|
 |
|
|
İzmir'in umumhane derdi
Dünden Bugüne / Sabri Yetkin
Gazetelerde Alsancak'ın asayiş ve fuhuş sorunlarının haber yapıldığını, böyle bir durumun kentin bu prestijli semtine yakışmadığı yorumunu sık sık okumuşsunuzdur. Bu sorun, yaklaşık 100 yıl önce de yaşanmış, ciddi tartışmalara neden olmuştu. İzmir'in en önemli özelliği, liman kenti olmasıdır. Uzun deniz yolculukları yapan gemiciler, yolcular, kıyıya ulaştıklarında, "bazı yerleri" ararlardı. Bu yüzden dünyanın bütün limanlarında umumhaneler açılmış ve icra-yı sanat etmişlerdir.
1860'lı yıllarda İzmir'in ticaret hacmi gelişince, deniz trafiğinde ciddi bir artış yaşanmıştı. Kordon'un dolgusu yapılmadan önce "Sahiliye Caddesi"ndeki (daha sonra 2. Kordon) liman bölgesinde umumhaneler açılmıştı. Burası derme çatma binalardan oluşan, tipik liman çirkinliğinin yaşandığı bir yerdi. 1876'da Kordon'un tamamlanmasıyla, burası lüks otellerin, kulüplerin, sinemaların, tiyatroların, iş merkezlerinin inşa edildiği, lüks yaşantının oluşturulduğu, kentin prestijli bir merkezine dönüşmüştü.
Madam Julia'nın Evi
Umumhaneler İkinci Kordon'a cepheli Alman Postanesi'nin karşısındaki sokaktaydı. Maltızlar Mahallesi olarak anılan umumhaneler 2. Kordon'dan, İngiliz İskelesi'ne kadar uzanmaktaydı. Nail Moralı anılarında İkinci Kordon'daki umumhanelerin en meşhurlarının "Maison Dorée" ve "Madam Emé", en lüks randevuevinin ise İngiliz İskelesi'ndeki "Madam Julia'nın Evi" olduğunu anlatır.
Yaklaşık 50 sene Maltızlar'da icra-yı sanat eden umumhaneler hakkında şikayetler oluşmaya başlamıştı. 1908'de tüccarlar ve ahali Valilik'ten umumhanelerin kapatılmasını istediler. Vali Faik Paşa konuyu polis müdüriyetine aksettirmiş ve bu konunun halledilmesini istemiştir. Polis Müdürlüğü hazırladığı bir raporu 1909'da Dahiliye Nezareti'ne sunar. Raporda, çok önemli ticaret merkezi ve şehrin en itibarlı yeri olan bölgede umumhanelerin artmasıyla namuslu insanların uzaklaştığı, deniz yoluyla İzmir'e gelenlerin ilk gördüğü yerin fuhuş merkezi olmasının caiz olmadığı işlenmiştir.
Umumhane konusu bir anda İzmir'in önemli sorunlarından biri haline gelmişti. Polis Müdüriyeti'nin çalışması üzerine, umumhane işletmecileri bir araya gelerek protestoda bulunmuş, toplu dilekçelerini Valiliğe arzetmişlerdir. Dilekçe, dönemin siyasal atmosferine uygun olarak kaleme alınmış, II. Meşrutiyete ve Kanun-u Esasiye'ye (anayasa) atıfta bulunarak; "hürriyet-i şahsiye (kişi özgürlüğü)" ve "masuniyet-i meskene (konut dokunulmazlığı)" taarruz edildiği iddia edilmiştir. Bakkal, gazino ve meyhaneci esnafı ise, umumhanelerin faaliyetlerini sürdürmelerini talep etmişlerdir.
Umumhane işletmecileri adına Artin Ekizler, Dahiliye Nezareti'ne dilekçeler yazmıştır. Ekizler dilekçelerinde şu görüşlere yer vermişti: "Öncelikle umumhaneler yüksek tabakaya hizmet eden lüks evlerdir. Buraları utanılacak yerler değildir. Ben evimi yıllık 700 liraya umumhanecilere kiraya verdim. Bunun karşılığında hazineye yılda 120 lira vergi ödüyorum. Buralar kapatıldığı takdirde, kira alamayacağım için aç kalırım. Vergimi ödeyemeyeceğim için hazine de zarara girecektir."
Son nokta konuyor
Umumhaneler konusunda son noktayı Şura-yı Devlet koymuş ve 2 Mart 1909 tarihli kararıyla 2. Kordon'daki umumhanelerin, mezarlık, mabet ve okullara uzak bir yere taşınmasını kararlaştırmıştır.
Polis marifetiyle umumhaneler Sakızlılar Mahallesi'ne nakledilmiştir. Ancak Müslim Salih adındaki bir İzmirli'nin 31 Mayıs 1909 tarihinde verdiği bir şikayet dilekçesinden anlamaktayız ki, nakil işi savsaklanmış, umumhaneler 2. Kordon'da faaliyetlerini sürdürmüştür. Polis de bunlara göz yummuştur. Kent merkezindeki fuhuş ve umumhaneler sorunu 1915'e kadar devam etmiş ve dönemin Valisi Rahmi Bey'in kararlı tutumuyla, umumhaneler Kemer'deki bugünkü yerine taşınmıştır.
ege@milliyet.com.tr
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
İletişim
Business
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
