|
|
|
 |
|
|
Üretim yeterli, korku yersiz fiyatı spekülatör yükseltiyor
Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) Genel Sekreteri Dr. Adnan Shıhab-Eldın, örgütün 29.5 milyon varillik günlük üretim yaptığını ve sadece fiyatları 'daha ılımlı hale getirmek için, talep yönünden gerekmediği halde' üretimi 500 bin varil daha artıracaklarını söylüyor. Genel sekretere göre fiyatlardaki yüksek düzeyin nedeni, spekülasyon. Fiyat tahmininde bulunmaktan kaçınan genel sekreter, '30 dolar ve üzeri' bir rakamdan söz ediyor. 80 - 100 dolar varil fiyatı öngören senaryoları ise uçuk buluyor
EVRİM ERGİN
evrime@milliyet.com.tr
Bir malın fiyatının piyasada, arz - talep dengesi ile sağlandığı bir gerçek ama zaman zaman bunun dışındaki faktörlerin de devreye girdiği, üretim fazlası varken, stoklar doluyken bile fiyatların arttığı olabiliyor. OPEC Genel Sekreteri Dr. Adnan Shihab-Eldin'in, petrolde çizgidiği manzara böyle. Şu sıralar fiyatlar 50 dolara yakın seyrediyor. Araştırma kuruluşları, petrol şirketlerinin yetkilileri, 80 -100 dolar gibi 'ürkütücü' rakamlardan söz ediyorlar ama Genel Sekreter, "Şu anda üretim sıkıntısı yok. Gerektiğinde arzı artırabilecek rezervlere de sahibiz, hatta gerekmediği halde günlük üretimi 500 bin varil daha artıracağız" diyor.
Peki, niye çıkıyor fiyatlar? Genel sekreterin görüşüne göre, bu tırmanış, 'spekülatörlerin' eseri. Eldin, "Fiyatlar daha istikrarlı bir yapıya kavuşacak. Fiyat konusunda bir tahminde bulunamam ama 30 dolar ve üzeri olacağını düşünüyorum" diyor. Kuveytli Genel Sekreter Dr. Adnan Shihab-Eldin'in sorularımıza yanıtları şöyle:
OPEC üretim fazlasından sözediyor. Ancak açıklamları fiyatlarda istikrarı sağlamıyor. OPEC'in bu açıdan etkinliğinde bir azalma mı oldu?
OPEC aynı rolü oynamaya devam edecektir. OPEC'in rolü piyasaya yeterli arzı sağlamaktır. Yükselen petrol talebini karşılamak ve bunu garantiye almak için uğraşıyoruz. Bu konuda başarılı olduğumuzu düşünüyorum. Piyasada yeterli arzın da üzerinde ham petrol var. Bu da bizim ek kapasite tutma politikamız sonucu. Yeterli derecede ek kapasiteyi piyasaya sunmak üzere hazır bulunduruyoruz. Bu olanağımız iyi kullanabiliyoruz. Kapasitemizi artırabilmek için yatırımlar yapıyoruz. Yükselen talebi karşılayabilmek ve gelecekte oluşabilecek potansiyel problemleri önleyebilmek için ayrıca daha fazla ek kapasite yaratmamız gerekiyor. İstikrar sadece arzı oluşturmak değil aynı zamanda herkes için daha makul fiyatlar da oluşturabilmektir.
'Goldman Sachs'ınki senaryo'
Geçtiğimiz haftalarda Goldman Sachs ve IMF tarafından petrol fiyatlarının 100 doların üzerine çıkabileceği yönünde tahminler yapıldı...
IMF'nin tahminini görmedim ancak Goldman Sachs'la ben de görüştüm. Onların yaptığı aslında birçok senaryo hazırlayarak bu senaryoların sonucunda kimi sonuçlar elde etmek. O senaryonun sonucuna göre de fiyatlar 100 doların üzerine çıkıyordu. Sorun şu ki tam sekiz senaryoları vardı ve bu da aslında bir fiyat tahmini sayılmaz. Buradaki senaryolardan da en olası senaryo o değildi. En olası senaryo büyümenin devam edeceği, özellikle de gelişmekte olan ülkelerde ve dünyanın ortalama yıldan yıla yüzde 5 oranında büyüme göstereceğiydi. Ve aynı senaryoya göre önümüzdeki 10 - 20 yıl boyunca da bu böyle devam edecek. Petrol talebi özellikle stok açısından yıllık yüzde 1.7 - 1.8, belki 2 artacak ve önümüzdeki 10 - 20 yıl devam edecek. Bizim açımızdan bu senaryo çok daha olası. Çünkü piyasaya yeterli derecede arz sağlayabilecek yatırım ve ispatlanmış rezervler var.
