|
 |
|
|
İsrail ile enerjik bir dönem!
Botaş'ın (Boru Hatları ile Petrol Taşıma AŞ) doğalgaz kontrat devir ihalesinde geri sayım başladı, devler rakip "alanlarını" belirliyor. Botaş yönetiminden kontrat devirleriyle ilgili brifing alan 35 şirketten 18'i, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'ndan (EPDK) ihaleye girmek için dosya aldı.
Doğalgaz ithal yetkisini elinde bulunduran Botaş, bu imtiyazı, yasal statüsü tartışmalı bir biçimde de olsa, Rus doğalgaz devi Gazexport ve Gama ortaklığının oluşturduğu Turusgaz şirketiyle paylaşmıştı. Turusgaz'dan alınan doğalgazın maliyetinin yüksek olması nedeniyle, yıllık 8 milyar metreküplük sözleşmeyi, 500 milyon metreküpe indiren Botaş, şubat sonunda açacağı ihalelere (3 Kasım 2004 ve 20 Ocak 2005 tarihlerindekiler ertelendi), yeni ithalatçı şirketlere yol verecek.
6 hat ihaleye çıkıyor
Botaş'ın yıllık 32 milyar metreküp doğalgaz kontratı bulunuyor. Bu yıl ithal edilen 23 milyar metreküp doğalgazın 16 milyar metreküpü, Rusya'yla yapılan 3 ayrı hattan sağlanıyor. Bunlardan biri Mavi Akım, diğeri Batı, bir diğeri de Turusgaz koridoruydu.
Diğer 3 kontrat ise; İran, Nijerya ve Cezayir'den gelen doğalgaz sözleşmelerini oluşturuyor. Nijerya ile Cezayir'den Marmara Ereğlisi'ne gemilerle sıvılaştırılmış doğalgaz geliyor. Haliyle en büyük kontratlar, Rus şirketi Gazprom'la imzalananlar. O nedenle Gazprom'un kiminle masaya oturacağı önem taşıyor. 16 milyar metreküp doğalgaz, Gazprom'dan alınacak ve Botaş'ın ihalelerini kazanan firmalara bölümler halinde devredilecek. Bu durumda ortaya, "Botaş kontrat ihalesini alan şirket ile Gazprom'un sözleşmeyi yenilemesi bir uzlaşı gerektirecek mi?" sorusu da çıkıyor. Gazprom, Mavi Akım'da yolsuzluk iddiaları nedeniyle yıpranan Turusgaz ortaklığını, Ali Şen'le birlikte kurduğu Bosphorus Gaz Corporation ile temize çıkarıyor!
Gazprom'un tek kartı Ali Şen değil. Örneğin Mavi Akım'da İtalyan Eni firması. Gazprom, kontrat devir ihalelerinde yabancı devlerle alternatif konsorsiyumlar oluşturabilir.
Botaş'tan Erdemir'e
Bosphorus Gaz'ın kontrat ihalelerinde en büyük rakiplerinden biri, Ereğli Demir Çelik Fabrikaları (Erdemir) olacak gibi. En büyük tüketicilerden olan Erdemir'in doğalgaz ithalatına girmesi, devletin Botaş eliyle kaçırdığı bir kamusal kaynağı, bir başka eliyle geri alması gibi de yorumlanabilir.
Kontratların değerleri, miktarların yanı sıra sözleşme süreleriyle de ölçülüyor. Örneğin, Rusya'nın Batı koridoru kontratının bitiş tarihi 2012, Mavi Akım'ın 2022 yılında doluyor. Bu nedenle en gözde koridor, Rusya'dan, Karadeniz'in altından Samsun'a inen ve oradan Ankara'ya ulaşan, Mavi Akım...
Bu koridoru değerli kılan bir diğer özellik de, uluslararası taşıma yolu oluşturması. Rusya tarafı, Mavi Akım'dan gelen doğalgazı, Akdeniz geçişli olarak İsrail'e ulaştırma projesi üzerinde duruyor.
Rusya, Ceyhan'da LNG doğalgaz sıvılaştırma tesisi kurmak istiyor. Oldukça maliyetli bir işlem. Yapılan hesaplamalara göre, sıvılaştırma tesisi 1 milyar dolara, Ceyhan'a kadar oluşacak boru hattı da 700-800 milyon dolara çıkıyor. Ceyhan'da kurulacak depoloma tesisinden, Kıbrıs ve diğer Akdeniz ülkelerine gemilerle sevkiyat da yapılabilir. İsrail'e uzanması öngörülen boru hattı, Ortadoğu'da barış iklimine endeksli bir seçenek. İsrail, doğalgaz ihtiyacını Mısır, Suriye ve Irak bağlantısı olmadan Rusya'dan yalnızca bu yolla sağlayabilir. Bölgede barış tesis edildiğinde, bu hat ne kadar ekonomik olur?
İGDAŞ ve EGO gözde
Gaz şirketleri yasaya göre, dağıtım ve ithalat fonksiyonlarından birini seçmek durumunda. Dağıtım ihaleleri 2001 yılından beri sürüyor. Bu ihalelerin ilklerinden AGDAŞ'ı (Adapazarı Gaz Dağıtım Şirketi) AEG - Alke konsorsiyumu almıştı. Konsorsiyum geçen yıl AGDAŞ işletme sözleşmesini, Zeynel ve Abidin Erdem kardeşlerin Genpa'sına devretti.
Bosphorus Gaz'ın büyük hedeflerle girdiği Türkiye'deki doğalgaz pazarında ilk yenilgisi, Bursa doğalgaz şehir dağıtım ihalesini Çalık Grubu'na kaptırması oldu. Çalık, Ruslardan daha fazla para ödeyerek (120 milyon dolar) ihaleyi almıştı. Geriye iki büyük dağıtım şebekesi kalıyor. Bunlardan biri İstanbul (İGDAŞ), ikincisi ise Ankara (EGO). Şen ve Gazprom ortaklığı, bu iki şehirde iddialı olacak, İzmir'i de yedeklemeyi ihmal etmeyecek. Tabii kontrat devir ihalelerini alamazsa, dağıtıma talip olabilecek.
Dışişleri Bakanı Abdullah Gül'ün İsrail ziyareti ve Arap dünyasında Filistin sorununda "arabulucu" olarak ilan edilen Başbakan Tayyip Erdoğan'ın girişimleri, Mavi Akım'ın İsrail bacağını sağlama alacak bir proje gibi de duruyor.
syilmaz@milliyet.com.tr
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
İletişim
Business
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
Bülten
