|
 |
|
|
Sözcük dedektifliği
Okullar bizi, bilgilenmenin dışında, bir meslek sahibi de yapmaya programlanmış eğitim kurumlarıdır. Eğitim kurumlarının bir hedefi vardır; başarı. Öğrenim yaşamı içinde başarısızlığın yeri yoktur. Her şey yaşamda başarıya göre hedeflenir.
* * *
Sözlüklerde "başarı" sözcüğünün karşısında; başarı gösteren kişi diye yazıyor. Eski deyişle, muvaffakiyetli insan. Ama biz sözcüğün bugünkü karşılığıyla değil, etimolojisiyle ilgileniyoruz. Yani, sözcüğün hangi kökten geldiğini, ne gibi bir değişime uğradığını, nasıl evrelerden geçerek bugünkü biçimini aldığını inceleyen kök ya da köken bilimiyle....
* * *
Başarı sözcüğü köken olarak "baş-arı" ve "baş-er" köklerinden gelmektedir. Kovanlarda "baş-arı"ya, "arı beyi" ya da "kraliçe" denir. Adı "bey" olmasına karşın "arı-bey" dişidir. Görevi arı türünü çoğaltmaktır. Kovanlarda arı bey için her zaman ona ayrılmış özel bir yer vardır. Yani özel arı bey odası. Bir arı-bey, yani kraliçe hanım, günde iki üç bin yumurta yapar. İşçi arılar, arı beyi, yani sözcüğün kökenini oluşturan baş arıyı, özel olarak hazırladıkları balözüyle beslerler. Yani sizin anlayacağınız, o sürekli yumurtlar, işçi arılar da onu besler. Tabii bu arada onu besleyen işçi arıları da asker arılar korur. Sonuçta kovanı oluşturan arı ailesinin başı, baş-arıdır. Baş-arı olmadan bir kovan ailesi çoğalamaz, bal yapamaz ve soyunu devam ettiremez. Başarı, baş-arı olunca elde edilir. Başarabilmek için baş-arı olmak gerekir.
* * *
Baş-er için de aynı şeyleri söyleyebiliriz. Askeri rütbelerin adlandırılışı da arılardan esinlenilerek üretilmiştir. On kişinin başı olana onbaşı, yüz kişinin başı olana yüzbaşı, bin kişinin başı olana da binbaşı dendiği gibi.
* * *
Atasözleri içinde baş olmak, başarıyla özdeşleştirildiği için ebeveynler çocuklarına şöyle öğüt verirler: "Bir baş ol da, istersen soğan başı ol." Deyimler sözlüğünde kişilikler ya da karakterler tanımlanırken, kullanılan sözcüklerin ya da deyimlerin pek çoğu "baş" sözcüğüyle başlar. Örneğin, baş belası, başına buyruk, başıbozuk, başına devlet kuşu konmak... Öylesine çok ki, bir ev sahibi olmakta bile, "Başını sokacak bir yer buldu," deyimi kullanılır.
* * *
Aslında başarmak ya da başarı sözcüğü, yani baş-arı, önder olmanın karşılığı, en baştaki olmanın tanımı.
Buna göre kovandaki ne asker arılar, ne de erkek arılar başarılı değiller. Başarı, yalnız baş-arının. Oysa, kovanda bile herkesin baş-arı olması olanaksız. O kadar arı içinde yalnızca bir tanesi bu unvanı alabiliyor.
Demek ki, başarı sözcüğü bugünkü kullanıldığı anlamın karşılığı değil. Başarılı olmak için baş-arı olmak gerekmiyor. Çocuklarımızın başarılı olmasını istiyorsak, onları baş-arı olmaya değil, başarılı olmaya yönlendirmeliyiz.
* * *
Erkek arıların, bal özü ve çiçek tozu almak için özel organlarının olmadığını biliyor muydunuz? Belki inanmayacaksınız, onların iğneleri de yoktur. Demek ki, elimizi sokan arıların hepsi ya işçi, ya da asker arılar...
yural@milliyet.com.tr
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
İletişim
Business
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