'Fiyat tahmini veremem'
Sizin fiyat tahmininiz var mı?
Biz fiyatların daha istikrarlı bir yapıya kavuşacağına inanıyoruz. Bu biraz da ekonomik büyümedeki süreklilik ile yakından ilişkili. Bu işin bir yanı. Bir tarafı da minimum rakam. Bunun da 30 dolar ve üzeri olacağını düşünüyorum. Size tam bir fiyat tahmini veremem. Fiyat zaten piyasada belli olur.
Şu anda OPEC'in ek kapasitesi ne kadar?
Günlük 2 milyon varil ek kapasitemiz bulunuyor. Yıl sonunda bu rakam 3 milyon varil civarına çıkacak. Ayrıca şu anda yaklaşık olarak günlük 29 - 29.5 milyon varillik günlük üretimimiz var. Ek kapasitemiz yaklaşık olarak 2 - 3 milyon varil arasında olacak. Yani üretimimizin yüzde 10'u civarında.
'Çin talebi hep yüksek gitmez'
Çin'den gelen yüksek talebi karşılamak için özel çalışmalarınız var mı?
2004'te Çin'den gelen güçlü petrol tüketim talebinin güçlü ekonomik büyüme dışında birçok değişik nedeni var. Enerji sıkıntısı nedeniyle de birçok yerde başka kaynakların yerine petrol kullanıldığını biliyoruz. Bunlar Çin'in talebini günlük 900 bin varil artırdı. Biz Çin'in talebinin her yıl 2003 - 2004 döneminde olduğu gibi, ortalama yüzde 16 oranında artacağına inanmıyoruz. Çünkü bunun sürdürülebilir olduğuna inanmıyoruz. Daha çok yüzde 10 ya da 8 civarında bir enerji talep artışı olacağını öngörüyoruz. Biz de önümüzdeki beş yıllık periyot için bu talebi karşılayabilmek yönünde çok ciddi yatırımlar planlıyoruz. Kendi üretimimizi de bu talebi rahatlıkla karşılayacak ve rahat bir biçimde, ek kapasite de tutabileceğimiz bir yere getirmeye çalışıyoruz. Bu da üretimimizi önümüzdeki dönemde 10 - 20 milyon varil artırıp 30 milyon varilin üzerine çıkmamızı gerektirecek, belki de 40 milyon varilin üzerine de çıkacağız. Çalışmalarımızı bu yönde yapıyoruz. Çin'den gelecek taleple 35 - 36 milyon varilin üzerine çıkılabileceğini düşünmüyorum. Sadece ekonomik büyümenin sürdürülebilir olduğundan emin olmak istiyoruz. Bunu görürsek daha fazla yatırım da yaparız. Sadece ileride gereksiz büyük zararlar yapmak istemiyoruz.
'Spekülatörler yukarı çekiyor'
Türkiye petrol ithaltçısı bir ülke. Bildiğiniz gibi ciddi bir ekonomik krizden geçti. Şu anda da yaralarını sarmaya çalışıyor. Ekonomimiz hassasiyetlerini koruyor. Yüksek petrol fiyatları burada tedirginlik yaratıyor. Size göre yüksek fiyatların Türkiye (ve Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelere) etkisi ne olabilir?
Ben gelişmiş, endüstrileşmiş ülkelerin yüksek petrol fiyatlarından çok fazla etkilendiklerini düşünmüyorum, hatta bundan çok uzakta olduklarına inanıyorum. OPEC, politikalarını oluştururken yüksek fiyatların gelişmekte olan ülkeler üzerindeki olası ve potansiyel etkileri konusunda çok büyük bir özen gösteriyor. Bu, 2004'te üretimimizi günlük 3.5 milyon varilden çok artırmamızın ana nedenlerinden biriydi. Bu yıl ek olarak 500 bin varil üretim artışı gerçekleştirdik, yaklaşık 29.5 milyon varil günlük üretim yapıyoruz. Yakında ek olarak s500 bin varillik üretim artışı daha planlıyoruz. Bu da piyasada bir arz sıkıntısı olmadığı halde fiyatların daha ılımlı bir hale gelmesi için yapılacak. Yüksek fiyatlar talebin karşılanamamasından kaynaklanmıyor. Özellikle spekülatörlerin future (vadeli) piyasalarda yaptığı kontratlardan kaynaklanıyor. IPE (Londra piyasası) ve Nymex'te (New York piyasası)yatırımcıların oluşturduğu spekülasyonlar etkili oluyor. Onlar da bu durumu fiyatları yukarı çekmek için kullanıyor. Biz de piyasada aslında arz fazlası olduğunu göstermek için bunu yapacağız.
