|
 |
|
|
Türk şehri Samerra
Bombalandı ve tank paletleri altında ezildi Samerra. Dünya sanatına kaynaklık etmiş hangi Türk süslemeleri nasıl talan edildi henüz bilmiyoruz. Bilebildiğimiz kadarıyla Samerra testusuna buyur ola bu hafta...
Kentkıyım Testus
Türklerin İslam dünyasında ilk görünüşü Abbasiler zamanına ve MS 830 yıllarına rastlar. Ünlü Halife Harun Reşit'in ölümünden sonra çıkan bezdirici taht kavgası yüzünden Halife Mutasım cengaver Türklerden ordu kurmaya yönelir. Kendi güvenliğini sağlamak amacıyla... Kalabalık ve kavgacı bir kent haline gelen başkent Bağdat'ta Türk atlıları ile halk arasında çıkan bir kavgayı bahane ederek yeni bir kent kurmayı kafasına koyar. Ve bunu Türk komutanlarla birlikte gerçekleştirir. Arı kovanına dönen Bağdat oğul verir. 100 kilometre kuzeyde, Bağdat-Musul yolu arasında yeni bir koloni, yeni bir şehir, yeni bir saray, yeni bir ordugah ve yeni bir başkent böyle doğar: Samerra! Tarihsel kaynaklar ve arkeolojik araştırmalar İslam dünyasına Türk kültür ve sanatının bu yolla girmiş olduğunu söylüyor!
Irak'taki Türk kültür ve sanatına o denli yabancılaşmışız ki... Örneğin, gazetelerimiz ve televiyonlarımız şehrin adını Türkçe değil İngilizce söylüyor. Orası Samarra değil, Samerra. İslam dünyasının en büyük arkeolojik alanı kabul edilen Samerra'nın öyküsünü sunacağım bugün. Ekim ayının başında... Yaklaşık 3 bin Amerikan ve kendi halkına karşı savaşmak üzere yeni eğitilen bin Iraklı askerin... Uçakla bombalayarak, tanklarla ezerek o büyük kalıntının bir köşesinde yaşamaya çalışan bugünün Samerra'sına ilk kez girildi. Tekrarlanan kentkıyım örneği olarak nasıl Telafer'de yaptılarsa burada da üç gün su ve elektik kesildi! İnsanlar susuzluktan kırıldı. Peki şehir nasıl öldürülüyor? Bu testusu hazırlarken Samerra hakkındaki derin bilgisinden yararlandığım
ODTÜ'den hocam, mimar, Prof. Yıldırım Yavuz, antik Samerra'nın genel görünüşünün kum tabakasının altında yatan bir kent olduğunu söylüyordu. Ağır tank paletleri ve yoğun bombalama bu koruyucu tabakayı silkeleyince neler yok oldu? Dünya sanatına kaynaklık etmiş hangi Türk süslemeleri nasıl talan edildi kimse bilemiyor henüz... Bilebildiklerimizle Samerra testusuna buyur ola bu kez de...
1- MS 836 yılında Halife Mutasım tarafından Abbasi hizmetindeki Türk askerleri için "ordugah şehir" olarak kurdurulmuş olan Samerra kentinin temelleri hangi Türk komutan tarafından atılmıştı?
a. Bayık Bey
b. Alp Tigin
c. Aşnas
d. Boğa
2- Samerra ne demekmiş kestirebilir misiniz?
a. Tabii ki Sümerlerle ilgili, Latince "Sumere"den geliyor.
b. Halifenin şehrine "Surra Man Ra'a" dediler, Arapça "Gören çok hoşlanır" demek.
c. Süryanice Sumra, kasaba anlamında.
d. Rivayet muhtelif, Samerra tam olarak çıkarılmayı bekliyor.
3- Özellikle Abbasi yönetimi sırasında Türklere niçin büyük rağbet vardı?
a. İslam partileri arasındaki kavgalara bulaşmıyorlardı.
b. Türklerin meşgul olduğu sporlar hep savaşla ilgiliydi. Ata binmek, cirit oynamak, güreş, okçuluk, kılıç, gürz ve matrak talimi, hışt atmak, koşu, tokmak oyunu, av gibi sporlar...
c. Üzengiyi icat etmiş olan Türklerin at üzerinde savaş maharetleri çok fazlaydı. At üzerinde giderken geriye dönüp geriye ok atabiliyorlardı. Henüz okçuluk sanatını bilmeyen Arap askerlerine eğitim yaptırabiliyorlardı.
d. Hepsi.
