|
Çankaya
Bugünün önemini unutmayınız. Hiç olmazsa bugün kapınıza bayrak asmayı unutmayınız. Bugünlere kolay gelinmedi...
Cumhuriyet Bayramı yaklaşırken Falih Rıfkı Atay'ın "Çankaya" adını taşıyan iki ciltlik "Atatürk Devri Hatıraları"nı kütüphanenin rafından indirir, belli bölümlerini tekrar tekrar okurum.
Falih Rıfkı, 11 Eylül 1923 tarihinde Gazi'nin Meclis'teki odasında olan biteni nakleder:
"Gazi dedi ki:
"- Cumhuriyet ne demektir? Kamusa baktım, "chose publique" kelimeleriyle tercüme edilmiştir. Bizde manası ne olmalı?
"Gazi'nin, sözü hangi bahis üstüne getirmek istediği belli idi. Kanun - u esaside yeni hükümet şeklini açıkça göstermek sırası geldiğini söyleyen Sabri Bey:
"- Mesele bugünkü vaziyetin ifade edilmesinden ibarettir, dedi.
"Yunus Nadi: "- Bunu en kuvvetli zamanımızda yapmalıyız, diye söze karıştı.
"Gazi kalemini masaya vurarak:
- En kuvvetli zamanımız bugündür, dedi.
"Sonra yeni Kanun - u Esasi'nin kendi niyetine göre ilk maddesini okudu: "Türkiye Cumhuriyet usulü ile idare olunur bir halk devletidir."
"Nihayet yakında cumhuriyetin ilan olunacağını Meclis'te Mustafa Kemal Paşa'nın ağzından işitiyorduk."
Ve Cumhuriyet 23 Ekim 1923'te oylandı.
Ondan sonrasını Falih Rıfkı şöyle anlatır:
2 Mart 1924'te grup toplantısı yapılarak yeni kararlar verilecek ve 3 Mart'ta, Türkiye'yi ortaçağa bağlayan bütün köprüler atılacaktı.
3 Mart 1924 inkılabı İkinci Büyük Millet Meclisi'ne şu üç teklif ile gelmiştir:
(1) "Hilafetin ilgasına ve hanedan - ı Osmani'nin Türkiye haricine çıkarılmasına dair Şeyh Saffet Efendi ile elli arkadaşının teklif - i kanunisi."
(2) "Şer'iye, Evkaf ve Erkan - ı Harbiye vekaletlerinin ilgasına dair Siirt mebusu Halil Hulki Efendi ve elli arkadaşının teklif - i kanunisi."
(3) "Tevhid - i tedrisat hakkında Saruhan mebusu Vasif Bey ve elli arkadaşının teklif - i kanunisi."
3 Mart 1924 inkılabın başlangıcı idi. 1924 Nisan'ında şer'iye mahkemeleri kaldırılarak, öğretim birliği gibi, adalet birliği de temin olunacaktı. 1925 Ağustos'unda şapka giyilecek, aynı yılın kasım ayında tekkeler kapatılacaktı. Medeni Kanun, yeni cemiyetin temellerini atacaktı. Nihayet 1928'de Anayasa tadilleri ile devlet tamamiyle laikleşecek ve aynı yıl Latin yazısı kabul edilerek inkılap eseri tamam olacaktı.
Demek ki, inkılap devri eğer Cumhuriyet ilanını başlangıç alırsak, 29 Ekim 1923'ten 3 Kasım 1928'e kadar beş yıl bir ay sürmüştür.
Cumhuriyet'i, Mustafa Kemal'in yaptıklarının değerini anlamak için Çankaya'yı okuyunuz.
guras@milliyet.com.tr
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
İletişim
Business
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