'Irak üretimi fiyatları düşürmez'
Size göre Irak tekrar tam kapasitesini ne zaman kullanabilecek ve eğer tam kapasitesini kullanırsa bu fiyatlar üzerinde nasıl bit etki yaratacak?
Şu anda fiyatların bir eksiklikten kaynaklandığını düşünmüyorum. Irak ful kapasite üretime başladığı zaman fiyatlarda hızlı bir düşüş yaşanmasını beklememelisiniz. Irak üretimi düştüğü zaman diğer OPEC ülkeleri bu eksikliği zaten doldurmuştu. Uzun dönemde Irak üretimini günlük 2.1 - 2.2 milyon varil artırarak 4 - 5 milyon varile kadar yükseltebilme potansiyelini barındırıyor.
OPEC Irak'taki yeni hükümetle çalışmayı düşünüyor mu?
Irak zaten bizim üyemiz. Bu konuda üyeliğini sonlandırmak gibi bir şey zaten yaşanmadı. Sadece kendi özel durumu nedeniyle bizim üretim artışı anlaşmamıza katılamadı. Bu da uygulanan ambargo ve savaş yüzündendi. Sanıyorum yakın bir zamanda OPEC'teki varlığını sürdürmeye geri dönecektir.
Eklemek istediğiniz bir şey var mı?
Sizinle konuşmaktan çok mutlu oldum. Türkiye 2004'te yüzde 8'in üzerinde bir büyüme gerçekleştirdi. 2005'te de yüzde 5 büyümeyi hedefliyor. Bu rakamlar çok güzel. Türkiye'nin büyümesi, bölge açısından çok önemli. Türkiye için en iyisinin olmasını umut ediyoruz. Ayrıca petrol ve son gelişmeler hakkında düşüncelerimi paylaşmama olanak sağladığınız için de size teşekkür ediyorum.
2005'te dünya petrol talebinin yüzde 2.3 oranında artması bekleniyor
Dünya petrol tüketimi, ekonomilerin büyüme oranları ile çok yakından ilgili. Asıl talep yaratan bu ekonomilerin enerji ihtiyacı. 2005'te dünyada ekonomik büyümenin itici gücünü yine ABD ve Çin oluşturacak. Çin'den en son gelen verilere göre endüstiryel üretimde ciddi bir patlama göze çarpıyor. Ve yıldan yıla yüzde 16.9'luk bir büyüme gözleniyor. Yılın ilk iki ayına bakıldığında ise yüzde 37'lik bir ihracat artışı gözleniyor. Çin'in 2005 yılı büyüme beklentisi de yüzde 8.2. ABD'nin 2005 yılı büyüme tahmini yüzde 3.4, Japonya'nın yüzde 1.4. Avrupa ise büyüme tahminini yüzde 1.4'ten yüzde 1.3'e indirdi. 2005 yılında dünyadaki toplam petrol talebinin günlük 1.89 milyon varil artarak (yüzde 2.3) ortalama 84.02 milyon varile yükselmesi bekleniyor.
'Tüpraş özelleştirilmeli ama piyasa kontrolde olmalı'
Türkiye Tüpraş'ı özelleştirmeye hazırlanıyor. Aynı zamanda Ortadoğu'nun da en büyük rafinerilerinden birisi olan bu kuruluşun özelleştirilmesinin, tecrübelerinize dayanarak, sektör ve ekonomi üzerinde ne gibi etkileri olacağını düşünüyorsunuz?
Sanıyorum Türkiye'ye direk yabancı sermaye girişinde etkili olacaktır. Benim düşünceme göre daha etkili ve verimli bir üretim anlamına gelecektir, özellikle ithalatçı ülkelerde. Maliyetlerin inmesini sağlayacaktır, tüketiciler de bundan daha iyi yararlanabilecektir. Ama makul bir biçimde aşırılıkları engellemek için de kontrolü elde tutmak gerekiyor. Ancak Türkiye Cumhuriyeti'nin attığı bu adımı biz pozitif olarak algılıyoruz. Ama dediğim gibi hükümet gerekli denetimleri yaparsa...
|
|
|
|
|
Sık Kullanılanlara Ekle
Açılış Sayfası Yap
İletişim
Kariyerim
Haber İndeksi
Arşiv
Haberci
Üyelik
Bülten
