|
 |
|
|
Aşırı iyimserliğe bağlı kırılganlık
Bu hafta açıklanan ödemeler dengesi rakamları haziran ayında 12 aylık cari işlemler açığının 11.7 milyar dolarla Cumhuriyet tarihinin en yüksek seviyesine ulaştığını gösteriyor.
| ÖDEMELER DENGESİ | | Milyon $ | 03-q2 | 03-q3 | 03-q4 | 04-q1 | 04-q2 | | TOPLAM FİNANSMAN | 8970 | 11151 | 11883 | 16974 | 20224 | | Doğrudan Yatırımlar | 440 | 259 | 76 | 450 | 1087 | | Portföy Yatırımları | 1061 | 3136 | 2569 | 4697 | 4748 | | Uluslar. Para Fonu Kredileri | 2602 | 256 | -50 | -1052 | -2184 | | Uzun Vadeli Yükümlülükler | 682 | 1059 | 23 | 1702 | 3871 | | Kısa Vadeli Yükümlülükler | 711 | 3290 | 4290 | 4779 | 6901 | | Net Hata Noksan | 3474 | 3151 | 4975 | 6398 | 5801 | | | | | | | | TOPLAM KULLANIM | 8970 | 11151 | 11883 | 16974 | 20224 | | CARİ İŞLEMLER HESABI | 5166 | 4805 | 6850 | 9264 | 11705 | | Bankaların Döviz Varlıkları | -2180 | -1804 | -724 | 2253 | 2715 | | TCMB Rezerv Varlıkları | 4297 | 6783 | 4047 | 4494 | 4361 | | Diğer Varlıklar | 1687 | 1367 | 1710 | 963 | 1443 | |
Yukarıdaki tabloya baktığımızda son bir yılda cari açık kadar hızla artan bir başka kalem de kısa vadeli yükümlülükler ve net hata noksan kaleminin toplamından oluşan kısa vadeli sermaye hareketleri. Cari açığın ekonominin hassas karnı olarak tanımlanmasında bu finansman biçimi de önemli bir rol oynuyor. Kısa vadeli sermaye hareketlerindeki ani iniş ve çıkışlar bize benzeyen ekonomilerde ciddi sorunlara yol açıyor.
Cari açık iç talebe dayalı hızlı büyümeden kaynaklanıyor. Haziran ayı üretim rakamları hızlı büyümenin sürdüğünü gösteriyor. Bu hafta açıklanan bütçe rakamlarına göre ise ilk yedi ayda faiz dışı fazla hedefinin yüzde doksanından fazlası gerçekleşmiş.
| KONSOLİDE BÜTÇE TEMMUZ GERÇEKLEŞMESİ | | Milyar TL | 2003 | 2004 | Artış | | Harcamalar | 82.608.800 | 81.905.275 | -0.9 | | Faiz Hariç Harcama | 42.723.503 | 46.867.827 | 9.7 | | Gelirler | 53.212.822 | 65.976.655 | 24.0 | | Vergi Gelirleri | 44.056.062 | 53.622.018 | 21.7 | | Bütçe Dengesi | -29.395.978 | -15.928.620 | -45.8 | | Faiz Dışı Denge | 10.489.319 | 19.108.828 | 82.2 | |
Not: 2004'te Ret ve İadeler dahil
Bütçe büyüklükleri kamunun ciddi bir tasarruf artışı gerçekleştirdiğini gösteriyor. Dış açıktaki ve kamu tasarruflarındaki artışlar özel kesimin tasarruflarında bir azalışa işaret ediyor.
Aslında bizim gibi birçok ülkede krizlerden sonra ortaya çıkan bu gelişme, özel kesimin ileriye dönük beklentilerinde yaşanan hızlı iyileşmeden kaynaklanıyor. Bireyler ileriye dönük gelir beklentileri arttıkça hem krizde güvenlik nedeniyle tuttukları tasarrufları azaltıyorlar hem de mevcut tasarruf eğilimlerini düşürüyorlar. Bu süreç, dış tasarruflarla desteklendiği ölçüde hızlı bir talep artışına yol açıyor. Talebin tüm mallara yayılmayan yapısı da bu görüşü doğruluyor.
Mali piyasalarda ise, ileriye dönük beklentilerdeki iyileşmeye bağlı olarak yüksek faizlerdeki hızlı düşme beklentisi, kamu kağıtlarında kısa vadede ciddi sermaye kazancı imkanı sağlıyor. Uluslararası piyasalardaki risk iştahıyla birlikte bu gelişme yurtdışından kısa vadeli sermaye girişini hızlandırıyor. Buna bağlı olarak artan cari açığa rağmen yerli paranın değer kazanması, ithal malların yerli mallara göre nispi olarak ucuzlamasına yol açarak, iç talebin dış dengeyi bozucu etkisini artırıyor.
Bu gün yaşadığımız süreç ekonomiyle ilgili beklentilerin çok hızlı düzelmesinden kaynaklanıyor. Ancak cari açıktaki bozulmanın sürmesi, yatırımcı bekleyişlerinde kötümserliğe ve kendi kendini besleyen hızlı bir istikrarsızlık sürecine yol açabilir.
İlk altı aydaki gelişmeler büyüme hedefinin önemli ölçüde aşılacağını gösteriyor. Bu nedenle nominal faiz dışı fazla hedefi anlamını yitiriyor. Bu çerçevede ilk yedi aydaki sıkı maliye politikasının yılın kalan bölümünde de aynen devam etmesi önemli. Diğer taraftan Türk Lirası'nın değer kazanmasına yol açan kısa vadeli sermaye girişini yavaşlatacak tedbirler bundan sonra daha da önem kazanıyor. Bunların yanında ekonomik reformlarda atılacak kararlı adımlar cari açık artışının yol açtığı endişeleri azaltacaktır.
Aşırı iyimserliğin ekonomide kırılganlıkları artırdığı bir dönemden geçiyoruz. Doğru politikaları hızla ve kararlılıkla uygulamaya her zamandan fazla ihtiyacımız var.
foztrak@yahoo.com
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
İletişim
Business
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
