|
 |
|
|
Mali disiplinde başarı var mı, sürüyor mu?
2002 Kasım'ından bu yana geniş bir kesim, hükümetin mali disiplindeki başarısını alkışlıyor. Gerçekten de AKP hükümeti bu konuda öncekilere göre başarılı mı? Bu konuda temel hedefin ne ölçüde yakalandığına bakmak gerekiyor. Yani faiz dışı fazlanın milli gelire oranına.
Aşağıdaki tabloda son beş yıl özetleniyor. 2000 yılında da bir mali disiplin gözlenmiş, ancak fayda etmemiş, kriz patlamıştı. 2001 krizi itibariyle mali disiplin çok daha katı uygulandı.
| | (%) | FDF/Milli Gelir | Bütçe açığı/Milli gelir | | 2000 | 5.90 | -10.32 | | 2001 | 7.00 | -16.00 | | 2002 | 4.28 | -14.58 | | 2003 | 5.16 | -11.27 | | 2004 | 6.10 | -7.07 | |
Ancak faizler uçtuğundan, bütçe açığı da patlayarak, milli gelirin yüzde 16'sına çıkmıştı. Oysa faiz harcamaları dışında çok başarılı bir disiplin izlenmiş: Milli gelirin yüzde 7'si yakalanmıştı. 2002 yılında ise faizler düştü, fakat bu kez seçim nedeniyle disiplinde gevşeme gözlendi.
AKP hükümeti iktidara gelince, yani 2003'te, hem faizler düştü ve bütçe açığı kriz öncesi düzeye yaklaştı, hem de mali disipline yeniden hız verildi. Fakat 2001 yılı sonrası en parlak mali disiplin 2004 yılında gözlendi. Üstelik düşen faizler nedeniyle bütçe açığı iyiden iyiye daraldı. Nominal rakamlarla bile açık 2003 yılına göre yüzde 30 düştü.
Mali disiplinden ödün verilirse ne olur? Elbette bu, gevşemenin düzeyine bağlı. Ancak önce enflasyonun, sonra da bütçe açığı ve faizlerin yükseleceği beklenmeli. Bununla beraber, 2007 yılında milli gelirin yüzde 2'si kadar harcama artışı bizce mümkün. Hatta AKP hükümeti bunu yavaş yavaş önden başlatarak, 2007 yılında seçimlere öyle bir konjonktürde gidebilir.
Aşağıdaki tabloda bu yılın ilk üç ayı ile geçen yıl karşılaştırılıyor. İlk üç aydaki harcama artışı geçen yıla göre sadece yüzde 2. Bu çok olumlu. Ancak dikkat edilirse, faiz hariç harcamalardaki artış yüzde 21. Yani hiç de küçümsenmeyecek ölçüde. Bu artışın toplam harcamalara yansımaması da özellikle faiz harcamalarındaki düşüşten kaynaklanıyor. Giderek daha düşük faizle ve daha uzun vadede borçlanan Hazine, bütçede ciddi bir ferahlama yaratıyor. Ancak bu ferahlamayı hükümet ıskalamıyor ve derhal mal ve hizmet alımlarında yüzde 49'luk artış gerçekleşiveriyor. Cari transferler ve sosyal güvenliğe giden paraya da dikkat; yüzde 20'yi aşan artışlar gözleniyor. Kısacası, iyimserlik sonucu bütçe ferahlıyor ve hükümet mali disiplini gevşeterek, aksine kesenin ağzını açıyor.
Öte yandan, vergi gelirleri yüzde 23, yahut bütçe gelirleri yüzde 19 arttığından, bütçe dengesi yüzde 57 oranında düzeliyor. Çünkü toplam harcamalar yüzde 2, gelirler ise yüzde 19 artıyor. Vergi gelirleri kalemlerine dikkatle bakıldığında, ilk üç ayı şöyle özetlenebilir:
Gelir vergileri % 23Kurumlar vergisi % 30Arazi vergileri % 57Banka - sigorta işlemleri vergisi % 30KDV % 1ÖTV % 23İthalat vergisi % 17 artmış.
Açık bir canlanma konjonktürü gözleniyor. Buna rağmen, bazı vergilerdeki tahsilat artışı oranların yükseltilmesinden kaynaklanıyor.
