|
|
|
 |
|
|
Dört bacaklı bütçe
Maliyecilerin 2005 bütçe tasarısı için kullandıkları bir deyim var: 'Bütçe paklandı.' Sadeleştirilerek şeffaflığı artırılan bütçeye yandaki 4 özel tablo renk veriyor. Eğer bu tablolardan birinin rengi bozulursa 2005 bütçesi akça pakça olmaktan çıkacak
'Beşeri sermaye'ye yatırım yok
Mali toparlanmanın en büyük göstergelerinden biri kabul edilen sosyal harcamalar geçen beş yıldaki artış eğilimini 2005 yılında da sürdürecek. Ancak tablonun detayına bakıldığında bazı çarpıklıklar hemen göze çarpıyor. 'İnsana yatırım' diye tanımladığımız eğitim harcamaları toplumun taleplerini karşılamaktan çok uzak; artış değil azalma eğilimi gösteriyor. Hükümet eğitim hizmetlerine ayrılan ödenek tutarının 2004 başlangıcına göre yüzde 22.6 oranında artırılarak 18.9 milyar YTL'ye çıkarılması teklif etti. Artış oranı yüzde 8.1 olarak belirlenen deflatör rakamının üstünde. Bununla birlikte eğitim hizmetlerine ayrılan payın gayrisafi milli hasılaya (GSMH) oranı yüzde 3.9'la 2004'ün de altında kalacak. Sosyal güvenlik açıklarının tempolu artışı ise dikkat çekici.
5 katrilyonluk vergi kılıcı
Ekonominin yüzde 5, fiyatların ise ortalama yüzde 8.1 artacağı varsayımına dayanılarak önümüzdeki yılın vergi geliri yüzde 18.4 oranında artırıldı, tahmin rakamı 118 katrilyon 950 trilyon lira (118.9 milyar YTL) olarak belirlendi. Buna göre toplam vergi gelirlerinin GSMH içindeki payı yüzde 23.7'den yüzde 24.7'ye yükselecek. Yani halkın üzerindeki vergi yükü artacak. Aradaki bir puanlık farkın anlamı ise önümüzdeki yıl 5 katrilyon lira daha fazla vergi ödeyeceğimiz. Bu rakam doğrudan vergi zammı ya da zam anlamına gelmiyor. Ancak rakamın tutmayacağı görülürse Maliye "her türlü müdahale senaryosunu" şimdiden hazırlamış durumda.
Vergi hesabı tutmazsa program çöker
IMF destekli 3 yıllık yeni istikrar programı ve 2005 bütçesi kamu ekonomisinin faiz hariç milli hasılanın yüzde 6.5'u oranında mali fazla (FDF) vereceği kurgusu üzerine hazırlandı. Konsolide bütçe yüzde 6.5'luk orana milli hasılanın yüzde 5'i kadar katkıda bulunacak. FDF hedefinin tutturulmasında başta vergi olmak üzere kamu gelirlerin göstereceği uyumun hayati önemde olduğu dikkate alınarak bu yıl 21.1 önümüzdeki yıl 24.1 milyar YTL, FDF üretilecek. Tabloda faiz dışı harcamalar ile gelirler arasında gölgeli bölge tek taraflı olarak yukarı ya da aşağıya doğru genişlerse yeni istikrar programı başarısız sayılacak.
Özel sektör sırat köprüsünde
2005 bütçesinde faiz dışı harcamalar (FDH) enflasyondan arındırıldığında (reel olarak) artış gösteriyor. Devlet önümüzdeki yıl 15 katrilyon lira daha fazla FDH yapacak. Harcama artışındaki aslan payını ise yedek ödenek, hızlandırma ödeneği gibi kalemlerle takviye edilecek olan yatırım kalemi alıyor.
Yılsonuna kadar 10.4 katrilyon liraya ulaşacağı öngörülen yatırımın ekonominin geneli üzerindeki etkileri şimdiden ölçmek güç. Faiz dışı harcamaların özel sektörü tetikleyici (take off) ya da piyasadan kovan (crowding out) sonuçlar üretmesi mümkün. Toplam gelirin sermaye sahipleri arasındaki denge devletin kartları yeniden dağıtmasıyla değişecek. Örneğin müteahhitlerin işleri açılacak, devletin otomotiv sektöründen aldığı araçların sayısı yükselecek.
| Harcamalarının GSMH içindeki payı (%) | | Yıllar | Konsolide bütçe | Faiz dışı harc. | | 2000 | 36.1 | 19.8 | | 2001 | 44.2 | 20.9 | | 2002 | 40.2 | 21.4 | | 2003 | 37.2 | 20.8 | | 2004* | 33.6 | 19.8 | | 2005** | 32.3 | 20.6 | |
(*) Gerçekleşme tahmini
(**) Program hedefi
Bütçenin 'ilk'leri
Yeni Türk Lirası cinsinden hazırlanan 2005 bütçesinde katrilyon ifadeleri bulunmuyor. Devlet 2005 yılında 153.5 milyar YTL harcama yapacak. Harcamanın 124.3 milyar YTL'lik bölümü vergi ve diğer gelirlerle finanse edilirken, açık tutarı dış kaynak ya da borçlanmayla finanse edilecek.
2005 bütçesi son 'yıllık bütçe' olacak. 2006'dan itibaren 3 yıllık orta vadeli bütçe dönemi başlayacak. 2006 - 2007 ve 2008 yıllık bütçeler 3 yıllık bütçeye göre şekillendirilecek. Örneğin 2008 yılında memur maaş aylıklarının ne kadar artırılacağını üç aşağı beş yukarı 2006 yılında öğrenme imkânı olacak.
Bütçe ilgisiz maddeler temizlendiği için hafifledi. Genel bütçe kanun tasarısında 11 madde tamamen, 6 madde yüzde 50, 2 madde yüzde 75 oranında küçültülerek madde toplamı 51'den 40'a çekildi. Katma bütçede ise 5 madde tamamen, 1 madde yüzde 80 oranında çıkarıldı.
Yeni eklenenlere rağmen toplam madde sayısı 14'ten 12'ye indi.
Türkiye ekonomisinin 2005 yılında yüzde 5 oranında büyüyeceği programlanırken, sabit fiyatlarla toplam kaynaklar yüzde 3, sabit sermaye yatırımları yüzde 10.5 oranında artacak. İhtiyaç duyulan dış kaynak miktarı ise 7.6 katrilyon lira olarak belirlendi.
|
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
İletişim
Business
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
