|
 |
|
|
Tarkan karagöz perdesinde
Gölge oyunu ustası Emin Şenyer "Güncel hale getirilmeyen karagöz oyunlarını kimse seyretmek istemiyor. Bu yüzden oyunun sonunda çıkan dansöz yerine Tarkan ya da Sezen Aksu'ya yer veriyorum" diyor
Bünyamİn Aygün
Tek kanallı TRT kuşağı beyazcamdan bilir Karagöz Hacivat'lı akşamları... Tiyatrosuz, sinemasız ve internetsiz dönemin sayılı eğlencelerindendi gölge oyununu izlemek. Artık eskisi kadar ilgi görmüyor ama bu geleneği yeniliklerle birlikte ayakta tutmaya çalışanlar da var. Tıpkı evine Tarkan ve Sezen Aksu figürlü perde kuran Emin Şenyer gibi.
Gölge oyunuyla, halk ağzıyla Karagöz-Hacivat ile ilgilenmeye nasıl başladınız?
1976 yılında Kültür Bakanlığı tarafından düzenlenen yarışmada Türkiye'nin en iyi karagöz ustası seçilen Metin Özlen'in yanında usta-çırak ilişkisi içinde yetiştim. Ustamın bana verdiği icazet ve mahlas (Hayali Saraç Emin) ile Karagöz oynatmaya başladım. Baba mesleği olan saraçlığı 30 yıl yaptıktan sonra 1997'de profesyonel gölge oyunculuğuna başladım.
Gölge oyunu bir zamanların vazgeçilmez eğlencesiydi. Şimdilerde mesleğinizin durumu ne?
Ne yazık ki karagöz sanatımız çok fazla suistimal ediliyor. Eline bir Karagöz ve Hacivat tasviri alan herkes karagöz oynatmaya çalışıyor. Tabii ki bir usta yanında yetişmedikleri için hakkıyla oynatamıyorlar. Oynatanlar ise kendini yenilemediği için sıkıcı bulunuyor.
Karagöz neden Hacivat'ı sürekli dövüyor?
Hacivat bugünkü "entel" tabir edilen tiplemeyi canlandırıyor. Az buçuk okumuş olduğundan ikiyüzlü, ukala, riyakar, çıkarcı... Her türlü olumsuzluk onda var. Karagöz bir halk tiplemesi. Toplumdaki cahil, sıradan insanlarla aynı. Hacivat perdeye gelen herkesi tanır. Herkesin işini halletmesinde aracılık yapar, Karagöz'ü çalıştırır ve çıkarı kendisi sağlar. Günümüzde Türkçe-İngilizce karışımı konuşuyorlar. Hacivat da Farsça ve Arapça kelimeler sokuşturuyor cümlelerinin arasına. Amacı bilgili olduğunu göstermek. Karagöz ise bunun böyle olmadığını döverek anlatıyor. Kabalığı buradan kaynaklanıyor.
Gölge oyununun ustası nereden anlaşılır?
Karagöz oyunlarında onlarca tipleme var.
İyi bir usta bütün tiplemelerin seslerini ve lehçelerini bilir, bu tiplemeleri kendi lehçeleri ile konuşturur. Karagöz sanatına vakıf ustaların hepsi Dünya Kukla Oyuncuları Birliği üyesidir.
Eşiniz de size asistanlık yapıyor, değil mi?
Evet, çocuklar büyüyünce canı sıkılmaya başladı evde. Öteden beri ilgi duyardı işime. Aşinalığı vardı. Vurguları tef çalarak o seslendiriyor.
Bir oyunun ücreti ne kadar?
Türkiye'nin her tarafında gösteri yapıyorum. 45 dakikalık oyun sergiliyoruz. Bunun bedeli ise sadece 400 milyon lira.
Web sayfanızı kendiniz hazırlamışsınız...
Günümüz teknolojisini kullanarak halka ulaşmak çok kolay. Site yaptırmak istedim. Yüksek fiyat talep edilince çocukların bilgisayarına oturdum ve kendi sitemi (www.karagoz.oyunu.com) kendi kendime hazırladım.
Evde ya da sokakta tipleme yapıyor musunuz?
Tanıyanlar zaman zaman "Tipleme yapar mısınız?" diye istekte bulunuyor. Örneğin manava, markete gittiğimde... Havaya girmediğim için yapmıyorum. Evde çocuklara yapıyorum bazen.
"Almanya'da Mozart'ın 'Saraydan Kız Kaçırma' operasını oynattım"
Yenilik adına siz neler yaptınız?
Farklı teknikleri kullanarak kendime has bir tarz oluşturdum. Tasvir yapımında geleneksel süsleme sanatlarının unsurlarını da kullanıyorum. Lizbon Kukla Müzesi 20 parçalık bir tasvir koleksiyonumu satın aldı. Halen sergiliyor.
Bu sene bir Alman opera grubunun daveti üzerine Almanya'ya gittim ve Mozart'ın "Saraydan Kız Kaçırma" operasını gölge oyunu olarak oynattım. Almanya'da yaşayan ünlü tiyatro yönetmenimiz Meray Ülgen figürlerini çizdi, ben de deriden tasvirlerini yaptım ve birlikte oynattık. Bu oyun filme alındı. Yine bu yıl Berlin'deki Türk Günü'nde Karagöz-Hacivat oynattım. Hem Alman hem de Türk seyirciler vardı, hepsinin ilgisini çekti, hatta bazıları birkaç kere seyretti.
"Oduncu, 12 Dev Adam şarkısıyla sahneye çıkıyor"
Türkler siyasi tiplemeleri pek sever; karagözde neden yok?
Sultan Abdülhamid'e kadar karagöz perdesinde siyasal yergiler yapılırmış. Abdülhamid döneminde bu yergiler çok ağır bulunmuş ve yasaklanmış. O tarihten sonra yazılı metinlere bağlı bir çocuk oyunu şeklinde gelenekselleşmiş. Zaman içinde yeni oyunlar yazılamamış.
Sezen Aksu ve Tarkan figürleri nereden geldi aklınıza?
Klasik kalıplardan yararlanarak güncel motifleri, olayları mizahi bir dille anlatan oyunlar oynatıyorum, bu da herkesin ilgisini çekiyor. Güncel hale getirilmeyen, ezbere oynatılan karagöz oyunlarını kimse seyretmek istemiyor. Bu yüzden oyunun sonunda çıkan dansöz yerine Tarkan ya da Sezen Aksu'ya yer veriyorum. Küçük çocukların izlediği bir oyun düşünün, oyunun sonunda dansöz çıkıyor. Ben bunu değiştirdim. Onların ilgisini çekecek tiplemeler yapıyorum. Dev adamımız var bizim. Oduncu Himmet "Oniki Dev Adam" şarkısıyla geliyor perdeye. Karagöz gerektiğinde izleyiciyle konuşuyor, sohbet ediyor.
Nasıl tepkiler aldınız?
İlk zamanlar şaşırdı izleyiciler. Ancak olumlu tepki verdiler.
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
İletişim
Business
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
