|
|
|
 |
|
|
Cumhuriyet
Sözün Ötesi / Mustafa Tanyeri
Cumhuriyet'in 81. yılını büyük bir coşku ile kutluyoruz. Türk gençliği Atatürk'ün emanetine sımsıkı sarılıyor. Monarşinin ve diktatörlüğün hüküm sürdüğü bazı ülkelerin korku ve zulme dayalı rejimleri altında ezilen halklarını gördükçe demokratik ve laik cumhuriyet ilkelerinin ne denli önemli olduğu bir kez daha anlaşılıyor.
* * *
Ülkemizde mutlakiyetten parlamenter rejime geçiş 1877 seçimleri sonunda gerçekleşmiştir. O tarihte henüz bir seçim kanunumuz yoktur ve hükümetin belirlediği kontenjanlar dahilinde il meclisleri o dönemin mebuslarını (milletvekilleri) seçmektedir. Padişah tarafından atanan bir Ayan Meclisi ve seçimle gelen Mebusan Meclisi meşrutiyetin parlamentosunu oluşturmaktadır. Birinci meclisin ilk işi hemen bir seçim kanunu hazırlamak olmuştur. Ancak, ilk seçim kanununu bu meclisin dağılmasından sonra kurulan ikinci meclis çıkarmıştır.
1908 seçimleri bu kanuna göre yapılmıştır. Milletvekili adaylarının Türkçe okuma ve biraz da yazmayı bilmeleri yetmektedir. 25 yaşını dolduranların aday olduğu seçimlerde 18 yaşını dolduran Türk tebaasındakiler ikinci müntehipleri (seçmen), onlar da milletvekillerini seçmiştir. Yani bugün tartışılan iki dereceli seçimler daha o zamanlarda yapılmaktadır. Ayrıca, milletvekillerinin o ilin halkından olma zorunluluğu vardı. Seçimler tüm yurtta aynı gün yapılmıyordu. Bu koşullarda 1919 seçimine kadar olan süre içinde üç meclis daha kurulmuş ve 1919 seçimiyle kurulan altıncı meclis son Osmanlı meclisi olmuştur.
* * *
Son Osmanlı meclisinin İstanbul'un işgalinden hemen sonra feshedilmesiyle birlikte Anadolu'ya kaçan 89 milletvekili Ankara'da toplanmıştır. İl meclisleri boş olan yerler için yeni milletvekilleri seçmiş ve 23 Nisan 1920'de Ankara'da 337 milletvekilinin katılımı ile birinci Büyük Millet Meclisi toplanmıştır. Bu meclis, Türk insanının kaderini değiştirecek büyük bir tarihi sorumluluğu omuzlarına alarak milli mücadeleyi yürüten ve saltanatı kaldıran meclistir. Seçim kanununda yapılan bir değişiklikle her 20 bin erkek nüfusun bir milletvekili çıkarması ve 18 yaşını bitirmiş erkeklerin seçme hakkına sahip olması kararlaştırılmıştı. Bolu Milletvekili Tunalı Hilmi Bey'in kadınlara da seçme hakkı verilmesini isteyen önergesi kabul edilmemişti.
* * *
Büyük zafer ile Lozan Barış Antlaşması arasında kalan sürede yapılan 1923 seçimi sonucunda kurulan ikinci Büyük Millet Meclisi Cumhuriyet'i ilan eden ve Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ü de ilk cumhurbaşkanlığına seçen meclistir. Türk milleti, bugün hür ve bağımsız bir devlet olarak modern Türkiye'nin temellerini atan ve zor koşullar altında cesaret ve fedakarlık örneği göstererek Atatürk'ün yanında yer alan ilk temsilcilerini şükranla anmaktadır.
* * *
Egemenliğin kayıtsız şartsız milletin olduğunu kabul eden laik Cumhuriyet'in ve demokrasinin her koşul altında korunması, bu uğurda büyük mücadeleler veren insanlara bugünkü nesillerin borcudur.
Cumhuriyetimizin 81. kuruluş yıldönümü ulusumuza kutlu olsun.
egespor@milliyet.com.tr
|
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
İletişim
Business
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