4- 50 yıl süren başkentliği sırasında Samerra'dan yedi halife geldi geçti. Mimariye meraklı halifelerdi bunlar. Hiçbiri bir öncekinin sarayında oturmadı. Yeni saraylarla ve askeri kışlalarla Samerra kenti hangi nehir boyunca salkım saçak büyüdü?
a. Maveraünnehir
b. Zapazap suyu
c. Dicle
d. Fırat
5- Türklerin Samerra'da bıraktıkları eşsiz kültür mirasının en önemli sivil mimarlık eserlerinden biri Cevzak Sarayı, diğeri ise İslam dünyasının en büyük camisi sayılan 100 bin kişilik Mütevekkiliye Camisi. Mimarlık tutkunu Halife Mütevekkil tarafından yaptırılmıştır. Caminin dışında bulunan kare tabanlı ve helezon şeklinde yükselen rampalı minare ilk kez burada görülmüştür. Bu minarenin adı nedir?
a. Yivli minare
b. Malviya
c. Zigurat
d. Mukarnas
6- Samerra'da Türklerin getirdiği mimarlık öğeleri, aşağıdakilerden hangisidir?
a. Türbe
b. Samerra alçısı
c. Türk kemeri denen sivri kemer
d. Hepsi
7- Samerra'nın saray ve evlerinde bulunan süslemeler arasında mermer tozu ve alçı karışımıyla yapılan kabartmalar önemli bir yer tutar. Yoncamsı şekillerden, palmet arabesklerden, helezonlardan oluşan süslemelerin kaynağı neresidir?
a. Altay yöresindeki eski Türk sanat eserleri
b. İskit tunç ve altın işleri
c. İç Asya bölgesindeki Türk eserleri
d. Hepsi
8- Samerra'nın kuruluşundan sadece 30 yıl sonra yine bir Türk tarafından yaptırılan Kahire yakınındaki Al Askar bölgesinde bulunan caminin süslemelerinde aynı teknik ve anlayışla işlenmiş alçı işlerini ve kapı kanatlarını görebilmekteyiz. Kim bu Türk?
a. Kaşgarlı Mahmut
b. Gazneli Mahmut
c. Tolunoğlu Ahmet
d. Bağdatlı Ruhi
9- Amerikalı bir yazarın 1934 tarihli "Samerra'da Randevu" adlı romanının başında İngiliz yazarı Somerset Maugham ağzından bir öykü anlatılır. Bağdat'ta bir tacirin hizmetkarının ödü kopmuştur. Çünkü Azrail'i görmüştür. Tacirin atını ödünç alıp panik içinde Bağdat'ı terk eder. Doğru Samerra'ya... Tacir Bağdat çarşısında Azrail'le karşılaştığında adamımı niye korkuttun diye sorar. Azrail ise, onunla Samerra'da bu akşam randevum vardı, burada ne arıyor diye esas ben hayret etmiştim, der. Öykünün yer aldığı bu romanın yazarını kestirebilecek misiniz?
a. Ernest Hemingway
b. John O'Hara
c. William Faulkner
d. Kurt Vonnegut
10- Samerra'da yedi halifenin art arda yaptırdığı saraylar yaşamasanatının en gelişmiş örneklerinden oluşuyordu. Özellikle "Ciharbağ" adlı bahçeler kaskatlar halinde Dicle sahiline iniyordu. Peki, "Ciharbağ" ne demekmiş acep?
a. Ciğerimin köşesi
b. Ceviz bağı
c. Cennetin meyveleri
d. Çarbağ da denir, dört bölümden oluşan dikdörtgen bahçe
11- Samerra Şiilerin ziyaretgahıdır. Çünkü 12 imamdan biri MS 867'de orada doğmuştur. Muhammet Mehdi adlı bu imam imamların kaçıncısıdır?
a. İkinci
b. Üçüncü
c. Yedinci
d. On ikinci
Yanıtlar: 1) c. 2) d, 3) d, 4) c, 5) b, 6) d, 7) d, 8) c, 9) b, 10) d, 11) d.
Yazara e-mail
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
İletişim
Business
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
