|
 |
|
|
"Sporcu idrar veremezse, görevli o gece onunla birlikte kalabilir!"
TMOK Sağlık ve Anti-Doping Komisyonu Başkanı Prof. Dr. Emin Ergen: "Doping kontrolü görevlisi sporcudan numune alınmasıyla ilgili her türlü yetkiye sahiptir. İdrarın gözünün önünde boşaltım sisteminden çıktığını görmesi, mutlaka ikna olması gerekiyor"
sağlık / AYŞEGÜL AYDOĞAN
Süreyya Ayhan'ın olimpiyatlardan çekilmesiyle başlayan tartışmalar spor dünyasının "kara lekesi" dopingi yeniden gündeme getirdi. Biz de Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi (TMOK) Sağlık ve Anti - Doping Komisyonu Başkanı, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Spor Hekimliği Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Emin Ergen'le Süreyya Ayhan olayı üzerinden dopingi konuştuk...
Doping nedir?
Uluslararası Olimpiyat Komitesi'nin tanımıyla performansı artırmak için çeşitli kimyasal maddelerin ve doğal olmayan yöntemlerin kullanılması. Dünya Anti-Doping Ajansı (WADA), 2004 Olimpiyatları'nda uygulanacak anti-doping kurallarını yayınladı. Yasaklı ilaçlar dokuz ana başlıkta toplanıyor. Listede uyarıcılar, narkotikler, cannabinoidler (haşhaş, marihuana) var.
Sporcu neden doping yapar? Narkotik-uyuşturucu maddeleri neden kullanır?
Doping denince mutlaka uyarıcı olması, kas kitlesini artırması gerekmiyor. Bazı spor dallarında sakinleşmek gerekir. Çünkü heyecan, stres, kaygı, titreme performansı bozabilir. Mesela okçuluk ve atıcılık dallarında olduğu gibi.
En çok kullanılan maddeler hangileri?
Uyarıcılar ve anabolik steroidler. Uyarıcılar içinde efedrin, amfetamin gibi bildiğimiz maddeler bulunuyor. Maalesef bizde de yaygın.
Doping sadece idrar testiyle mi ortaya çıkar?
İdrar testi temel test. Bunun dışında kan da alınabiliyor. Gerekli görülürse başka doku örnekleri de alınabilir.
Doping maddeleri vücuttan ne kadar sürede atılır?
Maddenin cinsine göre genelde 24-72 saat sonra vücuttan atılır. O yüzden örnek alımı hemen yarışma sonrası yapılır.
Uyarıcılar hangi spor dallarında tercih ediliyor?
Takım sporlarında, sürat sporlarında, atletizm, halter, yüzmede kullanılıyor. Dayanıklılık gerektiren sporlarda, yüzme, maraton veya uzun mesafe koşularında daha çok oksijen taşıma kapasitesini yükselten uygulamalara yer verilir. Kişinin kan miktarını artıran eritropoetin, bir peptit hormon türevi. Bu gruba büyüme hormonu, hamilelikte ceninin büyümesi için gerekli "chorionic hormon" da girer. Peptit hormonlar tamir maddeleri gibidir. Antrenman sonrasında yıpranan hücreleri yeniler, normalin bir miktar üzerine çıkartır.
Hamile sporcular, gebelik sırasında salgılanan bu hormon nedeniyle nasıl değerlendirilir?
Hamile kalmak, sonra düşük yapıp bunun etkilerini sürdürmek doping mi, tartışılır. Aslında bu bir doping değil. Bu madde sentetik olarak üretilip sporcuya verilirse dopinge girer.
Aynı iddialar Süreyya Ayhan olayında da gündeme geldi. Bu nedenle idrarını vermemiş, saklamış olabilir mi?
Her şeyi söylemeniz mümkün ama bunların kanıtlanması gerekir. Şu anda Ayhan'ın bu teste ait bir idrar örneği olmadığı için bunu yaptığını söylemek mümkün değil. Ama WADA'nın kurallarına göre idrar vermemesi aynen yapmış diye kabul ediliyor ve ceza almasına yeterli. Ayhan geçen yıl regl dönemiyle ilgili sıkıntı yaşadı. Vücudunun verdiği tepkileri çok iyi bilemiyordu. Şimdi de bu yıl böyle hamile kalmak, düşük yapmak gibi bir uygulamaya girmez.
Peki ilk duyduğunuzda aklınıza gelen neydi?
Böyle bir hatanın yapılmış olması, ihlalde bulunulması doping yapma ihtimalini düşündürüyor. Ama ceza kurulu üyesi değilim. Kaldı ki doping yapsa bile spor kuralları çerçevesinde yapılan bir hatadır, cezasını alır, biter. Sonra tekrar spor hayatına dönme izni vardır.
Diyelim ki Ayhan doping yaptı. Hangi maddeyi almış olabilir sizce?
Süreyya Ayhan olarak değil de bu mesafelerdeki koşular itibarıyla peptit hormonlar, anabolik steroidler dünyada daha sık kullanılıyor. Bunlar kas kitlesini, gücü artırır. Anabolik steroidler artık altı ay önce kullanılsalar da saptanabiliyor.
Sürekli kullanmak da yasak mı?
Tabii, sadece yarış öncesinde değil antrenmanda kullanılması da yasak. Bir yerde performansı artıran antrenmandır. Antrenman yapabilme yeteneğini artırmak da doping sayılır.
Süreyya Ayhan önceki aylarda kullandığı bir maddenin ortaya çıkmasını engellemek istemiş olabilir mi?
