|
 |
|
|
İhracat ve borçta avantaj
EKONOMİ SERVİSİ
Son günlerde doların euro karşısında tarihinin en düşük seviyelerini görmesi 'dolarize' olmuş Türk ekonomisine de olumlu ve olumsuz etkiler yapıyor. Örneğin; parasını dolar cinsinden mevduata yatıranlar, euroyla tüketim malı ithal edenler bu değişimden zararlı çıkanlar... Ancak dış borçlarda ve ithalatta dolar, ihracatta euronun ağırlığı, Türkiye ekonomisinin bugün için avantajı. Bir de hep kaybedenler var: Ücretli kesim.
Her ne kadar dolardaki düşüşün ellerinde büyük paraları bulunan fonların ABD'den Türkiye'nin de dahil olduğu gelişmekte olan ülkelere kaymasına, ülkelerin döviz açıklarını finanse etmesine imkân tanısa da paritedeki düzeltmeyle birlikte bunun terse dönme olasılığı unutulmamalı. Döviz girişleriyle birlikte değerli olduğu düşünülen TL'nin daha da değer kazanacak olması, gelecek dönemlerde hem dış ticaret hem de cari açık için ciddi bir sorun yaratabilir. Paritede euro lehine hareketin Türkiye ekonomisinin bazı dengeleri üzerindeki etkileri şöyle özetlenebilir:
Dış ticaret olumlu etkileniyor
Paritenin euro lehine hareket etmesi Türkiye'nin dış ticaretini olumlu etkiliyor. Türkiye'nin 45 milyar dolarlık ihracatının kabaca yüzde 60'ı (27 milyar dolar) euro kullanan ülkelere yapılıyor. 70 milyar dolarlık ithalatın yüzde 60'ı (42 milyar dolar) ise dolar bazında. Düşen dolar ithal edilen girdilerin maliyetlerini düşürüyor, euro ile mal satan ihracatçıların fiyatlarını artırıyor. Bu da ithal girdi kullanan ihracatçıların daha düşük maliyetle daha yüksek fiyata satma olanağı sağlıyor.
Paritenin dış ticarete olumlu etkisi şöyle bir örnekle açıklanabilir: Eğer dolar ile euro birbirine eşit olsaydı (parite 1) Türkiye 27 milyar dolarlık euro bazlı ihracatı için 27 milyar euro kazanabilecekti. Ancak euro dolar paritesi 1.30 olduğu için kazanç 35.1 milyar euro oldu. 42 milyar dolarlık ithalatta parite 1.3 olduğu için ödenen fatura ise 54.6 milyar euro olabilecekti. Bu varsayımla; Türkiye ithalatı dolar, ihracatı euro bazlı olduğundan olumsuz sinyaller veren dış ticaretinde az da olsa pariteden olumlu etkilenecek.
Ancak konuya euro bölgesi açısından bakıldığında; değer kazanan euro, bölgede büyümeyi düşürücü etki yapacak. Bu, bölgenin yaptığı ithalatı kısıcı bir etki yaparsa Türkiye'nin euro bölgesine olan mal satışları azalabilir.
Euro yatırımcısı kazandı
28 Ekim itibariyle bankalardaki 51 milyar 646 milyon dolarlık döviz mevduatı var. Bunun yüzde 60.2'si (31 milyar 67 milyon dolar) dolar, yüzde 37.2'si (19 milyar 224 milyon dolar) ise euro cinsi mevduatlardan oluşuyor. Paritede euro lehine yükseliş bankalarda mevudatı olanların kazançlarını, bankaların ise döviz yükümlülüğünü artırıyor. Ancak bankalar euro cinsinden topladığı mevduatı genellikle euro cinsi varlıklara (kredi ya da eurobond vb.) yönlendirip risklerini ortadan kaldırıyor. Eğer fazla euro riski almışsa vadeli euro işlemiyle bu riskini azaltıyor.
Tasarruf sahipleri açısından ise euroya yatırım yapanlar daha iyi durumda. Yılbaşıdan bu yana parasını euroda tutanlar enflasyonun üzerinde getiri elde ederken dolara güvenenler üzüldü. Dolar cinsi mevduat hesabı açtıran biri, kur kazancı ve faizle birlikte yüzde 6.9 getiri sağlarken euroya yatıran yüzde 10.6 kazandı. İlk 10 ayda enflasyonun yüzde 9.95 olduğu düşünüldüğünde dolara yatıran reel olarak yüzde 2.8 kaybederken euroya yatıran yüzde 0.6 enflasyonun üzerinde getiri sağladı. Paritedeki bu artışın sürmesi durumunda euroya güvenen mudiler kazanmaya, dolara güvenenler de kaybetmeye devam edecek.
Artan kurlar ücretliyi eziyor
Türk Lirası, paritedeki değişmelerde diğer dövizlerden farklı hareket ediyor. Eğer euro dolar karşısında değer kazanırsa; hem dolar hem de euro TL karşısında değerleniyor.
Hem dolarda hem de euroda yaşanacak artış zaten baskı altında tutulan reel ücretlerin dolar ve euro bazında daha da gerilemesine neden olacak. Ancak Merkez Bankası'nın dediği gibi "İstihdamda artışla birlikte reel ücretlerde yukarı doğru bir hareket yaşanırsa" ücretlerdeki kur etkisi azalabilir. Yine de kurlardaki hareketin faturasının hep sabit gelirlilere kesildiği düşünüldüğünde reel ücretlerin düşme olasılığı daha ağır basıyor. Yılbaşında 318 milyon lira olan net asgari ücret 228 dolar, 181 euro ediyordu. Bugün ise asgari ücret 219 dolar, 168 euro. Paritedeki artış euro lehine bir durum doğurduğundan asgari ücrette dolar bazlı erime yüzde 4, euro bazlı erime yüzde 7 oldu. Her iki halde de kurlardaki yükseliş ücretlerin hem dolar hem de euro bazında eritiyor.
Değerli euro dış borcu düşürdü
Türkiye'nin dış borç kompozisyonunda ağırlığı dolar oluşturuyor. Yılın ikinci çeyreği itibariyle oluşan 148.2 milyar dolarlık dış borç stokunun yüzde 49.3'ü (73 milyar 140 milyon dolar) dolar, yüzde 31.7'si (46 milyar 933 milyon dolar) euro cinsinden olduğu açıklandı. Kompozisyonda doların ağırlığı son üç yıldır iki puan artmış. Dolayısıyla dolardaki değer kaybı kompozisyonun dolar lehine olması nedeniyle sonuca olumlu yansıyor. Örneğin, 148.2 milyar dolarlık borcun euro dolar paritesi 1.30 olduğu varsayımıyla euro karşılığı 114 milyar euro oluyor. Dolar, euro karşısında değer kazanıp parite 1.20'lere gerilerse borç 123.5 milyar euroya çıkacak. Yani paritedeki 0.1 puanlık bir düşüş (doların değer kazanması) borçlarda 8.5 milyar euroluk bir artışa neden oluyor.
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
İletişim
Business
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
