|
 |
|
|
Sıfır atma
Şekil Şartı / Deniz Taner
Türk Lirası'ndan sıfır atılması 1998 yılından bu yana Merkez Bankası'nın gündeminde. Gazi Erçel döneminde TL'den 5 sıfır atılması için yasa taslağı hazırlanmış. 2001'de Kemal Derviş'in yaptığı plan ile TL'den 3 veya 4 sıfır atılması öngörülmüş. Nihayet 31 Ocak 2004 tarihinde TBMM'den geçen tasarı ile TL'den 6 sıfır atılması ve uygulamanın 1 Ocak 2005'te başlaması yasalaştı. Yeni para birimine "Yeni Türk Lirası" denildi.
Milyar, trilyon hatta katrilyonları ifade etmek, yazmak ve hesaplamak gayri pratik hale gelmiş, rakamlar bir yere sığmaz olmuştu.
Mesele, Yeni TL'yi basmak ve "1 milyon TL eşittir 1 YTL" hesabı ile eskisini yenisiyle değiştirmek kadar basit değil, hatta birinden diğerine geçiş oldukça karmaşık teknik hazırlıklar, tanıtım ve eğitim gerektiriyor.
Teknik hazırlıklar
YTL, 1 milyon defa küçülürken beraberinde "kuruş" da geri geliyor. Eskiler iyi bilirler, çarşıdan neler alınırdı kuruşlarla. On bin TL'ye eşit olan bir kuruş bile ihmal edilemez bir kıymet ifade edecek. Peki, on bin TL'nin altındaki değerler? Örneğin, İMKB'de işlem gören 100'den fazla hissenin değeri 1 kuruştan daha az, yani 10 bin TL'nin altında. Bu hisseler İMKB tahtasında nasıl ifade edilecek? Kuruştan sonra hangi birimin kullanılacağı hala soru işareti. Mevcut muhasebe yazılımlarında kuruş tanımlanmadığı için bu programların tadil edilmesi, ekran ve yazıcı formatlarının yeniden düzenlenmesi gerekecek.
Ayrıca muhasebe kayıtlarında yarım kuruşa tekabül eden 5 bin TL'nin üstündeki değerler 1 kuruşa, altındakiler ise 0 kuruşa indirgenecek. Bu yuvarlamadan dolayı hesap tutturulamayacağı için fark ayrı bir hesaba kaydedilecek.
Şirketlerin ana tüzüklerinde ifade edilen sermaye rakamının düzetilmesi gerekecek. Bu işlemlerde yürürlükteki usuller uygulanırsa ortaya lüzumsuz masraflar çıkabilecek. Ticari sözleşmelerde yazılı rakamların YTL'ye indirgenmesinin yasal ifadesi gerekebilir.
6 aydan kısa bir süre kalan uygulamaya kadar halli gereken daha nice teknik mesele ilgililerin önünde bekliyor.
Yuvarlama, algılama
Paradan sıfır eksiltilmesi, küsurların yukarıya doğru yuvarlanmasına ve sonuçta algılanması zor bir fiyat artışına sebep olabilir. Merkez Bankası bu tehdidin farkında. Bu nedenle hipermarket yöneticilerinden başlayan görüşmeleri diğer sektör temsilcileriyle devam ettirmeyi planlamış. Diğer yandan "kamuoyu araştırmaları" ve "tanıtım" için profesyonel şirketlerle çalışmayı düşünüyor.
Milyonlarla, milyarlarla harcama yapmaya alışmış bir toplumu eğitmek ve YTL'nin kıymetini, kullanım pratikliklerini anlatmak şart.
Algılama zorlukları, eski ve yeni değerlerin sürekli karşılaştırılması, hesap yapmak ve yeni kuruşun kavramak hiç de kolay olmayabilir.
Avrupa Birliği'nde Euro'ya geçişte yaşanan sıkıntılardan hala şikayet edenler var. Geçişte 1958 İtalyan Lireti, 1 Euro idi. Bir İtalyan arkadaşım eskiden 140,000 Liret olan bir otelin oda fiyatının şimdi 140 Euro olduğunu anlatmıştı. Artış yüzde yüze yakın.
Almanlar da benzeri fiyat kaymalarından ve Euro'ya geçişteki uygulamanın ülkeyi pahalılaştırdığından hala şikayet ediyorlar.
"Fiyatların yukarı yuvarlanmayacağı kanaatindeyiz" gibi genel ifadeleri kenara bırakıp YTL'nin faydalarını ve ortaya çıkabilecek aksaklıkları vatandaşa samimiyetle anlatmak lazım.
Yoksa, fayda eksi zarar, eşittir zarar.
ege@milliyet.com.tr
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
İletişim
Business
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
