|
Şam, Tahran ve dünya
Ortadoğu'daki güncel devinimi okuyabilmenin ilk şartı, olaylara çıplak gözle bakmak. Zira ideolojik at gözlükleri de popülist siperler de, bölgenin hızlanan dinamikleri karşısında tam bir göz bağı işlevi görebiliyor.
Son bir ayda, Ortadoğu'ya yönelik uluslararası politikanın temposu müthiş yükseldi.
Lübnan'ın eski başbakanı Refik Hariri'nin öldürüldüğü 14 Şubat'tan bu yana Suriye ve İran eksenindeki gelişmelere bakın.
Örneğin, 16 Şubat'ta İran ve Suriye'nin "ortak cephe" kurduklarını hatırlıyor musunuz?
O tarihte, İran Cumhurbaşkanı Yardımcısı ile Suriye Başbakanı buluştular; "İran'ın, baskılara karşı Suriye'nin yanında olacağı" mesajını verdiler. Adresin Washington olduğu belliydi. Nitekim gelişme, birçok ülkede olduğu gibi bizde de, "ABD'ye karşı birleştiler" başlıklı haberlerle duyuruldu.
Aynı gün Beyaz Saray Sözcüsü, "Eğer İran ve Suriye, sorunun kendileri ile ABD arasında olduğunu sanıyorlarsa yanılıyorlar. Mesele, uluslararası topluluk ile aralarındaki bir mesele" dediyse de fazla aldıran olmadı.
İzleyen günlerde, Türk medyasında bir dizi yorumcunun yaptığı "ABD'nin yeni hedefleri Şam ve Tahran. Bize düşen de, Suriye ve İran'la dayanışmak" türü değerlendirmeler hatırlarda.
İdeolojik ve popülist bakış, Suriye'nin Lübnan'dan çekilmesi ve İran'ın nükleer silahlanmaktan vazgeçmesi gibi Türkiye'nin sonuna kadar desteklemesi gereken iki talebin, bazılarınca salt bir Amerikan meselesine indirgenmesine yol açtı. Bu talepleri, Bush yönetiminin İran'a ve Suriye'ye saldırmak için ortaya attığı birer bahane sayanlarımız oldu.
Bir de şimdi gelinen noktayı düşünün.
Esad boyun eğdi
Önceki gün Halep'te Beşar Esad'la görüşen BM temsilcisi Terje Roed - Larsen, Suriye'nin 1559 sayılı Güvenlik Konseyi kararını uygulamayı kabul ettiğini ve bunun için somut bir takvime de razı olduğunu açıkladı.
Bu açıklama gösteriyor ki, daha sadece bir hafta önce, herhangi bir takvim vermeden Lübnan'daki birliklerini Suriye sınırına çekeceğini söylemekle yetinen Esad, kısmi ve muğlak bir adımın yeterli olmayacağını artık kavramış durumda.
Suriye'ye boyun eğdiren, uluslararası ortak cephenin baskısıdır.
Bu cephe, Hariri suikasti ardından Lübnan halkının önemli bir kesiminin Suriye sultasına karşı sesini yükseltmesi sayesinde güçlendi. ABD ve Fransa'nın bu konuda sağladıkları üslup birliğine, AB, Arap dünyası ve Rusya ortak oldu.
Öyle ki Avusturya Esad'ın yapacağı resmi ziyareti, "Bu aşamada gelmeseniz daha iyi" diyerek erteledi. Şam'a karşı nispeten yumuşak oldukları izlenimini veren İngiltere ve İspanya da sertleştiler. Moskova, Suriye'nin Lübnan'dan asker çekmesinin yetmeyeceğini, gizli servislerinin de tümüyle bu ülkeyi terk etmesinin gerektiğini yüksek sesle açıkladı.
Birçok Arap başkenti, Suriye'nin mayıstaki Lübnan seçimlerinden önce çekilmesini isteyerek, vurguya takvim de ekleyen Batılı ülkelere katıldılar.
Kısacası, BM'nin 1559 sayılı kararı uluslararası bir parolaya dönüştü. Daha dört hafta önce, Suriye'ye "Baskılara karşı yanınızdayız" diyen İran'ın dayanışma vaadi bile, bu parola karşısında eridi gitti.
