda faaliyet yürüten parlamenter resmi kurumlarda çalışamaz.
    c.) Milletvekili yemin ettikten sonra diğer görevlerinden ayrılmış sayılır.
    31- Parlamentonun en yaşlı üyesi parlamentoda ilk oturumu yönetir, ondan sonra gizli seçimle başkan ve başkan yardımcıları seçilir.
    32-a.)Anayasada aksi belirtilmedikçe Parlamento oturumlarında, çoğunluk olduğu zaman karar alınır.
    b.) Parlamento, milletvekilini azledebilir.
    c.) Parlamento da gruplar teşkil edebilir.
    33- Bölge meclisi 20 kişiden oluşmaktadır. Bunlar da Arap ve Kürdistan'ı eşit bir şekilde temsil ederler.
    34- Bölge meclisinde, her bölgeye temsilci ismi verilir, anayasanın verdiği karara göre de ayrılır.
    35-a.) Bölge meclisi, birleşik parlamentonun verdiği kararların kanunun projelerini tartışır.
    b.) Bölge meclisi onaylamadığı kanunun projelerini birleşik parlamentoya tekrar gözden geçirilmesi için geri gönderebilir.
    c.) Bölge meclisi ikinci kez onaylamadığı kanunun projesini yürürlükten kaldırır.

    Parlamentonun ihtisasları
    36- a.) Anayasanın düzeltilmesi için her iki meclisin dörtte üçünün çoğunluğu ile olur.
    b:) Dış anlaşmalara ve projelere her iki meclisin dörtte üçünün oyu ile belirlenir.
    c.) Savaş ilanı ve barış yapılması yine üyelerin dörtte üçünün oyu ile belirlenir.
    d.) Birleşik kanunların pekiştirilmesi.
    e.) Birleşik bakanlığın üyelerine güvence verilmesi ve sonrasında alınması.
    f.) Birliklerin hesap ölçülerinin onaylanması. 7. Vergilerin konulması ve kaldırılması.
    g.) Birlik talimatlarının denetlenmesi. h.) İç tüzüğün kurulması, bunun için memur atanması ve maaşların belirlenmesi için düzen kurulması.

    Cumhurbaşkanı
    37- Cumhurbaşkanı, ülkede devlet ve silahlı kuvvetler başkanıdır
    38- Cumhurbaşkanı, gizli ve direk özgür bir şekilde dört yılda bir seçilir (Birlik parlamentosu tarafından) İstenildiği taktirde ikinci kez seçilebilir
    39-Cumhurbaşkanlığına seçilmek isteyenlerdeki şartlar:
    a.) Iraklı olması, 40 yaşını geçmiş olması gerekir.
    b.) Siyasi ve medeni haklarını normal şekilde yaşamış olması gerekir.
    40- Cumhurbaşkanı bölge meclisi ve birlik parlamentonun ortak oturumunda görevini devralmadan önce yemin etmesi lazım. (ALLAHA AND OLSUN, IRAK FEDERAL CUMHURiYETİ'NİN ANAYASASINA SAYGILI OLACAĞIMA, VATANIN İSTİKLALİ, GURURU VE ÖZGÜRLÜĞÜ, HALKIMIN HAKLARINI GERÇEKLEŞTİRMEK İÇİN ÇALIŞACAĞIMA YEMİN EDERİM)
    41-a.) Cumhurbaşkanı, Irak Federal Cumhuriyetinin istiklali, iç ve dış güvenlikle toprak birliğini sağlamalı.
    b.) Cumhurbaşkanının yardımcısını bölge meclisi atar.
    c.) Cumhurbaşkanı bakanlar kurulunu, birleşik parlamentonun onayını aldıktan sonra atar.
    42-Bakanlar Kurulu, başbakan ve yardımcılarından oluşur. Nüfus oranı doğrultusunda her iki birleşik bölgeyi temsil ederler.
    43- Cumhurbaşkanı iki bölgeden birinden seçilirse başbakan diğer bölgeden seçilir.(Cumhurbaşkanı Arapsa, Başbakan Kürt olur)

    Kürtlerin hakları
    44- Kürdistan bölgesinin vatandaşları Bakanlıkların önemli mevkilerinde görev alırlar. Birlik heyetlerinde iç ve dışta, özellikle de bakan yardımcılıkları, genel müdürlükler Federal Irak Cumhuriyeti'nin nüfus oranlarına göre belirlenir.
    45- a.) Peşmerge gücü ve teşkilatı Kürdistan bölgesinin silahlı gücündendir. Her bölgenin vatandaşı askeri hizmetini yapmak zorundadır.
    46- a.) Zorla göç ettirme ile ilgili geçmiş hükümet tarafından verilen kararlar yürülükten kaldırılmıştır.
    c.) Bölgelerdeki nüfus değişimlerinin durdurulması, Kürt vatandaşların da Kerkük, Mahmur, Sincar, Zimmar, Seyhan, Hanekin, Mendeli bölgelerine geri dönmesi. Eski Irak rejimi tarafından da o bölgelere getirilen Arap vatandaşlarının Kürdistan bölgesinin dışına çıkarılması.
    d.) Yukarıda verilen fıkrada göçeden Türkmen, Asuri ve Kildani vatandaşlarını da kapsıyor.
    e.) Menkul ve gayrimenkul malların göçeden ailelere tekrar geri verilmesi, zarar görenlerin zararlarının karşılanması.
    f.) Zorla göçettirilen Feyli Kürtlerin de kendi bölgelerine tekrar geri dönmeleri için imkan sağlanması ve tekrar Irak vatandaşlığına alınmaları.
    g.) Geçmiş rejim döneminde kaybolan Barzaniler, Feyliler ve bütün kaybolan Iraklıların, Kürdistan'da kimyasal silahlarla yaşamını yitiren ve yaralanan insanlarla ailelerine maddi ve manevi zararının karşılanması, eski rejim tarafından işkence gören insanların zararlarının karşılanması, geçmişte yaşanan olaylarda sorumluluğu bulunan kişilerin mahkeme huzuruna çıkarılması.
    47- Anayasa'da güvence altına alınan Irak Federal Cumhuriyeti'nin yetkileri, her iki bölgenin sorumlularının onayı olmadan değiştirilemez. Aksi taktirde Kürdistan bölgesinin halkı kendi kaderini kendisi belirler.