Özetle, AKP hükümeti ilk iki yılda mali disiplini giderek sıkılaştırsa da harcamalarda gevşemenin başladığı görülüyor. Şimdilik tehlike olmasa da bu konuda dikkatleri çekmek gerekiyor.
| 2005/2004 Karşılaştırmalı Bütçe Performansı | | (Bin YTL) | 2005 Ocak - Mart | 2004 Ocak - Mart | % Değişim | | Harcamalar | 31.332.899 | 30.839.543 | 2% | | Faiz Harcaması | 11.943.109 | 14.866.192 | -20% | | Faiz Hariç Harcama | 19.389.790 | 15.973.351 | 21% | | Personel Giderleri | 8.156.660 | 7.520.346 | 8% | | Sosyal Güv.Kur. Primi | 1.102.008 | 906.395 | 22% | | Mal ve Hizmet Alımları | 1.272.067 | 853.252 | 49% | | Cari Transferler | 8.000.395 | 6.249.278 | 28% | | Sermaye Giderleri | 397.191 | 27.746 | 1332% | | Borç Verme | 370.444 | 375.760 | -1% | | Gelirler | 28.336.665 | 23.854.372 | 19% | | Vergi Gelirleri | 23.045.109 | 18.747.845 | 23% | | Vergi Dışı Gelirler | 4.066.742 | 4.184.956 | -3% | | Alınan Bağış ve Yardımlar | 490.771 | 239.062 | 105% | | Katma Bütçe Gelirleri | 684.924 | 650.444 | 5% | | Bütçe Dengesi | -2.996.234 | -6.985.171 | -57% | | Faiz Dışı Denge | 8.946.875 | 7.881.021 | 14% | |
hgunes@milliyet.com.tr
|
|
|
 | Taha AKYOL | | Kürtler ve siyaset
ESKİ DEP'li Orhan Doğan bir dostluk eli uzatt... | |  | Çetin ALTAN | | Türkiye açısından dünya, dünya açısından Türkiye...
Bendenizin çocukluğunda da, gençliğinde de; "... | |  | Melih AŞIK | | Küçük'e 40 milyar
Başbakan Tayyip Erdoğan, Yalçın Küçük'ün "İsy... | |  | Fikret BİLA | | Milliyetçilik...
Mersin, Trabzon, Sakarya, Balıkesir-Gönen ola... | |  | Hasan CEMAL | | Erdoğan ile AB yolu!
Bir yandan Türkiye'nin Avrupa Birliği yolu...... | |  | Güneri CIVAOĞLU | | İMKB / AB Anayasası
Fransızlar, referandumda büyük olasılıkla Avr... | |  | Abbas GÜÇLÜ | | Neden bizim de lobimiz yok? (2)
Ülkemizin tanıtımı için misyoner gibi çalışac... | |  | Hurşit GÜNEŞ | | Mali disiplinde başarı var mı, sürüyor mu?
2002 Kasım'ından bu yana geniş bir kesim, hük... | |  | Nail GÜRELİ | | Basın turu
Gazeteci kitapları, daha doğrusu gazetecileri... | |  | Sami KOHEN | | Umut var henüz işaret yok...
BM'den ABD'ye, AB'den Rusya'ya kadar bütün dü... | |  | Mehmet Y. YILMAZ | | Gençler için çok daha fazla seçenek olmalı
Benim liseyi bitirdiğim yıllarda dershaneler ... | |  | Hasan PULUR | | Karen Fogg kına yaksın...
DENKTAŞ için yazılanları okuyunca aklımıza bi... | |  | Meral TAMER | | Cinsiyetler arası fırsat eşitsizliğinin bedeli ağır
Bugün sizlere Birleşmiş Milletler Kalkınma Pr... | |  | Osman ULAGAY | | Dünyadan Türkiye'ye yüksek gerilim
Dünya ekonomisinin fay hatlarında yüklü bir e... | |  | Güngör URAS | | Ereğli'yi 'yabancı'ya satmak yanlış olur
Özelleştirme İdaresi dün sabahın erken saatle... | |  |  | M. Ali BİRAND | | "Müzakereler 3 Ekim'de başlıyor"
Pazartesi akşamüstü Avrupa Komisyonu Başkanı ... | |
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
İletişim
Kariyerim
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
Bülten