Hizbullah'ın rolü
Ankara ise, 1559'a nihayet geçen pazartesi yaptığı bir açıklamayla sahip çıktı. Washington'da "cılız" bulunan ve "takvim" içermemesi özellikle eleştirilen bir açıklamaydı bu.
Hafta ortasında sohbet ettiğim bir Türk yetkili ise, "Biz doğru davrandık. Hem Suriye'ye karşı komşuluktan kaynaklı belirli bir özen içindeyiz. Hem de Lübnan çok karışık bir yer. Bakın ABD de, Hizbullah konusundaki hatasını anladı, şimdi tavır değiştirmeye niyetli" diyordu.
Aynı yetkili, Hizbullah'ın Beyrut'ta yüzbinlerce kişiyi sokağa döken Suriye yanlısı gösterisinin Şam üzerindeki baskıyı gevşetebileceği yorumunu da yaptı.
BM temsilcisi Roed - Larsen ile Esad arasındaki görüşme, Ankara'nın bu yorumunun (ve Şam'ın muhtemel benzer hesabının) yanılgısını ortaya koydu.
Hizbullah'ın gövde gösterisi, Washington dahil birçok başkenti Lübnan'daki dengeler konusunda yeniden düşündürtse bile, günün mağlubunu değiştirmedi.
BM'nin, 1559'u Halep'te Esad'a dikte etmesi, Suriye devletinin ve Beyrut sokaklarındaki "1559'a hayır" pankartlarının yenilgisidir.
Buna karşın ABD'de, Lübnan parlamentosunda 9 üyesi bulunan Hizbullah'ı "siyasi ve sosyal bir güç" olarak kabullenme gereğini vurgulayanlar tabii ki var. Ama bu, söz konusu örgütle ilgili "terörist" sınıflamasından kolay kolay vazgeçileceği anlamına gelmiyor.
1559'un içerdiği dört temel talepten biri, Lübnan'daki milislerin silahsızlandırılması. Burada kast edilenin, Suriye ve İran'ın desteğindeki Hizbullah olduğu da aşikar.
BM kaynaklarına göre, Roed - Larsen "milisler" meselesini hem Esad'ın, hem de dün Beyrut'ta görüştüğü Lübnan yetkililerinin dikkatine getirdi.
Esasen, uluslararası topluluğun Hizbullah'ın silahsızlandırılması talebinde temel bir değişiklik yok. Burada taktiksel bir tercih söz konusu. ABD'li kaynaklar bu tercihi, "Asıl öncelik, mayıstaki seçimlere dek, Lübnan'da tek bir Suriye askeri ve istihbarat yetkilisi kalmamasında" diye açıklıyorlar.
ABD-AB ortaklaşması
1559 çevresinde oluşan uluslararası ittifak sayesinde Suriye Lübnan'dan tümüyle çekilir ve Lübnan'da serbest seçimler yapılabilirse, bölgemizde demokratikleşme ve barış yönündeki ivme hızlanacaktır.
Türkiye de bu sürece canla başla destek olmalı.
Ankara'yı sevindirmesi gereken bir başka gelişme de, ABD ile AB'nin İran'a karşı çok daha ortak bir tonda konuşmaya başlamasıdır.
Uranyumu zenginleştirmekten vazgeçmesi halinde, İran'ın Dünya Ticaret Örgütü üyeliğini bloke etmeyeceğini açıklayan Washington, AB'nin talebini yerine getirmiş oldu.
AB troykası da nükleer silahsızlanma pazarlığının başarısızlığı halinde İran'ı BM Güvenlik Konseyi'ne havale edeceğini bildirerek ABD'nin çizgisine geldi.
Başkan Bush'a göre, "ABD ile Avrupalı dostları, İran konusunda artık tek sesle konuşuyorlar."
Bu, Türkiye'nin de sahip çıkması gereken bir ses.
Bakın, daha dört hafta önce "ortak cephe" kuran Suriye ve İran, şimdi ayrı ayrı, uluslararası bir ortak cephenin talepleriyle karşı karşıya.
Bölgede yeni bir savaşı önlemenin yolu, ABD'ye karşı İran ve Suriye ile dayanışmaktan değil, Tahran'ın ve Şam'ın bu uluslararası ortak sese kulak vermesini sağlamaktan geçiyor.
ycongar@erols.com
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
İletişim
Kariyerim
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
Bülten
