|
 |
|
|
Döviz fiyatını yabancılar tetikledi (...ama Türkler yükseltecek!)
Ülkenin "döviz durumu", ödemeler bilançosundan izlenir. Ödemeler bilançosu, iki bölümden oluşur. Birinci bölüm, "cari işlemler hesabı"dır. Bu hesap, olağan (faiz dahil - borç anapara ödemesi hariç) döviz gelir - gider hareketini gösterir. İhracat, turizm geliri gibi gelirler bir yana, ithalat, faiz ödemeleri gibi giderler öte yana yazılır. Giderler gelirden fazla ise, "cari işlemler açığı" var demektir. Cari işlemler açığı, "ülkenin döviz açığı"dır.
Ülkenin döviz durumunun ne yönde gittiğini izlemek isteyenler bu açık rakamına bakar. Bu açık rakamının büyümesi ülkenin döviz sorunu ile karşılaşacağının işaretidir. O zaman ülkede döviz riski olan yabancılar "kaçmaya başlar". Yabancılar kaçmaya başlayınca yurtiçindekiler de "dövize hücum eder". Türk lirasından dövize dönüş hızlanır. Talep artınca da döviz fiyatı tırmanışa geçer.
Ödemeler bilançosunun ikinci bölümü, "sermaye hareketleri hesabı"dır. Bu hesapta ülkeye hisse senedi, bono satın almak için, yatırım yapmak için giren çıkan paralar ile kredi olarak giren çıkan paralar yer alır. Sermaye hareketleri sayesinde "cari açık" (döviz açığı) kapatılabilir.
Biz de bir "net hata ve noksan" diye adlandırılan bir döviz giriş / çıkış kalemi vardır. Bu kalem kaynağı meçhul yerlerden piyasaya akan (örneğin yastık altından ve ceplerden gelen) döviz ile, piyasadan kaynağı meçhul yerlere (örneğin ceplere ve yastık altına) kaçan döviz miktarını gösterir.
İnsanlar TL'den dövize dönerken bu kalem menfi (eksi) rakam verir. Eksi rakam, kaynağı belirsiz yerlere döviz kaçışı demektir. Döviz fiyatı devamlı düştükçe halk TL bozdurdu. Piyasaya oluk oluk döviz aktı. TL aşırı değerlendi. Merkez Bankası'nın 1995 = 100 olan reel döviz kuru endeksi TEFE'ye göre 143.2'ye tırmandı.
Ucuz döviz ithalatı coşturdu. Dış ticaret açığı büyüdü. Dış ticaret açığı, cari işlemler (döviz) açığını büyüttü. Yabancılar bu işin böyle gidemeyeceğini görerek Türkiye'den çekilmeye başladı. Yabancıların bu hareketi halkımızı "uyandırdı". Halk döviz fiyatı artacak diyerek döviz almaya başladı.
Döviz piyasası zaten küçücük bir piyasa... Talep artınca döviz fiyatı tırmanışa geçti. Aşağıda ülkenin son 8 yıllık döviz tablosunu toplu olarak göreceksiniz.
Bu tablo neyi gösteriyor? Yurtdışından portföy yatırımı ve net kredi olarak giren çıkan para önemli ama at ile deve değil. Döviz talebini esas etkileyen yurtiçindekilerin döviz talebi. Halk dövize hücum edince piyasada fiyatlar şahlanıyor. Bilinmeyen kaynağa döviz çıkışı başlıyor. Bilinmeyen kaynağa çıkan döviz cari işlemler açığına eklenince döviz açığı büyüyor. Döviz açığı büyüyünce de ekonomi krize giriyor.
Bu tablo bilinmeyen bir tablo değil. Sorun, Merkez Bankası'nın ve hükümetlerin bu tablodaki olumsuz gelişmeleri önceden değerlendirerek tedbir almamaları (uyarıları, felaket tellallarının söylemleri olarak küçümsemeleri) kriz çıktıktan sonra tedbir arayışına girmeleridir.
| Kaynağı belli/belirsiz döviz giriş - çıkışı (Ödemeler bilançosu milyon dolar) | | (Döviz açığı) Cari açık | Kaynağı bilinmeyen fazla/noksan | Toplam açık fazla/noksan | Toplam net sermaye girişi | Net portföy yatırımı | Net kredi girişi | | 2004/1 | -783 | -1.205 | -1.988 | 2.405 | 1.411 | 976 | | 2003/1 | -189 | -944 | -1.133 | 3.204 | 1.108 | 2.102 | | 2003 | -6.609 | 5.109 | 1.500 | 5.597 | 2.235 | 3.386 | | 2002 | -1.522 | 149 | 1.373 | 1.161 | -593 | 891 | | 2001 | 3.390 | -1.671 | 1.719 | -14.643 | -4.515 | -12.897 | | 2000 | -9.819 | -2.762 | -12.581 | 9.584 | 1.022 | 8.450 | | 1999 | -1.344 | 1.721 | -80 | 4.829 | 3.429 | 1.264 | | 1998 | 1.984 | -697 | 1.287 | -840 | -6.711 | 5.298 | | 1997 | -2.638 | -987 | -3.625 | 6.969 | 1.634 | 4.781 | | 1996 | -2.437 | 1.499 | -938 | 5.483 | 570 | 4.301 | | 1995 | -2.339 | 2.432 | 93 | -4.565 | 237 | 3.556 | | 1994 | 2.631 | 1.832 | 4.463 | -4.257 | 1.158 | -5.974 | | 1993 | -6.433 | -2.162 | -8.595 | 8.903 | 3.977 | 4.364 | | 1992 | -974 | -1.190 | -2.164 | 3.648 | 2.411 | 458 | |
guras@milliyet.com.tr
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
İletişim
Business
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
