|
 |
|
|
Büyüme dostu mali denge
Faiz dışı fazla tartışmaları IMF heyetinin gelmesiyle birlikte yeniden gündeme geldi. Faiz dışı fazlanın düşürülmesini, hükümet dahil toplumun çeşitli kesimleri daha fazla teşvik, daha fazla maaş, daha yüksek tarım desteği veya kamunun daha yüksek yatırım harcaması yapması ve bu suretle ekonominin daha hızlı büyümesi olarak algılıyor.
Gerçekten de diğer ülke örnekleri maliye politikaları ile büyüme arasında yakın bir ilişki olduğunu göstermekte. Ancak sanıldığı gibi bu daha fazla harcama yaparak ve faiz dışı dengeyi bozarak gerçekleşmiyor.
Aksine ihtiyatlı ve sürdürülebilir bir mali denge ve buna bağlı olarak istikrarlı bir borç düzeyi ekonomiye güveni artırıyor ve hızlı sürdürülebilir büyümeyi sağlıyor. Aslında 2001 yılından bu yana oldukça yüksek seviyede faiz dışı fazla verilmesine karşın çok yüksek büyüme hızlarına ulaşan ülkemiz bu durumun en güzel örneklerinden biri.
Büyüme, reel kur ve reel faiz düzeyleriyle birlikte kamunun borç dinamiklerini belirleyen en önemli göstergelerden biri olan faiz dışı fazla, aynı zamanda hükümetlerin doğrudan kontrol edebildikleri bir politika aracı. Siyasi iradenin bir göstergesi olması onu aynı zamanda bir güven göstergesi haline de getiriyor. Bu nedenle faiz dışı fazlada yapılacak düzenlemelerin uzun vadeli borç dinamikleriyle tutarlı olduğuna kamuoyunun ikna edilmesi büyümenin, dolayısıyla kaliteli bir mali dengenin ön şartı.
Ancak faiz dışı dengenin mutlak büyüklüğü kadar önemli olan bir başka konu da bu seviyeye nasıl ulaşıldığı. Kamunun hangi harcamalarından kesinti yapıldığı, hangi vergilere ağırlık verildiği büyüme dostu politikaların temel belirleyicisi oluyor.
Eğitime, sağlığa, sosyal altyapıya yapılan yatırımlar gelir dağılımını ve büyümeyi doğrudan etkiliyor. Vergiler nereye, ne kadar yatırım yapılacağını, ne kadar istihdam yaratılacağını etkiliyor. Harcama ve gelirler ne kadar büyüme dostuysa, mali uyumun kalitesi de o kadar yüksek oluyor. Bu çerçevede kamuda harcama yönetiminin ve vergi idaresinin kurumsal kapasitesinin gelişmişliği mali uyumun kalitesini belirliyor.
Aşağıdaki grafik, ülkemizde son dönemlerde mali uyumun faiz dışı harcamaları azaltmak yerine, gelirleri artırmaya ağırlık verilerek gerçekleştirildiğini gösteriyor. Türkiye'de vergi tabanına bakıldığında tarımın istihdam içindeki yüksek payı, asgari ücretle çalışanların fazlalığı, kayıt dışılığın ağırlığı ve faiz gelirlerinden alınan vergiler dikkati çekiyor. Böyle bir yapıda nominal faizlerde gerilerken vergi gelirlerini bu hızla artırmak dolaylı vergilere ve kayıtlı sektörlere yüklenmeyi gerektiriyor. Bu da verginin ekonomik etkinliğini ve büyüme dostu olmasını ikinci plana itiyor. Bu çerçevede önümüzdeki dönemde faiz dışı harcamaların üzerinde önemle durulması gerekiyor.
Belirli kalemler itibariyle faiz dışı harcamalara bakıldığında burada sosyal güvenlik harcamalarındaki hızlı artış ve personel giderlerinin yüksekliği dikkati çekiyor.
Aslında bütçenin gelir ve harcamalarındaki bu yapı, kriz dönemlerinde faiz dışı dengenin mutlak büyüklüğüne süratle ulaşma çabasından kaynaklanıyor. Bu dönemlerde gelir ve harcamaların iktisadi etkinliği yerine yapılacak kesintilerin büyüklüğü ön planda oluyor. Bir defaya mahsus genel harcama kesintileri ve dolaylı vergilere ağırlık veriliyor. Ancak krizden çıkılmasına rağmen son iki yılda da etkinliği ön planda tutmak yerine bu yaklaşımın sürdürüldüğü dikkat çekiyor.
Önümüzdeki dönemde personel ve sosyal güvenlik alanlarında ciddi reformlar gerekiyor. Yoksulluğu azaltacak, AB sürecinde rekabet gücümüzü artırarak hızlı büyümeyi sağlayacak, eğitim, sağlık ve altyapı yatırımlarına ağırlık verilmesi şart. Mevcut harcama büyüklükleri içinde yapısal düzenlemelerle bunu gerçekleştirebilmek mümkün. Diğer taraftan vergi yapısının istihdam piyasasında, nispi fiyat yapılarında ve yatırım isteği üzerindeki olumsuz etkilerinin giderilmesine ağırlık verilmeli. Borcumuz yüksek, faiz dışı fazladan çok fazla ödün verilemiyor. Ama harcama ve gelir yapısını değiştirecek bir siyasi kararlılık Türkiye'yi çok daha yüksek büyüme hızlarına taşıyabilir.
foztrak@yahoo.com
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
İletişim
Business
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