Süreyya Ayhan son bir yıldır hiçbir müsabakaya girmedi. Müsabakaya girmemenin bir nedeni gerçekten kendi performansını rakiplerine göstermemek olabilir. İkincisi iyi konsantre olup iyi hazırlanmak. Üçüncüsü de birçok yarışmaya girince birçok da doping kontrolüne gireceksiniz, bunlara girmemek olabilir. Bunlar spekülasyondur ama ihtimaller dahilindedir.
"Görevlilerin gelmesinden itibaren sporcular hiçbir şekilde kaybolamaz"
Bu testler altın madalya alacağına veya rekor kıracağına kesin gözüyle bakılan iddialı sporculara mı yapılır?
Testler, yarışma uygulamaları (yarışmadan hemen sonra) ve yarışma dışı uygulama olarak iki şekilde yapılır. Ayhan'a yapılmak istenen yarışma dışı uygulamadır. Uluslararası federasyonlar o sezonun en iyi sporcularını belirler, listede her daldan, her ülkeden 20-30 sporcu olur. Uluslararası federasyon bağımsız bir kuruluşa bu listeden git örnek al der. Görevlilerin gelmesinden itibaren sporcu hiçbir şekilde kaybolamaz, göz önünden ayrılamaz. Akşam idrar vermeden uyusa bile o görevli onun yanında yatar, kalkar. Kurallara uymazsa tutanak tutar ve bildirir.
Yarışma uygulamalarında prosedür nasıl işler?
Yarışmanın ardından şampiyondan, ikinciden, üçüncüden örnek alınır. Madalya töreni varsa, görevli mutlaka bekler, biter bitmez onu alıp doping kontrol odasına götürür, idrarı verinceye kadar sporcuyla birlikte kalır.
Ayhan ve antrenörünün uykulu olduğu ve erkek görevli nedeniyle yetkililere iki kez izin vermediği ortaya çıktı. Sporcunun veya antrenörünün mazeret sunma hakkı var mı?
Eğer sporcu uyuyacaksa görevli bir koltukta onu bekler. Doping kontrol görevlisinin böyle bir hakkı ve yetkisi var. Sporcudan numune alınmasıyla ilgili her türlü yetkiye sahiptir görevli. İdrarın gözünün önünde boşaltım sisteminden çıktığını görmesi, ikna olması gerekiyor.
Yücel Kop da bu yüzden erkek görevliye karşı çıkmış..
Öyle bir şey olması ihtimali çok düşük. Sporcu kadınsa kadın, erkekse erkek görevli verilir.
Bu herkesin uyguladığı bir kural mıdır?
Kesinlikle. Genelde iki görevli olur. Eğer erkek görevli varsa idrarın alınmasını gözlemleyen kadın görevliyiı denetler. Kadın sporcuyu görmez, tuvaletteki kadın görevliyi görecek konumda olur. Sporcu 18 yaşından küçükse tacize uğramaması için kadın görevliyi de başka bir kadın görevli gözler.
"Sorumlu Yücel Kop"
Prof. Ergen "Antrenörlerin doping kullanımında sorumluluğu ne?" sorumuzu da "Birinci derecede sorumludur. Bir futbol takımının durumu kötüye gittiğinde teknik direktörün işine son verilir. Ayhan olayında da sorumlu olarak Yücel Kop'u görüyorum. Tabii ki Süreyya Ayhan'ın da bir yetişkin olarak bunu sorgulaması gerekir. Hem hocası hem de kocası olan birinin sözünden çıkması zor" diye yanıtlıyor. Ergen'e göre eğer soruşturma sonucunda hatalı görülürse Kop görevden bile alınabilir...
"Bazı sporcular yurtdışından doping maddesi getiriyor"
"Doping tüm dünyada büyük bir sorun. Yurtdışında bu konuyla el altından ilgilenen menajerler, özel laboratuvarlar, ekipler var. Doping maddelerinin uyuşturucu gibi trafiği var. Dolayısıyla çok büyük rant. Şu anda Türkiye'de tahmin edemeyeceğiniz kadar çok sporcu yurtdışından getiriyor ve maddeleri pazarlayanlar büyük paralar kazanıyor. Ayrıca üç-beş ay yurtdışına gidiliyor, antrenman kamplarında kalınıyor ve bu ilaçlar uygulanıyor. Hatta Türkiye'den birçok sporcu, yöneticilerin bilgisi dahilinde gidip orada antrenman yapıyor. Doping aynı uyuşturucu, alkol, sigara kullanımı gibi sosyal bir problem. 14 yaşındaki gençler vücut geliştirme salonlarındaki antrenörlerden görüp kasları şişirmek için madde kullanıyor."
Gen dopingi
Olimpiyatlarda "yasaklı yöntemler listesi"nde bu yıl yer alan bir uygulama da gen dopingi. Henüz teknolojik olarak saptanması mümkün görünmüyor. Ama sonuçları itibarıyla ürkütücü durumlara yol açabileceği düşünülüyor. Prof. Ergen şunları söylüyor:
"Gen tedavisinde zararı olmayacak virüslere, hücre çekirdeklerinde birtakım değişiklikler yapılacak tarzda bazı bilgiler yükleniyor. Bunlarla bazı organ ve dokularda değişiklikler yapacak tarzda bilgi transfer ediliyor. Sporda amaca göre kas dokusunda kuvveti artırma yönünde de olabilir. Dayanıklılığı artırmaya yönelik de kullanılacağı yönünde endişeler var."
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
İletişim
Business
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
