|
 |
|
|
Büyümeyi sürdürmenin zorluğu
Geçtiğimiz yılın kasım ayı sonunda bir yıllık cari işlemler açığımız 15.7 milyar dolara yükseldi. Rekorlar yılı olan 2004 yılında cari açık rekorunu da kırmak üzereyiz. 2003 yılının aralık ayı dış ticaret açığının ve buna bağlı olarak cari açığın kasım ayından sarkmalar nedeniyle çok yüksek olduğunu dikkate alırsak, 2004 yılının sonunda cari açığın, kasımda ulaştığı, 15.7 milyar dolar seviyesini aşmayacağını, hatta bir miktar bunun altına gerileyebileceğini düşünüyorum. Ancak buna rağmen 2004 yılında cari açık hem değer olarak hem de GSMH'ye oran olarak resmi tahminleri aşarak rekor kıracak. 2004 yılının sonunda beklenen 293.3 milyar dolarlık GSMH dikkate alındığında cari açığın toplam hasılaya oranının yüzde beşi aşacağı görülüyor.
Kasım ayında net hata noksan ve kısa vadeli sermaye girişlerinin toplamındaki yılın üçüncü üç aylık döneminden itibaren gözlenen azalış eğiliminin yeniden artışa döndüğü dikkati çekiyor. Ancak bu artışlara eşit miktarda döviz varlıklarının da artması riski azaltabilir. Geçen yılın ekim ayında gözlenen doğrudan yabancı sermaye girişlerindeki azalma ise kasım ayında da sürmüş.
| Ödemeler dengesi büyüklükleri | | 12 aylık, milyar $ | 03-4.Ç. | 04-1.Ç. | 04-2.Ç. | 04-3.Ç. | 2004 Ekim | 2004 Kasım | | TOPLAM FİNANSMAN | 12.9 | 18.0 | 20.8 | 19.8 | 21.1 | 25.1 | | Doğrudan yatırımlar | 1.1 | 1.3 | 1.9 | 2.0 | 1.6 | 1.4 | | Portföy yatırımları | 2.6 | 4.7 | 4.8 | 3.6 | 4.4 | 5.3 | | Uluslar. Para Fonu kredileri | -0.1 | -1.1 | -2.2 | -2.6 | -2.6 | -2.7 | | Uzun vadeli yükümlülükler | 0.0 | 1.8 | 4.1 | 5.0 | 6.0 | 6.7 | | Kısa vadeli yükümlülükler | 4.3 | 4.8 | 7.0 | 7.8 | 7.2 | 8.5 | | Net hata noksan | 5.0 | 6.4 | 5.2 | 4.1 | 4.6 | 5.7 | | TOPLAM KULLANIM | 12.9 | 18.0 | 20.8 | 19.8 | 21.1 | 25.1 | | CARİ İŞLEMLER AÇIĞI | 7.9 | 10.2 | 12.1 | 14.0 | 14.1 | 15.7 | | Bankaların döviz varlıkları | -0.7 | 2.3 | 2.7 | 5.3 | 4.6 | 6.3 | | TCMB rezerv varlıkları | 4.0 | 4.5 | 4.4 | -0.3 | 1.6 | 2.1 | | Diğer varlıklar | 1.7 | 1.0 | 1.6 | 0.9 | 0.7 | 1.0 | |
Bir ekonomide büyümeyi başlatmanın onu sürdürmekten daha kolay olduğu bu gün iktisatçılar tarafından kabul gören bir husustur. Özellikle uzun süre potansiyelini kullanamamış ekonomilerde ekonomide bir rejim değişikliğine gidileceği izlenimi veren bazı reformların başlaması veya kısa vadeli sermaye girişlerinde yaşanan bir hızlanma büyüme ateşini yakabiliyor. Ama bunun saman alevi gibi olmaması için ekonomide verimlilik artışına dinamizm kazandıracak radikal ve meşakkatli kurumsal değişikliklere ve ekonominin dış şoklara karşı direncini artıracak politikalara ihtiyaç var.
Artan bir cari açık genellikle ekonominin dış etkilere daha açık hale gelmesi olarak algılanır. Çünkü büyüyebilmek için giderek artan oranda yabancıların tasarruflarını size borç olarak vermesine ihtiyaç duyarsınız. Ancak borcunuz arttıkça bunu sürdürmek giderek zorlaşır. Bu nedenle de GSMH'nin yüzde beşini aşan bir cari açık uluslararası piyasalarda endişeyle karşılanır.
Dünya ekonomisine baktığımızda ise bugün ABD'nin cari işlemler dengesi açığının ve bunun sürdürülmesinin temel bir baskı unsuru olmaya başladığı dikkati çekiyor. Bunun üç temel nedeni var. Birincisi, uzunca bir dönemdir ABD dünyadaki büyümenin motoru olmayı sürdürüyor. İkincisi, dünyada yaşanan ve gelişmekte olan ekonomileri coşturan likidite bolluğunun arkasında ABD'nin para politikası var. Üçüncüsü, son zamanlardaki değer kaybına rağmen ABD doları temel rezerv para olmaya devam ediyor.
Bunun sonucunda ABD ekonomisindeki gelişmelere dünyadaki duyarlılık bugüne kadar görülmedik bir biçimde artmış durumda. Özellikle parası hızla değer kazanan veya dış açığı yüksek olan ekonomilerde ABD'den gelen haberlerin yarattığı dalgaların boyu çok daha yüksek oluyor. Nitekim FED'in son açıklamasından sonra mali piyasaları en fazla dalgalanan yükselen piyasa ekonomileri Güney Afrika ve Türkiye olmuş.
Dünyada yaşanan bu konjonktürde, GSMH'sinin yüzde beşinin üstünde bir cari işlemler açığı olan bir ekonomide rahat olmak oldukça zordur. Son resmi beyanlar, cari dengedeki bozulmadan daha çok, ekonomide kırılganlık var diyenlerin hükümetin keyfini kaçırdığını gösteriyor. Başkalarının değerlendirmeleriyle uğraşmak yerine soruna odaklanmak ve bu durumu dengeleyecek gerekli tedbirleri vakit geçirmeden almak daha doğru olacaktır.
foztrak@yahoo.com
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
İletişim
Business
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
Bülten
