|
 |
|
|
Önümüzdeki yıl işsizlik düşecek mi?
Geçtiğimiz hafta sonunda IMF Avrupa Bölgesi Direktörü Deppler verdiği demeçte ekonomideki gelişmeleri överken bazı kırılganlıklara da işaret etmiş. Bunlardan biri de ekonomide kaydedilen yüksek büyüme hızlarına rağmen yeterince istihdam yaratılamaması. Deppler ekonomide atıl kapasitenin devreye alınması ile sağlanan verimlilik artışlarının sınırına gelindiğini ve bunun yerini artık yeni kapasite, dolayısıyla yeni istihdam olanakları yaratılmasının alacağını bu nedenle de işsizliğin bu yıl azalmasını beklediğini söylemiş.
Genel olarak bakıldığında büyümenin iki kaynağı vardır. Bunlar atıl işgücünü üretime çekmek, yani istihdamı artırmak veya işgücünün verimliliğini artırmaktır. İşgücünün verimliliğindeki artış ise ya sermayenin kalitesini artırarak, ya emek yerine daha fazla sermaye kullanarak, ya da emeğin kalitesini artırarak sağlanır.
İstihdamsız büyüme
2004 yılında imalat sanayiinde üretim yüzde 10.4 artmış. Buna karşılık yıllık ortalama kapasite kullanımı yüzde 3.7, çalışan başına kısmi verimlilik ise yüzde 8.2 artmış. Üretimde çalışanların sayısındaki artış ise yüzde 2'de kalmış. 2004 yılında özel kesim yatırımları toplamda yüzde 45 artarken, makine teçhizat yatırımları yüzde 60 artmış.
Bu rakamlar 2004'te yaşanan istihdam yaratmayan büyüme olgusunun sadece atıl kapasitenin kullanımından kaynaklanmadığını, üretimde sermaye yoğunluğunun ciddi ölçüde arttığını, yani firmaların emeğin yerine sermaye kullanmayı tercih ettiklerini ortaya koyuyor.
Bunun nedenleri üzerinde durmadan önümüzdeki yıl ekonominin daha fazla istihdam yaratabileceği öngörüsünde bulunmak oldukça zor.
Birinci neden, 2004 yılında da TL'nin değer kazanması. 2004 yılında imalat sanayiinde saat başına ücret yüzde 13.4 artmış. Dolar ise bir yıl önceye göre yüzde 4.7 gerilemiş. Bu durumda dolar bazında ücretler yüzde 19 artmış. Oysa, dışarıdaki enflasyonu dikkate almazsak, ithal malın TL fiyatı kur kadar, yani yüzde 4.7 gerilemiş. Bunun satış fiyatları üzerinde yarattığı rekabet baskısı da işletmeleri maliyeti azaltmak için emek yerine fiyatı nispeten daha ucuz olan ithal yatırım malı kullanmaya veya kayıt dışı istihdama zorlamış.
Kalifiye, kayıtdışı
İkinci neden, hükümetin geldiğinden bu yana asgari ücret artışlarını yüksek tutması ve asgari ücretten yapılan kesintileri azaltma konusuna yeterli önceliği vermemesi. Asgari ücret kalifiye olmayan işgücüne ödeniyor. İmalat sanayiinde saat başına ücret ortalama yüzde 13.4 oranında artarken, asgari ücretteki artış yüzde 28.6 olmuş. Dolar cinsinden asgari ücret ise yüzde 35.1 artmış. Asgari ücrette, seviyesi çok düşük kalsa da artış çok yüksek. Bu da rekabet baskısıyla birleştiğinde kalifiye olmayan işgücünün azaltılmasına veya kayıt dışına itilmesine neden oluyor.
Ayrıca ücret üzerindeki yüklerin, yani devlet tarafından yapılan kesintilerin, yüksekliği dikkate alındığında Türkiye OECD ülkeleri arasında emek piyasası esnekliği düşük olan ekonomiler arasında yer alıyor. Sorunu bölge bazında teşvik sistemi ile çözmek mümkün değil sosyal güvenlik ve vergi reformlarının bu bakımdan önem ve aciliyeti var.
Yapısal değişim gerek
İşletmeleri üretimde sermaye yoğunluğunu artırarak verimliliği artırmaya ve rekabet güçlerini korumaya zorlayan şartlar bu yıl ne ölçüde değişebilecektir? İstihdam artışını bu belirleyecektir. Mevcut politikalar devam ederse yaratılacak yeni kapasiteler de sermaye yoğun teknolojiler kullanacak ve yeni istihdam yaratma güçleri sınırlı olacaktır.
Türkiye, çalışabilir nüfusu yüksek ve işsizlik sorunu olan bir ekonomidir. Çalışabilir nüfusu kullanamamak büyüme kaybı anlamına da gelir. Kaldı ki işsizliğin yarattığı sosyal sorunlar büyüme ortamını kırılganlaştırır.
Türkiye'de işsizlik sorununun sadece yüksek büyüme hızlarıyla ve atıl kapasitenin azalmasıyla kendiliğinden çözülmesi mümkün değildir. Döviz kurundaki gelişmeleri içeren makro çerçeveden başlayıp, emek piyasasının esnekliğine, işgücünün eğitimine, yatırım ortamının iyileştirilmesine kadar uzanan ciddi bir yapısal değişim ihtiyacı vardır. Deppler'in öngörüsü umut vericidir ama gerçekçi değildir.
foztrak@yahoo.com
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
İletişim
Kariyerim
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
Bülten
